Dirsək oynağının epikondiliti bazu sümüyünün xarici və ya daxili epikondilinə birləşən vətərlərin zədələnməsidir. Əsasən təkrarlanan yüklənmə nəticəsində yaranır və dirsəkdə ağrı, əlin gücünün azalması ilə özünü göstərir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Epikondilopatiya
- dirsək sümük çıxıntısının iltihabı
- tennisçi dirsəyi (lateral epikondilit)
- qolfçu dirsəyi (medial epikondilit)
Xəstəlik haqqında
Epikondillər bazu sümüyünün aşağı ucunda, dirsək oynağının yanlarında yerləşən sümük çıxıntılarıdır. Xarici (lateral) epikondilə bilək və barmaqları açan əzələlərin vətərləri, daxili (medial) epikondilə isə bilək və barmaqları bükən, ön qolu içəriyə döndərən əzələlərin vətərləri birləşir. Epikondilit zamanı məhz bu vətərlərin sümüyə birləşdiyi sahə zədələnir.
Adına baxmayaraq, xəstəliyin əsasında klassik iltihab deyil, təkrarlanan mikrotravmalar nəticəsində vətər toxumasının degenerativ dəyişiklikləri (entezopatiya, tendinopatiya) durur. Vətər lifləri nizamsız düzülür, toxuma zəifləyir, sağalma prosesi gecikir. Ona görə də xəstəlik tez-tez uzunmüddətli gediş alır.
Epikondilit dirsək nahiyəsində ağrının ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Daha çox orta yaşlı, əli ilə təkrarlanan hərəkətlər edən insanlarda rast gəlinir. Lateral forma (“tennisçi dirsəyi”) medial formadan (“qolfçu dirsəyi”) bir neçə dəfə daha tez-tez müşahidə olunur. Xəstəlik həyat üçün təhlükəli deyil, lakin iş qabiliyyətini və gündəlik fəaliyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə məhdudlaşdıra bilər.
Səbəbləri
Epikondilitin əsas səbəbi ön qol əzələlərinin və onların vətərlərinin uzunmüddətli, monoton və təkrarlanan yüklənməsidir. Vətər bərpa olunmağa macal tapmır, mikrozədələr toplanır. Ad “tennisçi dirsəyi” olsa da, xəstələrin çoxu tennis oynamır – xəstəlik əksər hallarda peşə və ya məişət fəaliyyəti ilə bağlıdır. Risk amilləri:
- Təkrarlanan bilək və barmaq hərəkətləri. Alətlə işləmə (çəkic, açar, burğu), boyaqçılıq, dülgərlik, kompüter siçanı və klaviatura ilə uzun iş, toxuculuq, ağır əşyaların bir əllə daşınması.
- İdman yüklənmələri. Tennis, badminton (xüsusilə yanlış texnika və uyğun olmayan raketka) lateral formaya; qolf, beysbol, atma idman növləri, ağırlıq qaldırma, üzgüçülük medial formaya meyil yaradır.
- Ön qolun içəriyə və çölə tez-tez döndərilməsi ilə bilək bükülməsinin birlikdə yerinə yetirilməsi – medial epikondilit üçün xarakterikdir.
- Qəfil, qeyri-adi yük. Bağ işləri, təmir, uzun müddət ağır çanta daşımaq kimi bir dəfəlik intensiv fəaliyyət.
- Dirsək travmaları – birbaşa zərbə və ya vətərin qəfil dartılması.
- Yaş. Orta yaşda vətər toxumasının elastikliyi və bərpa qabiliyyəti azalır.
- Siqaret çəkmə, artıq çəki, şəkərli diabet – vətərin qanla təchizatına və sağalmasına mənfi təsir göstərir.
- Zəif əzələ hazırlığı və işdən əvvəl isinmənin olmaması.
Təsnifat
Zədələnmənin yerləşdiyi yerə görə epikondilitin iki forması ayırd edilir:
- Lateral (xarici) epikondilit – “tennisçi dirsəyi”. Bilək və barmaqları açan əzələlərin vətərləri, əsasən biləyi açan qısa əzələnin vətəri zədələnir. Ağrı dirsəyin xarici səthində olur.
- Medial (daxili) epikondilit – “qolfçu dirsəyi”. Bilək və barmaqları bükən, ön qolu içəriyə döndərən əzələlərin vətərləri zədələnir. Ağrı dirsəyin daxili səthində olur.
Gedişinə görə kəskin (bir neçə həftəyə qədər), yarımkəskin və xroniki (bir neçə aydan uzun sürən) epikondilit fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən tədricən başlayır: əvvəlcə yalnız yük zamanı yorğunluq və narahatlıq hiss olunur, sonra ağrı daha tez-tez yaranır və istirahətdə də qala bilər. Əsas əlamətlər:
- dirsəyin xarici (lateral formada) və ya daxili (medial formada) səthində, epikondil nahiyəsində ağrı;
- ağrının ön qol boyunca biləyə doğru yayılması;
- epikondilə basdıqda nöqtəvi ağrılılıq;
- lateral formada – biləyi müqavimətə qarşı açdıqda, əşyanı ovuc aşağı tutub qaldırdıqda, əl sıxdıqda, açarı və ya qapı dəstəyini çevirdikdə ağrının artması;
- medial formada – biləyi müqavimətə qarşı bükdükdə, ön qolu içəriyə döndərdikdə, yumruğu sıxdıqda ağrının artması;
- əlin sıxma gücünün azalması, fincanı, çaydanı tutmağın çətinləşməsi, əşyaların əldən düşməsi;
- səhərlər dirsəkdə tutulma hissi.
Dirsək oynağının özündə hərəkət həcmi adətən saxlanılır, görünən şişkinlik nadir olur. Medial epikondilit zamanı bəzən dirsək sinirinin qıcıqlanması ilə əlaqədar adsız barmaq və çeçələ barmaqda keyimə, gizildəmə yaranır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ağrı travmadan sonra yaranıbsa və dirsəkdə deformasiya, güclü şişkinlik varsa; dirsəyi bükmək və ya açmaq mümkün deyilsə; oynaq nahiyəsində qızartı, istilik və hərarət yaranıbsa (infeksiya ehtimalı); barmaqlarda keyimə və zəiflik artırsa.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Epikondilitin diaqnozu əsasən klinik olaraq qoyulur. Həkim ağrının nə vaxt başladığını, hansı hərəkətlərlə artdığını, peşəni, idman və məişət yüklərini, keçirilmiş travmaları soruşur. Müayinə zamanı epikondil nahiyəsini palpasiya edir, oynağın hərəkətliliyini və xüsusi provokasion testləri yoxlayır – məsələn, biləyin və ya orta barmağın müqavimətə qarşı açılması zamanı lateral epikondildə ağrının yaranması.
- Ultrasəs müayinəsi – vətərin qalınlaşmasını, exogenliyin azalmasını, liflərin quruluşunun pozulmasını, mikrocırıqları, kalsinatları göstərir; doppler rejimində damarlanmanın artması qiymətləndirilir.
- Rentgenoqrafiya – dirsək oynağının artrozunu, sümük dəyişikliklərini, kalsinatları istisna etmək üçün aparılır.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya – diaqnoz aydın olmadıqda, vətərin cırılmasından şübhələnildikdə və ya əməliyyat planlaşdırılarkən təyin olunur.
- Elektroneyromioqrafiya – sinirlərin sıxılmasından şübhə olduqda.
- Qan analizləri – iltihabi və ya sistem xəstəlik şübhəsində.
Differensial diaqnostika boyun nahiyəsində onurğa sinir köklərinin sıxılması (servikal radikulopatiya), mil və dirsək sinirlərinin tunel sindromları, dirsək oynağının artrozu və artriti, bursit ilə aparılır.
Müalicə
Epikondilit əksər hallarda konservativ yolla müalicə olunur və tədricən, bəzən bir neçə ay ərzində keçir. Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, vətərin bərpasına şərait yaratmaq və əlin funksiyasını qaytarmaqdır.
- Yükün dəyişdirilməsi. Ağrı yaradan hərəkətlərin müvəqqəti məhdudlaşdırılması, iş vərdişlərinin və idman texnikasının düzəldilməsi, alət və raketka dəstəyinin uyğun seçilməsi. Tam hərəkətsizlik tövsiyə olunmur – o, əzələləri zəiflədir.
- Ortezlər. Ön qolun yuxarı hissəsinə taxılan xüsusi sarğı (epikondilit bandajı) vətərə düşən yükü azaldır; bəzi hallarda bilək üçün saxlayıcı şina tövsiyə olunur.
- Soyuq – kəskin ağrı dövründə qısa müddətli soyuq kompreslər.
- Dərman müalicəsi. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar yerli (gel, məlhəm) və ya qısa kursla daxilə qəbul üçün ağrını azalda bilər.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi – müalicənin əsasıdır. Vətəri tədricən möhkəmləndirən, xüsusilə ekssentrik (əzələnin dartılaraq işlədiyi) məşqlər və dartılma hərəkətləri mütəxəssisin göstərişi ilə yerinə yetirilir.
- Fizioterapiya – zərbə-dalğa terapiyası, ultrasəs terapiyası, masaj, kinezioteypləmə köməkçi üsul kimi istifadə oluna bilər.
- İnyeksiyalar. Kortikosteroidlərin yerli yeridilməsi ağrını tez azaldır, lakin təsiri qısamüddətlidir və təkrarlanan inyeksiyalar vətəri zəiflədə bilər, ona görə həkim onları məhdud və diqqətlə tətbiq edir. Bəzi hallarda trombositlərlə zənginləşdirilmiş plazma inyeksiyaları da nəzərdən keçirilir.
Cərrahi müalicə nadir hallarda – düzgün aparılan konservativ müalicəyə baxmayaraq, ağrı uzun müddət (adətən altı aydan çox) davam etdikdə tövsiyə olunur. Əməliyyat açıq, artroskopik və ya dəri vasitəsilə (perkutan) üsulla aparılır: dəyişmiş vətər toxuması çıxarılır, lazım gəldikdə vətər bərpa olunur. Əməliyyatdan sonra adətən uzunmüddətli gips tələb olunmur; bərpa dövründə mərhələli müalicəvi bədən tərbiyəsi aparılır, yük tədricən artırılır.
Evdə ağrı yaradan hərəkətləri azaltmaq, həkimin göstərdiyi məşqləri müntəzəm etmək faydalıdır. Ağrıkəsiciləri uzun müddət özbaşına qəbul etmək, ağrıya baxmayaraq ağır yükü davam etdirmək, isti kompreslər və “xalq üsulları” ilə vaxt itirmək olmaz.
Profilaktika
- Monoton işdə müntəzəm fasilələr vermək, ön qol və bilək üçün isinmə və dartılma məşqləri etmək.
- İş yerini erqonomik təşkil etmək: rahat siçan və klaviatura, biləyin neytral vəziyyəti.
- Əşyaları ovuc yuxarı tutaraq qaldırmaq, ağır yükü iki əllə daşımaq.
- İdmanda düzgün texnikanı öyrənmək, uyğun ölçülü raketka və avadanlıq seçmək.
- Ön qol və çiyin əzələlərini möhkəmləndirən müntəzəm məşqlər.
- Yükü qəfil deyil, tədricən artırmaq; dirsəkdə ilk narahatlıq zamanı yükü azaltmaq.
- Siqaretdən imtina və normal bədən çəkisini saxlamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diaqnozun qoyulması və müalicə ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur. Bərpa mərhələsində reabilitoloq və ya fizioterapevt, sinir zədələnməsi şübhəsində nevroloq qoşulur.
Yadda saxla!
- Epikondilit əsasən vətərin təkrarlanan yüklənmədən yaranan zədələnməsidir, yalnız tennisçilərin xəstəliyi deyil.
- Əksər hallarda konservativ müalicə kömək edir, lakin sağalma vaxt aparır – səbir və müntəzəm məşqlər vacibdir.
- Tam hərəkətsizlik deyil, yükün düzgün tənzimlənməsi və vətəri möhkəmləndirən məşqlər nəticə verir.
- Kortikosteroid inyeksiyaları yalnız müvəqqəti yüngüllük verir və həkim qərarı ilə edilir.
- Travmadan sonra ağrı, deformasiya, qızartı və ya barmaqlarda keyimə olarsa, həkimə müraciəti təxirə salmayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnozun qoyulması və müalicənin aparılması ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur. Lazım olduqda reabilitoloq, fizioterapevt və ya nevroloq da müalicəyə qoşulur.
Xəstəlik təkcə peşəkar idmanla məşğul olanlarda və ya uzun müddət kompüter arxasında işləyənlərdə deyil, həm də “aktiv istirahət” zamanı, məsələn, bağ işləri və təmir görülərkən inkişaf edə bilər. Bəzən səbəb dirsəyə bir dəfəlik intensiv yüklənmə və ya travmadır. Belə risk amilləri ilə yanaşı dirsəkdə ağrı yaranarsa, travmatoloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Əksər hallarda gips immobilizasiyası tələb olunmur. Qısa müddətə sarğı və ya ortez taxıla bilər, sonra isə tədricən müalicəvi bədən tərbiyəsinə başlanılır.
Sağalma müddəti fərdidir: yüngül hallarda bir neçə həftə, xroniki formada isə bir neçə ay və daha uzun çəkə bilər. Yükün vaxtında azaldılması və məşqlərin müntəzəm yerinə yetirilməsi sağalmanı sürətləndirir. Əksər pasiyentlərdə xəstəlik əməliyyatsız keçir.
Ön qolun yuxarı hissəsinə taxılan bandaj vətərə düşən yükü azaldır və bir çox pasiyentdə iş zamanı ağrını yüngülləşdirir. O, müalicənin yalnız bir hissəsidir və məşqləri əvəz etmir. Bandajın düzgün ölçüsünü və taxılma yerini həkim və ya fizioterapevt göstərməlidir.
Adətən tam dayandırmaq deyil, ağrı yaradan hərəkətləri müvəqqəti məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Ağrısız fiziki aktivlik davam etdirilə bilər. İdmana qayıdış tədricən, texnikanın düzəldilməsi və həkimlə razılaşdırılmaqla olmalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
