Trofik xora toxumaların xroniki qan dövranı və ya digər trofik pozuntuları fonunda yaranan, uzun müddət sağalmayan dəri və yumşaq toxuma defektidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Trofiki yara
Xəstəlik haqqında
Trofik xora – mikrosirkulyator pozğunluqlar fonunda yaranan və 6 həftədən çox müddətdə sağalmayan dəri və yumşaq toxuma zədəsidir. Patologiya əsas xəstəliyin ağır gedişi nəticəsində inkişaf edir və onun ağırlaşması hesab olunur.
Xoranın formalaşma mexanizmi toxumaların uzunmüddətli işemiyasında, hüceyrə parçalanması məhsullarının, iltihab mediatorlarının və immun hüceyrələrinin toplanmasında gizlənir. Bu amillərin təsiri altında lokal nekroz və səthi toxumaların açıq zədə əmələ gətirərək ayrılması inkişaf edir. Xarici görünüşcə trofik xora islanan yara kimi görünür. Toxumaların infeksiyalaşması zamanı septik ağırlaşmalar, hətta zədələnmiş ətrafın amputasiyasına ehtiyac yaradan qanqrenaya qədər yaranır. Xəstəlik müalicəyə çətin tabe olur, stasionar şəraitində uzunmüddətli müşahidə və bütöv terapevtik tədbirlər kompleksinin aparılmasını tələb edir.
Səbəbləri
Trofik xoranın əmələ gəlməsini aşağıdakı xəstəliklər törədə bilər:
- Venoz çatışmazlıq, vaskulit, varikoz. Trofik dəyişikliklər venoz qanın axınının pozulması ilə şərtlənir.
- Arterial hipertenziya, ateroskleroz. Arteriyalarda təzyiqin dəyişməsi və ya onların keçiriciliyinin pozulması nəticəsində toxumaların xroniki işemiyası müşahidə olunur.
- Şəkərli diabet. Periferik nahiyələrdə mikrosirkulyator pozğunluqlar, toxumaların turşu-əsas vəziyyətinin dəyişməsi, əsəblərin zədələnməsi ilə müşayiət olunur.
- Travmalar. Xora spinal strukturların və ya periferik əsəb liflərinin zədələnməsi nəticəsində, həmçinin donma, dərin yanıqlardan sonra yarana bilər.
Xəstəliyin inkişafında infeksion amillər, intoksikasiyalar, bədənin uzunmüddətli məcburi vəziyyəti müəyyən rol oynayır. Lakin hallarda 70%-dən çoxunda xoralar venaların xroniki patologiyaları səbəbindən formalaşır.
Təsnifat
Etioloji amildən asılı olaraq trofik xora aşağıdakı növlərdə ola bilər:
- venoz – varikoz və ya xroniki venoz çatışmazlıqdan yaranır;
- arterial – arteriyaların patologiyası, daha çox aterosklerozla törənir;
- diabetik – daha çox 2-ci tip şəkərli diabet fonunda yaranır;
- hipertonik – hipertoniyanın ağır gedişində inkişaf edir;
- infeksion – sifilis, vərəm zamanı müşahidə olunur;
- neyrotrofik – əsəb sisteminin işindəki pozğunluqlar, daha çox onurğa travması ilə şərtlənir.
Yalnız dəri zədələndikdə səthi trofik xoradan danışılır. Əgər prosesə dəri altı yağ toxuması cəlb olunubsa, xora dərin hesab olunur. Əzələ və sümüklər zədələndikdə defekt çox dərin kimi təsnif edilir. Sahəsi 5 sm²-ə qədər olan defektlər kiçik, 20 sm²-ə qədər – orta, 50 sm²-ə qədər – böyük, 50 sm²-dən çox olanlar isə nəhəng xoralar adlanır.
Klinik mənzərə
Ətrafda trofik xoranın tezliklə əmələ gəlməsi ayaqlarda ağrının güclənməsi, ifadəli ödemlər, dərinin həssaslığının pozulması, lokal göyümtül ləkənin formalaşması ilə xəbər verə bilər. Defektin yerləşdiyi yer çox vaxt baldır, ayaq, barmaqarası aralıqlardır.
Toksik maddələrin toplanması səbəbindən dərinin keyfiyyəti xeyli dəyişir. O qalınlaşır, toxumaya sıx bitişir, onu barmaqlarla tərpətmək və ya büküşə almaq mümkün olmur. Zaman keçdikcə hiperpiqmentasiya və güclü quruluq meydana çıxır, dəri qeyri-təbii parlaqlıq alır. Sonra dəyişikliklər zonasında çatlar əmələ gəlir ki, onların vasitəsilə damcı-damcı limfa ifraz olunur. Atrofik dəyişikliklərin ağırlaşması ağımtıl ləkənin formalaşması ilə göstərilir.
Sonra xəstənin özü üçün hiss olunmadan dəri örtüklərinin travmalaşması baş verir. Defektin əmələ gəlməsi üçün kiçik cızıq və ya ayaqqabıda zədələnmə kifayətdir. Bəzi xəstələrdə dərinin çatları nahiyəsində çoxsaylı kiçik yaralar əmələ gəlir. Əvvəlcə kiçik ölçülü qırmızı islanan yara meydana çıxır. Tədricən onun kənarları genişlənir. Bir neçə xoranın birləşərək daha böyük bir xoraya çevrilməsi mümkündür. Zamanla defektin dərinliyi artır, aktiv islanma müşahidə olunur, xoşagəlməz qoxu yaranır.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Trofik xora ilə fleboloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur. Patologiyanın diaqnostikası çətinlik yaratmır, diaqnoz xəstənin obyektiv müayinəsi mərhələsində qoyulur. Lakin xəstəliyin spesifik müalicə üsulları yoxdur. Dərinin zədələnməsinin səbəbi olan əsas xəstəliyin terapiyası aparılmadan yalnız dəri defekti ilə dərman vasitələri ilə mübarizə effektiv deyil.
Etioloji amili aşkarlamaq məqsədilə fleboloq xəstənin ətraflı sorğusunu aparır, anamnez toplayır. Əldə edilən məlumatlara əsasən həkim alət müayinəsi təyin edir. Venoz patologiyadan şübhələnildikdə ultrasəs dupleks skanlaması və doplerografiya göstərişdir. Diabetdən şübhələnildikdə şəkərə qan analizi təyin edilir və endokrinoloq konsultasiyası aparılır. Xəstənin anamnezində onurğa travması olduqda onu neyrocərrah müayinə edir.
Optimal müalicə taktikasını seçmək üçün ətrafların arteriyalarının müayinəsi aparılır, həmçinin yaradan olan ifrazatın bakterioloji analizi təyin edilir (törədicilərin növünü və onların antibakterial vasitələrə həssaslığını müəyyən edir).
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
Trofik xoraların müalicəsi simptomatikanın aradan qaldırılmasına və əsas xəstəliyin patogenetik mexanizmlərinin yatırılmasına, dəri defektinin infeksiyalaşmasının qarşısının alınmasına və onun sağalmasının stimullaşdırılmasına yönəlmişdir. Kompleks yanaşma və həkimin də, xəstənin də aktiv iştirakı tələb olunur. Kompleks terapiyada konservativ və cərrahi üsullardan istifadə edilir. Xora sağaldıqdan sonra xəstə remissiya mərhələsini saxlamaq üçün daim həkim nəzarətində olmalı və əsas patologiyanın müalicə kurslarını keçməlidir. Səthi defektlərin terapiyası ambulator şəraitdə mümkündür, dərin xoralarda və əsas xəstəliyin ağır gedişində müalicə stasionarda aparılır.
Konservativ müalicə
İlk növbədə xoranın əmələ gəlməsinə səbəb olan xəstəliyə nəzarət etmək tələb olunur. Venoz çatışmazlıqda müalicənin əsasını kompressiya təşkil edir, əlavə olaraq venotoniklər və antiaqreqantlar təyin edilə bilər. Aterosklerozda pəhriz, siqaretdən imtina, statin qrupundan olan preparatlar və antiaqreqantlar göstərişdir. Şəkərli diabetdə ilk növbədə qan şəkərinin hədəf səviyyədə saxlanması vacibdir: yüksək qlükoza səviyyəsində yara sağalmır və tez infeksiyalaşır. Bununla yanaşı ayağın yükdən azad edilməsi (xüsusi ayaqqabı, ortez), hipolipidemik vasitələr və antiaqreqantlar seçilir.
Trofik xorası olan demək olar ki, bütün xəstələrə həyat tərzinin korreksiyası tələb olunur. Zədələnmiş nahiyəyə hər hansı yükün aradan qaldırılması vacibdir. Bəzi hallarda ciddi yataq rejimi təyin edilə bilər.
Xoranın bilavasitə işlənməsi ətraf toxumaların su və sabunla gündəlik təmizlənməsini və dəri defektinin antiseptik vasitələrlə sanasiyasını nəzərdə tutur. İnfeksiyalaşmanın və septik ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün həssaslıq testinin nəticələri nəzərə alınmaqla sistem təsirli antibiotiklər təyin edilir. Ölü toxumaların və qabığın təmizlənməsi üçün cərrahi işlənmə və ya ferment preparatları tətbiq olunur. Hormonal komponentli məlhəmlər yaranın sağalmasını ləngidə bildiyindən yalnız xora ətrafındakı dəridə ekzema olduqda və həkimin təyinatı ilə istifadə olunur.
Mütəmadi sarğı qoymaq, yaranı qorumaq üçün onun vəziyyətinə uyğun seçilmiş, yarada optimal nəm mühiti saxlayan müasir sarğılardan istifadə etmək vacibdir. Stasionar şəraitdə tez-tez sağalmanı sürətləndirən fizioterapevtik prosedurlar təyin edilir. Venoz çatışmazlığı olan xəstələrə müalicə dövründə və defekt sağaldıqdan sonra kompressiya trikotajından istifadə göstərişdir.
Cərrahi müalicə
Xoranın varikoz mənşəli olduğu hallarda defekt sağaldıqdan sonra zədələnmiş venaların cərrahi çıxarılması və ya əməliyyatsız üsullarla (lazer koaqulyasiyası, yapışqan oblitasiyası, radiotezlikli ablasiya) müalicə aparıla bilər. Arteriyaların zədələnməsi zamanı periferik toxumaların trofikasının bərpasına yönəlmiş revaskulyarizasiya əməliyyatları icra olunur. Uzun müddət sağalmayan iri defektlərdə cərrahi əməliyyat yaranın dəri plastikasını nəzərdə tutur.
Profilaktika
Trofik xoranın qarşısını almağın əsas yolu onu doğuran xəstəliyə — venoz çatışmazlığa, arteriyaların aterosklerozuna, şəkərli diabetə — vaxtında və ardıcıl nəzarətdir.
- Venoz xəstəliklərdə həkimin seçdiyi kompressiya trikotajını hər gün taxın, varikozun müalicəsini təxirə salmayın. Xora sağaldıqdan sonra kompressiya təkrar xora riskini xeyli azaldır.
- Şəkərli diabetdə qan şəkərini hədəf səviyyədə saxlayın, hər gün ayaqlarınıza və barmaqarası sahələrə baxın, rahat ayaqqabı geyinin, yalın ayaqla gəzməyin.
- Arteriya xəstəliklərində siqareti tamamilə tərgidin, təzyiqi və xolesterini nəzarətdə saxlayın, həkimin tövsiyə etdiyi dozalanmış yerişlə məşğul olun.
- Yataq xəstələrində bədənin vəziyyətini müntəzəm dəyişdirin, xüsusi döşəklərdən istifadə edin, dərini quru və təmiz saxlayın.
- Ayaqlarda kiçik yaraları, cızıqları və yanıqları diqqətsiz qoymayın: 1–2 həftəyə sağalmırsa, həkimə müraciət edin.
- Normal bədən çəkisini saxlayın və hərəkətli olun — bu, baldır əzələlərinin nasos funksiyasını dəstəkləyir.
Yadda saxla!
Trofik xoralar həmişə əsas xəstəlik (şəkərli diabet, arterial hipertoniya, venaların varikoz xəstəliyi və s.) fonunda inkişaf edən ikincili prosesdir. Bu o deməkdir ki, səbəbkar patologiyanı nəzarətə götürsəniz, dəridə trofik pozğunluqlardan qaçmaq mümkündür. Xoranın formalaşmasının ilk əlamətlərində həkimə müraciət etsəniz, kifayət qədər sürətlə irəliləyə bilən və ağır əlilliyə səbəb olan nəticələrdən qaçmaq mümkün olacaq. Xoranı özbaşına xalq vasitələri ilə müalicə etməyə çalışmayın: bu, vaxt itkisinə və infeksiyalaşmaya səbəb olur.
Ayaqda sürətlə yayılan qızartı, şiş, qaralma, güclü ağrı ilə yanaşı yüksək hərarət və titrəmə yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Həkimə vaxt itirmədən müraciət edin, əgər:
- ayaqda və ya pəncədə 1–2 həftə ərzində sağalmayan yara var;
- xoradan irinli ifrazat və xoşagəlməz qoxu gəlir;
- ayaq soyuq, solğun və ya göyümtül olub, gecələr ağrıyır;
- şəkərli diabet olduqda ayaqda istənilən yara, qabarcıq və ya rəng dəyişikliyi yaranıb.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr, trofik xoranın özü yoluxucu deyil — o, damar və toxuma qidalanmasının pozulması nəticəsində yaranır, infeksion törədici ilə bağlı deyil. Bununla belə, açıq yara olduğundan ona xaricdən bakteriya düşərək ikincili infeksiya inkişaf edə bilər, bu isə sağalma prosesini ləngidir. Buna görə yaranın təmizliyinə diqqət etmək və onu düzgün qulluq etmədən öz-özünə müalicə etməməyə çalışmaq vacibdir.
Xeyr, əksər hallarda müalicəyə konservativ üsullarla, yəni əsas xəstəliyin idarə olunması və yaraya düzgün qulluqla başlanılır. Cərrahi müdaxiləyə adətən xoranın çox böyük, dərin olduğu, sağalmadığı və ya toxumaların zədələnmiş sahələrinin çıxarılması tələb olunduğu hallarda ehtiyac yaranır. Hansı üsulun uyğun olduğunu fleboloq xoranın vəziyyətini və səbəbini qiymətləndirərək fərdi müəyyən edir.
Trofik xoranın özü irsən ötürülmür, lakin ona səbəb olan bəzi xəstəliklər, məsələn venoz çatışmazlıq və varikoz genişlənmə, ailəvi meyllilik göstərə bilər. Yaxın qohumlarında venoz problemlər olan insanlarda damar divarının zəifliyi daha tez formalaşa bilər, bu isə uzun müddətdə trofik dəyişikliklər riskini artırır. Ailə tarixçəsi olan insanlara qan dövranı vəziyyətini vaxtında yoxlatdırmaq tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Teleangioektaziya
Teleangioektaziya - kapillyarların və xırda son arteriyaların lokal genişlənməsidir. Hiperestrogeniya (estrogenlərin miqdarının artması), damar patologiyası zamanı rast gəlinir.
İstiqamət: Flebologiya
Venaların varikoz genişlənməsi
Venaların varikoz genişlənməsi – venaların formasının, uzunluğunun və sıxlığının ağrılı dəyişməsidir. Ən çox ayaqların və düz bağırsağın venalarını,…
İstiqamət: Flebologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
