Flebit – infeksion və ya qeyri-infeksion mənşəli venaların iltihabi xəstəliyi olub, kəskin və ya xroniki gedişlə xarakterizə olunur. Müstəqil patologiya kimi də yarana bilər, lakin daha çox varikoz venaların genişlənməsi və sistem iltihabi proses fonunda inkişaf edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vena qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Flebitin inkişaf ehtimalı yaş artdıqca yüksəlir. Qadınlar bundan kişilərə nisbətən bir qədər daha çox əziyyət çəkirlər.
Flebit zamanı damar divarının iltihabı qanın laxtalanma sisteminin fəaliyyətini aktivləşdirir – tromb əmələ gəlməsi və ağciyər arteriyasının tromboemboliyasının inkişafı riski artır – bu isə xəstəyə təcili tibbi yardım göstərilməsini tələb edən vəziyyətdir. Məhz buna görə də xəstəliyin gedişini öz axarına buraxmamaq, onu vaxtında diaqnostika edib terapiyaya başlamaq vacibdir.
Səbəbləri
Flebitin əsas səbəbi venaların varikoz genişlənməsidir. Onu digər amillər də törədə bilər:
- infeksiya (əsasən bakteriyalar — streptokok, daha nadir hallarda viruslar, göbələklər);
- allergik reaksiya;
- damar divarının mexaniki və ya kimyəvi zədələnməsi;
- hamiləlik, doğuş zamanı güclü gərginləşmə;
- hipodinamiya (az hərəkətlilik);
- intensiv fiziki yüklənmələr;
- artıq çəki;
- ətrafın uzun müddət hərəkətsiz vəziyyətdə qalması (məsələn, sınıq zamanı).
Təsnifat
Yaranma səbəbinə görə flebitin belə növləri ayrılır:
- Varikoz venlərin genişlənməsi fonunda inkişaf etmiş;
- Varikozla əlaqəli olmayan, irsi olaraq şərtlənmiş qanın laxtalanma sistemindəki pozğunluqlar nəticəsində yaranan;
- Postinyeksion (inyeksiya zamanı venanın daxili qişasının mexaniki və ya kimyəvi zədələnməsi nəticəsində yaranır);
Damar divarının hansı hissəsinin iltihabi proseslə zədələnməsindən asılı olaraq fərqləndirilir:
- Periflebit (xarici qişa);
- Endoflebit (daxili qişa);
- Panflebit (damar divarı bütün qalınlığı boyunca zədələnir).
Patofiziologiyaya görə ilkin (əvvəlcə venada yaranan) və ikincili (sistem iltihabi prosesin nəticəsi olan) flebit ayrılır.
İltihabi proses orqanizmimizin müxtəlif venalarını zədələyə bilər. Flebit fərqləndirilir:
- Ayağın kiçik dərialtı venası hövzəsində;
- Ayağın böyük dərialtı venası hövzəsində;
- Yuxarı ətrafların venaları hövzəsində;
- Miqrasiya edən (simptomlar növbə ilə müxtəlif damarların nahiyəsində yaranır);
- Penisin;
- Qapı venasının, yaxud pileflebit;
- Baş beyin damarlarının, yaxud serebral flebit.
Flebitin inkişafı prosesində bir-birini ardıcıl əvəz edən üç mərhələ ayırd edilir:
- Kəskin (simptomlar bir aya qədər saxlanılır);
- Yarımkəskin (təzahürlər orta dərəcədə ifadə olunur, bir aydan çox saxlanılır);
- Xroniki (kəskinləşmə dövrləri remissiyalarla əvəz olunur, gediş dalğavari olur).
Klinik mənzərə
Flebitin klinik təzahürləri prosesin lokalizasiyasından və xəstəliyin gediş xarakterindən asılıdır.
Aşağı ətrafların səthi venalarının iltihabı zədələnmiş damar boyu ağrı, sərtləşmə, qızartı, onun üzərində dərinin temperaturunun yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. Vena vizual olaraq görünür və palpasiya zamanı ağrılı, sıx bir kordon kimi hiss olunur. Xəstə ayaqda dolğunluq, gərginlik hissini, ümumi zəifliyi, yorğunluğu, bəzi hallarda isə bədən temperaturunun yüksəlməsini qeyd edir.
Dərin venaların flebitinin simptomları:
- Ağrı, ətrafın həcminin artması, zədələnmiş damarın üstündə yumşaq toxumaların şişməsi;
- Dərinin rənginin süd ağ rəngə dəyişməsi;
- Zəiflik, halsızlıq, tez yorulma;
- Bədən temperaturunun tez-tez febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlməsi.
Baş beyin damarlarının flebiti aşağıdakılarla təzahür edir:
- Intensiv baş ağrısı;
- Ürəkbulanma, qusma;
- Arterial təzyiqin yüksəlməsi;
- Nitqin, eşitmənin, görmənin və iltihabın lokalizasiyasından asılı olaraq digər funksiyaların pozulması;
- Başgicəllənmə;
- Şüurun pozulması;
- Yuxunun pozulması.
Pyleflebitin, yaxud qapı venasının flebitinin simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- Ifadə olunmuş ümumi zəiflik;
- Baş ağrısı;
- Sağ qabırğaaltı nahiyədə sancıvari xarakterli ağrılar;
- Tərləmə, üşütmə;
- Dəri və selikli qişaların saralması;
- Bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- Xəstənin ümumi vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pozulması.
Penisin flebiti zamanı qızartı, ödem və yumşaq toxumaların bərkiməsi, zədələnmiş damar boyunca intensiv ağrı meydana gəlir. Penis dərisi sianotik çalar alır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim xəstənin şikayətləri, anamnez məlumatları (əlamətlərin zədələnmiş sahənin travması və ya venadaxili inyeksiyanın icrası ilə əlaqəsi) və obyektiv müayinənin nəticələri əsasında flebitdən şübhələnəcəkdir (əksər hallarda iltihablanmış vena çılpaq gözlə görünür – hiperemiyalı (qızarmış) kordon şəklində olur, palpasiya zamanı – sıx konsistensiyalı, ağrılı).
Diaqnozu təsdiqləməyə zədələnmiş damarın dupleks ultrasəs skanlaşdırılması kömək edəcəkdir.
Diaqnoz təsdiqlənərsə, ağciyər arteriyasının tromboemboliyasının inkişaf riski qiymətləndirilir. Bunun üçün xəstənin yaşını, keçirdiyi xəstəlikləri və əməliyyatları nəzərə alan xüsusi şkala-sorğulardan istifadə edilir. Balların cəmi yüksəkdirsə, xəstəyə ağciyərlərin KT-si aparılır ki, bu da hətta ağciyər arteriyasının ən kiçik şaxələrinin tromboemboliyasını belə etibarlı şəkildə istisna etməyə imkan verəcəkdir.
Müalicə
Flebit hallarının əksəriyyəti ambulator müalicəyə aiddir və yalnız xəstəliyin ağır gedişi xəstənin cərrahi stasionara hospitalizasiyasını tələb edir.
Müalicə əsasən simptomatikdir, onun məqsədi – iltihabi prosesi aradan qaldırmaq, ağrını azaltmaq, xəstəliyin xronikləşməsinin və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaqdır.
Konservativ müalicə aşağıdakı qrupların preparatlarını əhatə edə bilər:
- Antibiotiklər (əgər iltihab bakteriya tərəfindən törədilibsə);
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr sistemik və yerli olaraq;
- Toxumalarda mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran preparatlar;
- Trombların əmələ gəlməsinin qarşısını alan vasitələr;
- Xəstəliyin allergik mənşəli olduğu halda – antihistamin vasitələr, qlükokortikoidlər.
Müalicə sxemini və müddətini həkim konkret klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərdi qaydada müəyyən edir.
Müalicənin məcburi komponenti – kompressiya trikotajının geyinilməsidir. Kompressiya dərəcəsini və geyinmə müddətini müalicə edən həkim müəyyən edir.
Yenidən təkrarlanan səthi venaların flebitləri zamanı xəstəyə cərrahi müalicə göstərilir – zədələnmiş venanın çıxarılması.
Reabilitasiya
Flebit keçirmiş xəstələrə fizioterapiya kursları və sanator-kurort müalicəsi göstəriş ola bilər. İltihab aşağı ətraflar nahiyəsində lokalizə olunduqda, onlara həmçinin dar, hündür dabanlı ayaqqabı geyinməkdən imtina edərək rahat ayaqqabıya üstünlük vermək, eləcə də ayaqların yumşaq toxumalarını sıxan sıx geyim geyinməmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Flebitin inkişaf riskini azaltmağa belə tədbirlər kömək edəcək:
- Aktiv həyat tərzi;
- Balanslaşdırılmış qidalanma;
- Bədən çəkisinin normal göstəricilər daxilində saxlanılması;
- Zərərli vərdişlərdən imtina (siqaret çəkmə, alkoqol, narkotiklər);
- Alçaq dabanlı rahat ayaqqabı geyinmək;
- Varikoz venaların inkişafı riski olduqda və ya bu xəstəlik artıq inkişaf etdikdə – fleboloqun müntəzəm müayinələri və onun müalicə üzrə tövsiyələrinə əməl edilməsi;
- Istənilən lokalizasiyalı infeksion xəstəliklərin profilaktikası və vaxtında müalicəsi.
Yadda saxla!
Flebit xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır – ağrı və xəstəliyin digər simptomları hərəkətliliyi məhdudlaşdırır, əhval-ruhiyyəni pisləşdirir, narahatlıq və əsəbilik yaradır. Əgər bu mərhələdə müalicəyə başlanmasa, iltihabi proses proqressivləşəcək, ağırlaşmalar – absess, ətraf damar toxumalarının fleqmona, xroniki venoz çatışmazlıq inkişaf edəcək, lakin bu xəstəliklər belə tromboflebit və onun ardınca gələn digər lokalizasiyalı damarların tromboemboliyası qədər təhlükəli deyil.
Bu, həyat üçün təhlükə yaradan vəziyyətdir, iltihablanmış venanın divarından trombun qopması və qan axını ilə daha kiçik diametrli damarlara keçməsi ilə əlaqədardır – onlardan birinin lümenini o, tıxayır. Bir qayda olaraq, bu təhlükəli hadisə ağciyər damarlarında baş verir və xəstəyə təcili ixtisaslaşmış tibbi yardım göstərilməsini tələb edir.
Belə ağır nəticələrdən ilk flebit simptomları meydana çıxdıqda həkimə müraciət, həmçinin bu xəstəlik üçün risk amilləri olduqda müntəzəm profilaktik müayinələr kömək edəcəkdir.
Suallar və cavablar
Damarların iltihabını damar cərrahı və ya fleboloqun müalicə edir.
Xeyr, xəstəliyin yüngül və orta ağırlıqlı halları ambulator şəraitdə müalicə olunur, yalnız venaların iltihabının ağır formaları stasionarda terapiya tələb edir.
Xeyr, zəlilərlə müalicə vena divarını əhəmiyyətli dərəcədə zədələyə bilər, bu da xəstəliyin gedişini ağırlaşdırar, onun kəskin proqressivləşməsinə və pasiyentin vəziyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxarar.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Klinikanın onkokonsiliumu iş başında: həkimlər onkoloji pasiyentdə yuxarı boş venanın stentlənməsini apardılar
İlk növbədə ürək-damar sisteminin patologiyaları ilə bağlı olan sivilizasiya xəstəlikləri inkişaf etmiş ölkələrdə əlilliyə və ölümə görə birinci…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
