Medial epikondilit dirsəyin daxili tərəfində, biləyi və barmaqları bükən əzələlərin vətərlərinin sümüyə birləşdiyi yerin həddən artıq yüklənmə nəticəsində zədələnməsidir. Qolf oynayanlarda və əl əməyi ilə məşğul olanlarda rast gəlinir. Əksər hallarda konservativ üsullarla keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qolfçu dirsəyi
- dirsəyin daxili epikondiliti
- medial epikondilopatiya
Xəstəlik haqqında
Biləyi və barmaqları bükən, həmçinin ön qolu içəri çevirən əzələlərin vətərləri bazu sümüyünün daxili çıxıntısına – medial epikondilə birləşir. Təkrarlanan tutma, fırlatma və atma hərəkətləri bu nahiyədə mikrozədələnmələrə səbəb olur. Vətər bərpa olunmağa macal tapmadıqda onda degenerativ dəyişikliklər yaranır: liflər nazilir, quruluşu pozulur, ağrı xroniki hal alır. Ona görə müasir tibbdə bu vəziyyət daha çox «epikondilopatiya» kimi qiymətləndirilir – yəni əsas problem klassik iltihab deyil, vətərin həddən artıq yüklənməsidir.
Medial epikondilit lateral epikondilitdən («tennisçi dirsəyi») xeyli nadir rast gəlinir. Adətən orta yaşlı insanlarda, həm idmançılarda, həm də ağır və ya təkrarlanan əl əməyi ilə məşğul olanlarda yaranır. Çox vaxt işləyən (dominant) qolda olur. Kişilərdə və qadınlarda təxminən eyni dərəcədə rast gəlinir; risk daha çox fəaliyyətin növündən asılıdır.
Medial epikondilin yaxınlığından dirsək siniri keçir, ona görə bəzən xəstəlik bu sinirin qıcıqlanması ilə birlikdə olur. Vaxtında başlanan düzgün müalicə ilə əksər pasiyentlər əməliyyatsız sağalır.
Səbəbləri
Medial epikondilitin əsas səbəbi bükücü əzələlərin vətərlərinin onun dözə biləcəyindən çox və uzun müddət yüklənməsidir. Tək bir zədədən sonra da başlaya bilər, lakin daha çox tədricən inkişaf edir. Risk amilləri:
- idman növləri – qolf, tennis, beysbol, cirit atma, voleybol, ağırlıq qaldırma və digər güc məşqləri;
- təkrarlanan əl əməyi – çəkic, vintaçan və digər alətlərlə iş, inşaat, santexnika işləri, ağır əşyaların daşınması;
- düzgün olmayan texnika – idmanda və ya işdə əsas yükün ön qol əzələlərinə düşməsi;
- qəfil yük artımı – fasilədən sonra məşqlərə birdən intensiv qayıtmaq, yeni iş növünə başlamaq;
- uyğun olmayan avadanlıq – çox ağır və ya tutacağı ölçüyə uyğun olmayan alət, raket, qolf ağacı;
- yaş – yaşla vətərlərin elastikliyi və bərpa qabiliyyəti azalır;
- siqaret, artıq çəki, şəkərli diabet – vətərin qanla təchizatını və sağalmasını pisləşdirir.
Klinik mənzərə
Ağrı adətən tədricən başlayır və yükdən sonra güclənir. Əvvəlcə yalnız ağır işdən sonra hiss olunur, sonra adi gündəlik hərəkətlərdə də narahat edir. Əsas əlamətlər:
- dirsəyin daxili tərəfində, sümük çıxıntısının üzərində ağrı və həssaslıq; ağrı ön qolun daxili səthi boyunca biləyə doğru yayıla bilər;
- əli sıxanda, əl verəndə, əşyanı qaldıranda, biləyi bükəndə və ön qolu içəri çevirəndə ağrının güclənməsi;
- tutma gücünün azalması, əşyaların əldən düşməsi;
- səhərlər və ya uzun istirahətdən sonra dirsəkdə sərtlik hissi;
- dirsək siniri cəlb olunduqda – dördüncü və beşinci barmaqlarda keyimə, gizildəmə, əldə zəiflik.
Dirsək oynağının özündə hərəkət həcmi adətən saxlanılır; xarici görünüşdə dəyişiklik çox vaxt olmur. Ağrı bir neçə gün istirahətdən sonra azalır, lakin yük bərpa olunan kimi qayıdır – bu, vətər zədələnməsi üçün xarakterikdir. Uzun sürən hallarda ağrı gecələr də narahat edə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: ağrı yıxılma və ya zərbədən sonra kəskin başlayıb, dirsək deformasiya olub, şişib və ya hərəkət etdirmək mümkün deyil; dirsək nahiyəsi qızarıb, istiləşib və hərarət yüksəlib (oynaq və ya kisəciyin iltihabı ola bilər); barmaqlarda keyimə və zəiflik sürətlə artır, əl əzələləri arıqlayır. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə, xüsusən atma hərəkəti edən idmançılarda dirsəyin daxili tərəfində ağrı böyümə zonasının zədələnməsi ola bilər və mütləq həkim müayinəsi tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinik qoyulur. Həkim ağrının necə başladığını, peşə və idman yükünü, keçirilmiş zədələri və əvvəlki müalicəni soruşur, sonra dirsəyi, ön qolu və əli müayinə edir.
- klinik baxış – medial epikondilə basdıqda ağrı, müqavimətə qarşı biləyi bükmə və ön qolu içəri çevirmə testlərində ağrının yaranması; dirsək sinirinin vəziyyəti və əlin həssaslığı yoxlanılır;
- dirsək oynağının USM-i – vətərin qalınlaşmasını, quruluşunun pozulmasını, cırılmaları göstərir, həmçinin dirsək sinirini qiymətləndirməyə imkan verir;
- rentgenoqrafiya – sümük zədələnmələrini, artroz dəyişikliklərini, vətərdə kalsium çöküntülərini istisna etmək üçün;
- MRT – qeyri-müəyyən və uzunmüddətli hallarda, cərrahi müalicə planlaşdırılanda, bağ zədələnməsindən şübhələndikdə;
- elektroneyromioqrafiya – dirsək sinirinin zədələnməsi şübhəsində, sinir boyunca impuls ötürülməsini qiymətləndirir.
Differensial diaqnostika zamanı dirsəyin daxili yan bağının zədələnməsi, dirsək sinirinin neyropatiyası, boyun radikulopatiyası, dirsək oynağının artrozu və iltihabi oynaq xəstəlikləri istisna edilir.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı və tutma gücünün davamlı azalması;
- dirsək sinirinin neyropatiyası – barmaqlarda keyimə, əlin incə hərəkətlərinin pozulması;
- tez-tez təkrarlanan hormonal inyeksiyalardan sonra vətərin zəifləməsi, dərialtı toxumanın nazilməsi və rəng dəyişikliyi;
- uzunmüddətli iş qabiliyyətsizliyi, idmandan uzaqlaşma;
- xəstə qolun qorunması nəticəsində çiyin və boyun əzələlərinin həddən artıq yüklənməsi.
Müalicə
Medial epikondilitin müalicəsi əksər hallarda konservativdir və pasiyentin fəal iştirakını tələb edir. Vətər yavaş sağalır, ona görə nəticə bir neçə həftə, bəzən aylar ərzində əldə olunur. Ən vacib prinsip – yükün düzgün idarə olunması və tədricən artırılan məşqlərdir. Müalicə planı ağrının müddətindən, peşədən və idman məqsədlərindən asılı olaraq həkim və fizioterapevt tərəfindən birlikdə qurulur.
- yükün azaldılması – ağrı yaradan hərəkətlərin müvəqqəti məhdudlaşdırılması, texnikanın düzəldilməsi; tam hərəkətsizlik isə tövsiyə edilmir, çünki vətəri zəiflədir;
- məşqlər – bükücü əzələlərin dartılması və tədricən artan güc (eksentrik və izometrik) məşqləri; müalicənin əsasını təşkil edir, proqramı fizioterapevt fərdi qurur;
- ön qol bandajı və ortezlər – yükü vətərin birləşmə yerindən uzaqlaşdırır, işdə və idmanda istifadə olunur;
- soyuq kompres – yükdən sonra ağrı güclənəndə qısa müddətə;
- ağrıkəsici və iltihabəleyhinə preparatlar – qısa kurslarla, daxilə və ya yerli (gel, məlhəm) şəklində, həkimin tövsiyəsi ilə; vətərin sağalmasını sürətləndirmir, yalnız ağrını yüngülləşdirir;
- fizioterapiya – zərbə dalğası terapiyası, teypləmə, manual üsullar;
- inyeksiyalar – qlükokortikoid inyeksiyası qısa müddətli effekt verir və təkrarlandıqda vətəri zəiflədə bilər, ona görə ehtiyatla və nadir hallarda tətbiq edilir; trombositlə zəngin plazma inyeksiyalarının effektivliyi barədə məlumatlar birmənalı deyil;
- cərrahi müalicə – uzunmüddətli və düzgün aparılan konservativ müalicəyə cavab olmadıqda; zədələnmiş vətər toxuması kəsilib götürülür, lazım gəldikdə dirsək siniri azad edilir.
Nə etməmək lazımdır: ağrıya baxmayaraq ağır yükü davam etdirmək, hormonal iynələri təkrar-təkrar vurdurmaq, dirsəyi uzun müddət tam hərəkətsiz saxlamaq, həkim məsləhəti olmadan isti kompres və qıcıqlandırıcı məlhəmlər sürtmək.
Reabilitasiya
- ağrı keçdikdən sonra güc məşqlərinin ən azı bir neçə ay davam etdirilməsi – bu, təkrarlanmanın qarşısını alır;
- idmana və işə tədricən qayıdış: əvvəlcə yüngül yük, sonra intensivliyin mərhələli artırılması;
- idman texnikasının məşqçi ilə düzəldilməsi;
- alət və avadanlığın ergonomik seçimi – tutacağın ölçüsü, çəkisi, titrəməni azaldan örtüklər;
- çiyin, kürək və gövdə əzələlərinin gücləndirilməsi – yükün qol boyunca bərabər paylanması üçün.
Profilaktika
- məşqdən və ağır işdən əvvəl isinmə, ön qol əzələlərinin dartılması;
- düzgün idman texnikası, uyğun avadanlıq və alətlər;
- yükün tədricən artırılması, fasilədən sonra intensiv məşqə birdən qayıtmamaq;
- təkrarlanan işlərdə müntəzəm fasilələr, mümkün olduqda əllərin növbə ilə işlədilməsi;
- ön qol və əl əzələlərinin müntəzəm gücləndirilməsi;
- siqaretdən imtina, normal bədən çəkisinin və qanda şəkərin nəzarətdə saxlanılması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dirsək ağrısı ilə ortoped-travmatoloqa müraciət edilir; reabilitasiya proqramını fizioterapevt və ya reabilitoloq qurur. Barmaqlarda keyimə və zəiflik olduqda nevroloq müayinəsi də lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Medial epikondilit səbr tələb edir: vətər yavaş sağalır, lakin əksər hallarda əməliyyatsız.
- Müalicənin əsası tam istirahət deyil, düzgün seçilmiş və tədricən artırılan məşqlərdir.
- Dirsəyin daxili tərəfində bir neçə həftədən çox davam edən ağrı varsa, ortopedə müraciət edin.
- Barmaqlarda keyimə və zəiflik yaranarsa, müayinəni təxirə salmayın.
- Hormonal iynələri tez-tez təkrarlamaq tövsiyə olunmur.
Suallar və cavablar
Qolfçu dirsəyində (medial epikondilit) ağrı dirsəyin daxili tərəfində, tennisçi dirsəyində (lateral epikondilit) isə xarici tərəfindədir. Hər ikisi vətərlərin həddən artıq yüklənməsi ilə bağlıdır və oxşar prinsiplərlə müalicə olunur.
Çox insanda müntəzəm məşqlər və yükün düzəldilməsi ilə ağrı bir neçə həftədən bir neçə aya qədər müddətdə keçir. Xroniki hallarda bərpa daha uzun çəkə bilər, lakin əksəriyyət əməliyyatsız yaxşılaşır.
Yüngül, dözülən ağrı məşq zamanı adətən qəbul ediləndir; kəskin ağrı və ya növbəti gün ağrının güclənməsi isə yükün azaldılması lazım olduğunu göstərir. Proqramı fizioterapevtlə birlikdə qurmaq məqsədəuyğundur.
Əksər hallarda bəli, lakin yükü azaltmaq, fasilələr vermək, bandaj taxmaq və iş üsulunu dəyişmək lazımdır. Ağır fiziki əmək tələb edən işlərdə müvəqqəti yüngül işə keçid barədə həkimlə danışmaq faydalıdır.
Belə inyeksiya ağrını qısa müddətə azalda bilər, lakin uzunmüddətli nəticəni yaxşılaşdırmır və təkrarlandıqda vətəri zəiflədə bilər. Ona görə o, ilk seçim deyil və yalnız həkimin qərarı ilə, nadir hallarda tətbiq olunur.
Dördüncü və beşinci barmaqlarda keyimə dirsək sinirinin qıcıqlanması və ya sıxılması ilə bağlı ola bilər. Bu əlamət nevroloji müayinə tələb edir, xüsusən əldə zəiflik də varsa.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə qasıq ağrısı: çanaq qurşağı ağrısını necə idarə etməli?
Hamiləlikdə yerimək, pilləkən çıxmaq və yataqda çevrilmək zamanı qasıq və çanaq nahiyəsində ağrı ola bilər. Bu, çanaq qurşağı…
İstiqamət: Ginekologiya / Fizioterapiya
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
