Dirsək bursiti olekranon üzərində yerləşən bursanın iltihabı və maye ilə dolmasıdır. Travma, uzunmüddətli təzyiq, infeksiya və kristal artropatiyalar səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Olekranon bursiti
Xəstəlik haqqında
Dirsək çıxıntısının sinovial kisələrinin üç tipik yerləşməsi var: dərialtı, vətərarası və vətəraltı. Bursitlərdə onlarda maye toplanması və kapsulun qalınlaşması müəyyən edilir. Dirsək oynağının bursitlərinə nisbətən nadir hallarda, əsasən gənc və orta yaşlı kişilərdə rast gəlinir.
Müəlliflərin əksəriyyəti hesab edir ki, dirsək çıxıntısının bursiti travma nəticəsində (posttravmatik bursit) və ya dirsək çıxıntısının uzunmüddətli mikrotravmatizasiyasından sonra yaranır; bu, tez-tez idmançılarda və hərbi qulluqçularda müşahidə olunur. Oynağa uzunmüddətli statik yüklə şərtlənən bursitləri «tələbə dirsəyi», «rəssam dirsəyi» adlandırırlar.
Dirsək çıxıntısının kəskin bursiti ödem və yerli qızartı ilə başlayır. Palpasiya zamanı yerli ağrı, oynaqda hərəkətlərin məhdudlaşması yaranır. Oynaqətrafı kisə ölçücə böyüyür və dərialtı törəmə şəklində müəyyən edilir. Xəstəliyin əlverişsiz gedişində kisə daxilindəki maye yoluxur və irinli bursit yaranır.
Lakin bursit yalnız kəskin gedişə malik ola bilməz. Həkimlər xəstəliyin xroniki formasını da ayırd edirlər. Adətən o, podaqra və müxtəlif etiologiyalı artritlərdən əziyyət çəkən insanlarda inkişaf edir. Bursitin xroniki mərhələsində kisənin və onun möhtəviyyatının əhəngləşməsi baş verir. Yerli kalsinat və petrifikatlar saxlayan törəmələr şiş proseslərinə bənzəyə bilər. Buna görə də travmatoloq bu patoloji proseslər arasında differensial diaqnostika aparır.
Bursitin müalicəsi iltihabi prosesin mərhələsi və fəallığı nəzərə alınmaqla aparılır. Əksər hallarda müalicə konservativ iltihabəleyhinə terapiya ilə başlayır. Belə yanaşma effekt vermədikdə artroskopik əməliyyat və ya klassik açıq müdaxilə aparıla bilər. Xəstəliyin proqnozu yalnız aparılan müalicənin adekvatlığı ilə deyil, həm də prosesin irəliləməsinin qarşısını almağa yönəlmiş ikincili profilaktika qaydalarına riayət olunması ilə müəyyən edilir.
Səbəbləri
Praktik baxımdan infeksion və qeyri-infeksion bursitləri fərqləndirmək qəbul edilib. İrinli bursitlərin səbəbi daha çox bursa nahiyəsinin təkrari zədələnmələri, xüsusilə açıq zədələnmələr (sıyrıqlar, cızıqlar) nəticəsində xəstəliyin seroz formasının irinləməsidir. İrinlik yaradan flora furunkul, karbunkul, osteomielit kimi yaxınlıqda yerləşən irinli ocaqlardan limfatik yollarla nüfuz edə bilər.
Öz növbəsində, dirsək oynağının kisələrinin seroz iltihabı aşağıdakı amillərin təsiri ilə şərtlənə bilər:
- dirsək birləşməsinə həddindən artıq güclü mexaniki yüklərin daimi təsiri;
- oynağın birbaşa travmatik zədələnməsi;
- mübadilə pozğunluqları — podaqra zamanı sidik turşusu duzları oynaq kisələrində çökə bilər, bunun nəticəsi aseptik iltihabdır (uratlar immun sistemin hücum etməyə başladığı yad strukturlar kimi qəbul olunur);
- autoimmün xəstəliklər (revmatoid artrit, sistem qırmızı qurdeşənəyi) — immunitetin orqanizmin birləşdirici toxuma komponentlərinə «hücumu» iltihab prosesinin inkişafına gətirib çıxara bilər.
Oynaq kisəsinin iltihabı yüksək sıxlığı ilə fərqlənən sinovial mayenin gücləndirilmiş əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bu, bakterial floranın qoşulması üçün optimal şərait yaradır. Buna görə də ilkin seroz dirsək oynağı bursiti qısa müddətdə orqanizm üçün ciddi təhlükə yaradan irinli bursitə çevrilə bilər. Dirsək bursitinin dəqiq səbəbinin müəyyən edilməsi etiopatogenetik müalicə aparmağa və fərdi ikincili profilaktika proqramı hazırlamağa imkan verəcək.
Təsnifat
Bursitin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- kəskin, seroz və irinli ola bilər;
- xroniki, süst və monoton gedişlə xarakterizə olunur (kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur).
Seroz proses iltihab prosesinin ilkin mərhələsidir və oynaq boşluğuna şəffaf mayenin ekssudasiyası ilə bağlıdır. O, damar yatağından qıcıqlandırıcı agentlə mübarizə aparmağa çalışan immun hüceyrələrlə birlikdə çıxan plazmadır.
İrinli bursit seroz mayenin piogen bakteriyalarla yoluxması cavabında inkişaf edir.
Klinik mənzərə
Kəskin seroz bursit orta dərəcəli ağrılılıq, bursanın divarının infiltrasiyası, çox vaxt onda sərbəst mayenin olmaması, bəzən ağrılara görə oynaqda hərəkətliliyin məhdudlaşması ilə xarakterizə olunur. İrinlik yaradan floranın qoşulması zamanı, bu hallar 20% təşkil edir, kəskin seroz proses irinli prosesə keçir. Bu halda dirsək bursitinin simptomlarına aşağıdakılar daxildir:
- ifadəli ağrı hissləri;
- qızarma ilə birlikdə oynağın güclü şişi;
- mexaniki təzyiq və ifadəli ağrı səbəbindən oynaqda hərəkətliliyin məhdudlaşması.
Dirsək birləşməsi nahiyəsində irinli iltihab kifayət qədər ciddi prosesdir, bütün orqanizm üçün təhlükə yarada bilər. İrinləmə ilə ağırlaşmış dirsək bursiti nə ilə təhlükəlidir? Bu aşağıdakı ciddi ağırlaşmalarla yüklüdür:
- kisənin qismən nekrozu — oynaq kapsulunun sahələrinin ölümü, bu da oynağın mobilliyinin kəskin məhdudlaşmasına gətirib çıxarır;
- dəri altı və əzələlərarası fleqmonalar — müvafiq olaraq bilavasitə dərinin altında və ya əzələ dəstələri arasında lokallaşan yayılmış irinli iltihab;
- irinli artritlər — bursanın oynağa yaxın yerləşməsi iltihab prosesinin oynaqdaxili strukturlara keçməsini və sonradan qığırdaq lövhəsinin dağılmasını nəzərdə tutur;
- osteomielitlər — sümük iliyi strukturlarının iltihabi zədələnməsi, gecikmiş diaqnostika zamanı onun yeganə müalicə üsulu destruktiv dəyişmiş sümük toxumasının çıxarılmasıdır (bu isə əlilliyə səbəb olan əməliyyatdır).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, bursitin diaqnostikasında ultrasəs skanlaşdırma uğurla tətbiq edilir. Metod qeyri-invazivdir, ağrısızdır, şüa yükü ilə bağlı deyil və aparılan müalicəyə orqanizmin cavabını qiymətləndirmək üçün dinamikada aparıla bilər. Əldə edilən ultrasəs məlumatları prosesin mərhələsindən və iltihabi cavabın aktivliyindən asılıdır.
- Kəskin seroz bursit homogen maye məzmunu, nazik divarları olan oynaq kisəsinin həcminin artması ilə xarakterizə olunur.
- İrinli bursit kisənin sinovial qişasının əhəmiyyətli qalınlaşması və qeyri-bərabərliyi, qeyri-homogen məzmunla xarakterizə olunur. Hipoexogen fonda hiperexogen, anexogen və ya izoexogen daxilolmalar, iri- və ya xırdadispers asma aşkar edilir. Dəri altı piy toxumasının şişi aydın vizuallaşdırıldı.
- Xroniki bursitin xarakterik əlamətləri kisənin deformasiyası, divarlarının qalınlaşması və qeyri-bərabərliyi, həmçinin fibroz arakəsmələr, petrifikatların olduğu qeyri-homogen məzmun hesab olunur.
Rentgenoqrafik müayinə, bir qayda olaraq, oxşar klinik təzahürlərlə keçə bilən xəstəlikləri istisna etmək məqsədilə differensial-diaqnostik məqsədlə aparılır. Rentgenoloqun təsvirində sümük strukturlarının iltihab prosesinə cəlb olunması əks olunur. Rentgenoqramlarda həmçinin, adətən xroniki prosesi göstərən, oynaq kisəsindəki kalsium duzlarının çöküntüləri yaxşı fərqləndirilir.
Müalicə
Dirsək oynağı bursitinin müalicəsi adətən konservativ terapiya ilə başlayır. Əgər o, istənilən nəticəni vermirsə, az invaziv üsullar və ya cərrahi müdaxilə göstəriş ola bilər.
Dirsək bursitində konservativ terapiya bir neçə istiqamətdə aparılır:
- iltihab prosesi ilə mübarizə — adətən qeyri-steroidlər təyin olunur, lakin ifrat aktiv proses zamanı inyeksion kortikosteroidlər göstəriş ola bilər;
- ağrı hissləri ilə mübarizə — iltihab əleyhinə terapiya və oynağın xüsusi dəstəkləyici qurğularla qorunan immobilizasiyası hesabına həyata keçirilir;
- əldə edilmiş nəticəni stabilləşdirmək və iltihablanmış bursanın kompleks bərpası üçün fizioproseduraların qoşulması;
- oynağın strukturlarında mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa və mübadilə proseslərini optimallaşdırmağa imkan verən sağlamlaşdırıcı masaj kursu;
- müalicəvi-profilaktik gimnastika — əzələ aparatının möhkəmləndirilməsinə və oynaqda düzgün hərəkətlərin bərkidilməsinə yönəlib.
Fizioprosedurlar, masaj və gimnastika yalnız kəskin prosesin sönməsindən sonra icazə verilir.
Əhəmiyyətli miqdarda maye olan seroz və irinli bursitli xəstələrdə ultrasəs nəzarəti altında sonradan bakterioloji analizlə kisənin məzmununun «vakuum-aspirasiyası» aparıla bilər. Zəruri hallarda yerli və ümumi antibiotikoterapiya və iltihab əleyhinə müalicə aparılır.
Əhəngləşmiş xroniki bursit olduqda stasionar şəraitdə bursektomiya yerinə yetirilir. Əgər xroniki bursit fonunda oynaq kisəsi nisbətən qorunubsa, incə iynə biopsiyası və fizioterapevtik müalicə mümkündür.
Ağır irinli bursit oynaqda açıq müdaxilə tələb edə bilər. Həkim iltihablanmış bursanı açır, irinli-nekrotik kütlələri çıxarır, boşluğu antiseptiklərlə işləyir, drenaj qoyur və yaraya steril sarğı qoyur. Drenaj vasitəsilə iltihabi yara ifrazatının axını həyata keçirilir, bu da yaranın sağalması və kisənin bərpası üçün daha yaxşı şərait yaradır.
Reabilitasiya
Oynaqda cərrahi müdaxilədən sonra immobilizasiya tələb olunur. O, periartikulyar toxumaların əlavə travmalaşmasından qaçmağa imkan verəcək, bu da onların ən tam bərpasına kömək edir. Yaranın sağalması ilə əlaqədar əməliyyatdan sonrakı dövrdə müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə məşqlər tövsiyə olunur.
Profilaktika
Dirsək oynağı bursasının təkrari iltihabı riskini azaltmaq üçün tövsiyə olunur:
- birləşmənin travmatik zədələnməsindən qaçmaq;
- kompressiya trikotajı geyinmək, bu zaman optimal kompressiya dərəcəsini travmatoloq seçməyə kömək edəcək (oynağın dozalanmış sıxılması potensial yoluxa bilən mayenin təkrari yığılmasının qarşısını almağa imkan verəcək).
Yadda saxla!
İfadəli ağrı sindromunda xəstənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün son nəsil iltihab əleyhinə və ağrıkəsici preparatlardan istifadə edilən periartikulyar blokadalar geniş tətbiq edilir. Bu müalicə manipulyasiyası nosiseptiv reseptorları etibarlı şəkildə blokada etməyə, iltihabi reaksiyanı azaltmağa və ya tamamilə aradan qaldırmağa, dirsək oynağında aktiv hərəkətlərin həcmini bərpa etməyə imkan verir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
