Diz oynağının bursiti diz nahiyəsində lokalizə olunmuş oynaqətrafı kisələrin iltihabi zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Diz kisəciyinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Patoloji proses həm lokal, həm də sistemli xəstəliyin təzahürü ola bilər. Uzun müddət diz bursiti xüsusilə bəzi peşə sahibləri, xüsusilə plitə və parket döşəyicilərdə tez-tez rast gəlinirdi. Bu mütəxəssislər işdə uzun müddət dizlərinə söykənməli olur ki, bu da mikrotravmatizasiya ilə müşayiət olunur.
Əlverişli amillərin olması zamanı oynaq kisəsi asanlıqla iltihablanır ki, bu da xüsusi anatomik quruluşla əlaqədardır. Belə ki, bursa sinovial membranla örtülmüş dar yarıqşəkilli fəza ilə təmsil olunur. Oynaq kisəsi sinovial maye istehsal edən məhdud törəmədir. Bu xüsusiyyətlər patogen mikroorqanizmlərin demək olar ki, maneəsiz nüfuzu üçün şərait yaradır.
Diz oynağı bursitinin əsas təzahürləri ağrılar və palpasiya zamanı ağrılı olan sıx-elastik konsistensiyalı məhdud ödemli şişin olmasıdır. Diaqnoz ultrasəs skanlaşdırma məlumatları əsasında qoyulur, rentgenoloji tədqiqat differensial-diaqnostik məqsədlə aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda maqnit-rezonans tomoqrafiyanın aparılması göstərişdir.
Diz oynağı bursitinin müalicəsi əksər hallarda konservativ üsullarla aparılır. Terapiyaya vaxtında başlanıldıqda tam sağalmaya nail olmaq mümkün olur.
Səbəbləri
Diz oynağı bursitinin lokal səbəbləri aşağıdakı amillərlə şərtlənə bilər:
- Dizə həddindən artıq yüklər;
- Mikrotravmatizasiya;
- Vətər-bağ aparatının artıq gərginləşməsi;
- Dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif şöbələrinin anomal quruluşu, o cümlədən kifoz və skolioz fonunda;
- Diz nahiyəsinə birbaşa zərbələr;
- Bursanın zədələnməsi ilə müşayiət olunan infeksion proses.
Diz oynağı kisələrinin iltihabına gətirib çıxara bilən sistemli amillər aşağıdakı təbiətə malik ola bilər:
- Autoimmun balanssızlıq, məsələn revmatoid artritdə;
- Endokrin pozğunluqlar (şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzinin azalmış funksional aktivliyi);
- Mübadilə pozğunluqları (qanda uzunmüddətli yüksək lipid səviyyəsi, sidik turşusu konsentrasiyasının davamlı artması);
Səbəbkar amillərin müxtəlifliyinə baxmayaraq, aparıcı etioloji agent oynaqətrafı bursanın mexaniki travmatizasiyasıdır. Xəstəliyin infeksion, mübadilə, intoksikasiya təbiəti xeyli az rast gəlinir.
Həddindən artıq güclü mexaniki yüklər sinovial mayenin istehsalının artmasına gətirib çıxarır. Bu, zərbələri «yumşaltmağa» yönəlmiş kompensator mexanizmdir.
Təsnifat
İltihabi prosesin gedişinin xarakterinə görə diz oynağı bursitinin 3 əsas növü ayırd edilir:
- Kəskinləşmə dövrlərinin remissiya dövrləri ilə növbələşdiyi xroniki gediş (iltihabi proses ümumi və lokal soyuqlamanın, müşayiətedici patologiyaların və s. Təsiri altında aktivləşə bilər);
- Yuxarıda təsvir edilən 2 forma arasında aralıq mövqe tutan yarımkəskin gediş.
İltihabi prosesin xarakterinə görə xəstəliyin 4 forması fərqləndirilir:
- Seroz – adətən bu, iltihabi sekretin plazma ilə təmsil olunduğu, həmçinin cüzi hissə hüceyrə komponenti ehtiva etdiyi ilkin mərhələdir;
- Irinli – patoloji proses proqressivləşməyə davam etdikdə inkişaf edir ki, bu da mikroorqanizmlərin və immunitetin qoruyucu hüceyrələrinin ölümünə gətirib çıxarır (irində zədələnmiş orqanın ölmüş hüceyrələri də mövcuddur);
- Hemorragik – çıxan plazmada xüsusilə çox qırmızı qan hüceyrəsi olur (eksudat qırmızı və tünd-qırmızı çalara malik ola bilər);
- Fibrinoz, tərkibində fibrinin çox olması ilə xarakterizə olunur.
Fibrinoz forma bir qayda olaraq bursa nahiyəsindəki iltihabi prosesin xroniki gedişi üçün xarakterikdir.
Patoloji prosesin lokalizasiyasına görə aşağıdakı növlər ayırd edilir:
- Prepatellyar bursit;
- Dərin və səthi lokalizasiyalı infrapatellyar bursit;
- Suprapatellyar bursit;
- Diz oynağının «qaz pəncəsi» bursiti (anzerin bursit);
- Beyker kistası.
Klinik mənzərə
Diz oynağı bursitinin əsas obyektiv simptomu hərəkətli birləşmə nahiyəsində dairəvi sıx-elastik şişkinliyin yaranmasıdır. Bu lokal ödem əlləmə zamanı ağrılıdır, üzərindəki dəri əlləmə zamanı isti ola bilər. Şişkinlik flüktuasiya edir, yəni basdıqda mayenin əks təkanları hiss olunur.
Diz oynağı kisələrinin iltihabının aparıcı klinik əlaməti ağrı sindromudur. Ağrılar orta dərəcədən intensivə qədər müxtəlif ifadəlilik dərəcəsinə malik ola bilər. Ağrı istirahətdə mövcuddur və hərəkət zamanı güclənir.
Ödemli şişin lokalizasiyasından asılı olaraq həkim diz oynağının hansı kisəsinin iltihablandığını müəyyən edə bilər:
- Diz altı nahiyədə şişkinlik yarımpərdəvari-baldır əzələsi kisəsinin iltihabi zədələnməsi üçün xarakterikdir (bu proses həmçinin Beyker kistası da adlanır, bəzən iltihabi şiş çox böyük ölçülərə çata və dizdən baldıra keçə bilər);
- Diz qapağı nahiyəsindəki lokal ödemli şiş prepatellyar kisənin iltihabına dəlalət edir;
- Öz diz qapağı bağı ətrafında ikitərəfli (lateral və medial) iltihabi qabarıqlıq infrapatellyar bursitin əlamətidir.
Böyük baldır sümüyünə bərkiyən 3 əzələnin vətərlərinin iltihabında «qaz pəncəsi» bursiti inkişaf edir («pəncə» bu 3 vətərdən formalaşır). Bu lokalizasiyalı iltihabi proses üçün məhdud şişkinliyin formalaşması az xarakterikdir. Bu xəstəliyin əsas təzahürləri fiziki yükdə ağrılı hislər və dizin aşağı hissəsini əlləyərkən lokal ağrıdır.
Əksər hallarda kəskin bursit bir buçuq-iki həftə ərzində sağalır. Lakin bəzən iltihabi proses irinli mərhələyə keçir. Bu, irintörədici floranın qoşulması nəticəsində baş verir. Tibbi yardıma gec müraciət edildikdə irin ətraf toxumalara sürətlə yayılır, iltihablanmış kisə toxumalarının qismən və ya tam ölümü baş verir, dəri altında və əzələlər arasında flegmonoz ocaqlar formalaşır. Belə vəziyyətdə klinik mənzərə xüsusilə parlaq ifadə olunmuş və ağır olur. Aşağıdakı simptomlar yaranır:
- Bədən istiliyi yüksəlir;
- Diz nahiyəsindəki ağrılı hislər güclənir;
- Ümumi zəiflik və intoksikasiya əlamətləri artır.
Diz oynağını əhatə edən toxumaların flegmonasının inkişafı – dərhal müalicə tələb edən çox təhlükəli vəziyyətdir, çünki sistemli infeksion-septik risklər artır. Əzələlərarası və dəri altı flegmonalar da uzunmüddətli sağalmayan fistulların formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Əgər irinli ifrazat xaricə çıxış tapmırsa, o oynaq boşluğuna dağıla və irinli artritin inkişafına gətirib çıxara bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diz oynağı bursitinin diaqnostikası dizin obyektiv müayinəsinə və əlavə vizuallaşdırmanın aparılmasına əsaslanır. Əsas instrumental diaqnostika üsulları bunlardır:
- Rentgen-skanlaşdırma – differensial-diaqnostik məqsədlə aparılır, oynaqətrafı kisələri bilavasitə vizuallaşdırmaq həmişə mümkün olmur;
- Diz USM-i – ultrasəs skanlaşdırma yumşaq toxuma strukturlarını, o cümlədən oynaqətrafı bursaları öyrənməyə kömək edir;
- MRT – üsul şüa yükü ilə müşayiət olunmur və oynaq strukturlarının (ilk növbədə oynaq kisələri, vətərlər, qığırdaq layları) qat-qat şəkillərini əldə etməyə imkan verir;
- KT – həm sümük, həm də yumşaq toxuma strukturlarının qiymətləndirilməsinə yönəlmiş qat-qat rentgen şəkillərini əldə etməyə kömək edir.
Optimal diaqnostika proqramını həkim klinik halın xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla tərtib edir.
Müalicə
Diz oynağı bursiti üzrə klinik tövsiyələrə əsasən, müalicə konservativ terapiyadan başlanır. Onun effektsizliyi və ya ağırlaşmaların inkişafı zamanı cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Xəstəliyin müalicəsi zədələnmiş oynağa funksional istirahət yaradılmasından başlanır, fiziki fəallıq məhdudlaşdırılır və ortopedik əsa istifadə edərək gəzmə tövsiyə olunur.
Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr istifadə olunur. Bu preparatlar həm sistemli, həm də lokal təyin oluna bilər. Kəskin prosesin sönməsindən sonra müalicə proqramına sağalmanı sürətləndirən və iltihablanmış toxumalara kompleks təsir göstərən fizioprosedurlar daxil edilir. Ağrılı hissləri gücləndirən əzələ hipertonusunun ifadəli olması halında medikamentoz terapiyaya miorelaksantlar da daxil edilir. Bəzi hallarda iltihab əleyhinə preparatların, hialuronatın oynaqdaxili inyeksiyaları göstərişdir.
Diz oynağı bursitində əməliyyat əsas müalicə üsulu deyil. Cərrahi müdaxilə yalnız xəstəliyin ağırlaşmış gedişi zamanı tövsiyə olunur. Əsas göstərişlərdir:
- Oynaq kisəsi və ətraf toxumaların irinli iltihabı;
- Oynaqətrafı kistanın formalaşması ilə xroniki prosesin inkişafı.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra bir neçə həftə diz hərəkətsiz olmalıdır. Bunun üçün gips sarğısı qoyula bilər. Kompleks reabilitasiya proqramına fizioprosedurlar, müalicəvi masaj və sağlamlaşdırıcı gimnastika da daxil edilir.
Profilaktika
Posttravmatik bursitin inkişaf riskini azaltmaq üçün fiziki məşqlərin yerinə yetirilmə texnikasına əməl etmək, peşə zərərlərində qoruyucu diz altlıqlarından istifadə etmək, dizlərə söykənməni məhdudlaşdırmaq vacibdir.
Yadda saxla!
Bursitin nadir növlərindən biri əhəngli bursitdir. Bu patologiya üçün oynaq kisəsində kalsium duzlarının çökməsi xarakterikdir. Xəstəlik rentgenoloji diaqnostika (rentgenoqrafiya və ya kompüter tomoqrafiyası) aparıldıqda yaxşı diaqnostika olunur. Ən çox əhəngli bursit oynağın travmatik zədələnməsi, mübadilə və endokrin pozğunluqları nəticəsində inkişaf edir. Buna görə bu xəstəliyi olan pasiyentlərə yumşaq toxumaların kirəcləşməsinin mümkün səbəblərini aşkar etməyə yönəlmiş genişləndirilmiş laborator diaqnostika aparılır.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur.
Diz bursitinin müalicəsinə mümkün qədər tez başlamaq tövsiyə olunur. Terapiyaya gec başlanıldıqda hər ikinci-üçüncü pasiyentdə oynaqətrafı kisənin iltihabı xroniki ola bilər. Bu halda pasiyentin mobilliyini məhdudlaşdıran və həyat keyfiyyətinə son dərəcə mənfi təsir göstərən funksional pozğunluqların riski artır.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
