Döş spondilozu onurğanın döş şöbəsinin yaşla bağlı degenerativ dəyişikliyidir: fəqərəarası disklər tədricən köhnəlir, fəqərə cisimlərinin kənarlarında sümük çıxıntıları (osteofitlər) əmələ gəlir və ön uzununa bağ sümükləşə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Deformasiyaedici spondiloz
- döş onurğasının osteofitozu
- torakal spondiloz
- spondylosis thoracica
Xəstəlik haqqında
Döş spondilozu onurğanın döş şöbəsində fəqərəarası disklərin tədricən köhnəlməsinə cavab olaraq fəqərə cisimlərinin kənarlarında sümük çıxıntılarının – osteofitlərin – əmələ gəlməsi ilə gedən xroniki degenerativ prosesdir. Disk öz elastikliyini və hündürlüyünü itirdikcə qonşu fəqərələr arasında hərəkət qeyri-sabit olur, orqanizm isə bu seqmenti «sabitləşdirmək» üçün sümük toxumasını artırır. Osteofitlər ön uzununa bağı qıcıqlandırır, bəzən bağ sümükləşir və qonşu fəqərələri birləşdirən sümük «körpüləri» yaranır.
Spondiloz çox vaxt osteoxondrozla birlikdə rast gəlinir və yaş artdıqca daha tez-tez aşkarlanır. Ahıl yaşlı insanların əksəriyyətində rentgenoqrafiyada müəyyən dərəcədə osteofitlər görünür, lakin onların hamısında şikayət olmur. Döş şöbəsi qabırğalar və döş sümüyü ilə möhkəmləndirildiyi üçün bel və boyun şöbələrinə nisbətən az hərəkətlidir, buna görə burada spondiloz daha yavaş inkişaf edir və nadir hallarda sinir strukturlarının ciddi sıxılmasına səbəb olur.
Xəstəliyin əhəmiyyəti ondadır ki, o, kürəkdə uzunmüddətli ağrıya, hərəkətliliyin azalmasına, duruşun dəyişməsinə gətirib çıxarır. Döş nahiyəsindəki ağrı isə ürək, ağciyər və ya mədə xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər, ona görə də spondilozu yalnız digər səbəblər istisna edildikdən sonra ağrının səbəbi kimi qəbul etmək olar.
Səbəbləri
Döş spondilozunun əsas səbəbi onurğa strukturlarının yaşla bağlı köhnəlməsidir. Fəqərəarası disklərdə suyun miqdarı azalır, onlar nazikləşir və yükü daha pis paylayır. Lakin bəzi insanlarda bu proses daha erkən başlayır və daha sürətlə gedir. Bunu təhrik edən amillər:
- Yaş – degenerativ dəyişikliklər tədricən toplanır, əlamətlər çox vaxt orta və ahıl yaşda üzə çıxır.
- Duruş pozğunluqları və onurğa deformasiyaları – qozbellik (kifoz), skolioz, Şeyerman-Mau xəstəliyi; yük fəqərələrə və disklərə qeyri-bərabər paylanır.
- Ağır fiziki iş – tez-tez ağırlıq qaldırmaq, əyilmiş vəziyyətdə uzun müddət işləmək, vibrasiya.
- Oturaq iş və azhərəkətlilik – kürək əzələləri zəifləyir, onurğanı lazımi qədər dəstəkləmir.
- Onurğa travmaları – keçirilmiş sınıqlar və zədələr seqmentin vəziyyətini dəyişir.
- Artıq bədən çəkisi – onurğaya düşən yükü artırır.
- Maddələr mübadiləsi pozğunluqları – şəkərli diabet və piylənmə sümükləşmə proseslərini gücləndirə bilər.
- İrsi meyillilik və birləşdirici toxumanın displaziyası – disklərin və bağların erkən köhnəlməsinə səbəb olur.
- Siqaret – disklərin qidalanmasını pisləşdirir.
Mərhələlər
Döş spondilozunun inkişafında şərti olaraq bir neçə mərhələ ayırd edilir:
- Birinci mərhələ – klinik əlamətlər yoxdur və ya minimaldır; fəqərə cisimlərinin kənarlarında kiçik osteofitlər formalaşır, çox vaxt təsadüfən rentgenoqrafiyada aşkarlanır.
- İkinci mərhələ – kürəkdə sızıldayan ağrılar, xüsusən uzun müddət eyni vəziyyətdə qaldıqdan sonra sərtlik yaranır; onurğanın hərəkətliliyi məhdudlaşır, osteofitlərin ölçüsü böyüyür.
- Üçüncü mərhələ – osteofitlər birləşərək qonşu fəqərələr arasında sümük körpüləri əmələ gətirir, seqmentin hərəkətliliyi demək olar ki, itir; ağrının xarakteri dəyişə bilər, duruş deformasiyası artır.
Klinik mənzərə
İlkin mərhələlərdə döş spondilozu çox vaxt heç bir əlamət vermir. Dəyişikliklər artdıqca aşağıdakı simptomlar yaranır:
- kürəklər arasında və döş onurğası boyunca sızıldayan, küt ağrı; uzun müddət oturduqda, ayaq üstə durduqda, fiziki yükdən sonra güclənir, istirahətdən sonra azalır;
- səhər sərtliyi, hərəkətə başlamaqda çətinlik;
- gövdəni döndərmək və əyilməkdə məhdudluq;
- kürək əzələlərinin gərginliyi və ağrılı nöqtələr;
- sinir kökləri qıcıqlandıqda qabırğalar boyunca, kəmər şəklində yayılan ağrı (qabırğaarası nevralgiya), dərin nəfəs aldıqda və ya öskürəkdə güclənə bilər;
- duruşun dəyişməsi, döş nahiyəsində əyriliyin artması.
Nadir hallarda iri osteofitlər onurğa beyni kanalını daraldır və onurğa beyninin sıxılmasına səbəb olur. Bu zaman ayaqlarda zəiflik, uyuşma, yerişin pozulması, sidik ifrazında çətinlik yaranır.
Döş nahiyəsində ağrı ürək xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər döşdə sıxıcı, yandırıcı ağrı sol qola, çənəyə və ya kürəyə yayılırsa, təngnəfəslik, soyuq tər, ürəkbulanma ilə müşayiət olunursa – dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Həmçinin ayaqlarda qəfil zəiflik, uyuşma, sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmək, ağrının hərarət, səbəbsiz arıqlama ilə birlikdə olması, travmadan sonra kəskin ağrı təcili müayinə tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim ağrının xarakterini, başlama vaxtını, fiziki yüklə əlaqəsini, peşəni və keçirilmiş travmaları soruşur. Sonra duruşu, onurğanın hərəkətliliyini, əzələlərin vəziyyətini, ağrılı nöqtələri qiymətləndirir, reflekslər, ayaqlarda güc və həssaslıq yoxlanılır. Diaqnoz vizuallaşdırıcı müayinələrlə təsdiqlənir:
- rentgenoqrafiya – osteofitləri, disklərin hündürlüyünün azalmasını, sümük körpülərini və duruş deformasiyasını göstərir; spondilozun aşkarlanması üçün əsas və əlçatan müayinədir;
- kompüter tomoqrafiyası – sümük strukturlarını ətraflı qiymətləndirir, onurğa kanalının və fəqərəarası dəliklərin daralmasını göstərir;
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası – diskləri, bağları, sinir köklərini və onurğa beynini görməyə imkan verir; nevroloji əlamətlər olduqda və ya cərrahi müalicə planlaşdırıldıqda vacibdir;
- qan analizləri – iltihab göstəriciləri, göstərişə görə revmatoloji markerlər; iltihabi xəstəlikləri istisna etmək üçün;
- EKQ və digər müayinələr – döş ağrısının ürək, ağciyər və ya həzm sistemi ilə bağlı olmadığını təsdiqləmək üçün.
Differensial diaqnostika ürəyin işemik xəstəliyi, Bexterev xəstəliyi (ankilozlaşdırıcı spondilit), diffuz idiopatik skelet hiperostozu, osteoporotik fəqərə sınıqları, onurğanın şiş və infeksion zədələri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı sindromu və iş qabiliyyətinin azalması;
- döş onurğasının hərəkətliliyinin itməsi və duruşun deformasiyası;
- sinir köklərinin sıxılması və qabırğaarası nevralgiya;
- nadir hallarda onurğa kanalının daralması və onurğa beyninin sıxılması (mielopatiya) – ayaqlarda zəiflik, çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması;
- fəqərəarası yırtıqların əmələ gəlməsi.
Müalicə
Döş spondilozunun müalicəsi əksər hallarda konservativdir. Yaranmış sümük çıxıntılarını dərmanla aradan qaldırmaq mümkün deyil, lakin ağrını azaltmaq, hərəkətliliyi qorumaq və prosesin irəliləməsini ləngitmək mümkündür. Müalicə kompleks şəkildə aparılır:
- Rejimin korreksiyası – ağırlıq qaldırmanın və uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmanın məhdudlaşdırılması, iş yerinin düzgün təşkili; kəskin ağrı dövründə qısa müddətli qənaətli rejim, lakin uzun yataq rejimi tövsiyə olunmur.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi – müalicənin əsasıdır; kürək və qarın əzələlərini gücləndirən, döş qəfəsinin hərəkətliliyini və nəfəsi yaxşılaşdıran məşqlər. Üzgüçülük və suda məşqlər faydalıdır.
- Dərman müalicəsi – kəskinləşmə dövründə qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr, əzələ spazmında miorelaksantlar, nevropatik ağrıda müvafiq preparatlar; yerli istifadə üçün iltihab əleyhinə gel və məlhəmlər. Bütün dərmanlar həkim tərəfindən qısa kurslarla təyin olunur.
- Blokadalar – güclü ağrıda sinir kökləri və ya fəset oynaqları nahiyəsinə anestetik inyeksiyalar.
- Fizioterapiya və masaj – ağrını və əzələ gərginliyini azaldır, qan dövranını yaxşılaşdırır.
- Kinezioteypləmə – əzələlərə dəstək vermək üçün köməkçi üsuldur.
- Manual terapiya – yalnız müayinədən sonra, əks-göstəriş olmadıqda və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən; osteoporoz və nevroloji əlamətlər zamanı ehtiyatla yanaşılır.
Cərrahi müalicə nadir hallarda – onurğa beyninin və ya sinir köklərinin sıxılması, artan nevroloji pozğunluqlar, uzun müddət konservativ müalicəyə tabe olmayan ağrı zamanı göstərişdir. Əməliyyatın məqsədi sinir strukturlarının dekompressiyasıdır: sıxan osteofitlər və ya disk hissələri çıxarılır, lazım gəldikdə seqment metal konstruksiya ilə sabitləşdirilir (spondilodez).
Evdə ağrı kəskinləşdikdə hərəkəti tam dayandırmayın, həkimin tövsiyə etdiyi məşqləri edin. Ağrıkəsiciləri uzun müddət özbaşına qəbul etməyin – bu, mədə və böyrəklər üçün təhlükəlidir.
Reabilitasiya
Reabilitasiyanın məqsədi əzələ korsetini gücləndirmək, onurğanın hərəkətliliyini və düzgün duruşu qorumaqdır. Pasiyentə fərdi müalicəvi bədən tərbiyəsi kompleksi seçilir, onu evdə də müntəzəm yerinə yetirmək lazımdır. Cərrahi müalicədən sonra reabilitasiya mərhələli şəkildə, həkimin nəzarəti altında aparılır: əvvəlcə yerimək və gündəlik hərəkətlər, sonra əzələləri gücləndirən məşqlər. Masaj, fizioterapevtik prosedurlar və üzgüçülük bərpanı sürətləndirir.
Profilaktika
- Müntəzəm fiziki fəallıq – ÜST böyüklər üçün həftədə ən azı 150 dəqiqə mülayim intensivlikli fəallıq tövsiyə edir; gəzinti, üzgüçülük, kürək əzələləri üçün məşqlər.
- Düzgün duruş: oturarkən kürəyi düz saxlayın, monitoru göz səviyyəsində yerləşdirin, hər saatdan bir qalxıb hərəkət edin.
- Ağırlığı düzgün qaldırın – kürəyi əyməklə deyil, dizləri bükməklə, yükü bədənə yaxın tutaraq.
- Normal bədən çəkisini saxlayın.
- Tərəvəz, meyvə, göyərti, balıq və süd məhsulları ilə zəngin balanslı qidalanma.
- Siqaretdən imtina edin, alkoqolu məhdudlaşdırın.
- Kifayət qədər yuxu və orta sərtlikdə döşək; iş və istirahətin düzgün növbələşməsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kürəkdə uzunmüddətli ağrı ilə nevroloqa və ya travmatoloq-ortopedə müraciət edin; nevroloji əlamətlər olduqda neyrocərrah cəlb olunur. Döş ağrısı ilk dəfə yaranıbsa, ürək xəstəliklərini istisna etmək üçün kardioloq müayinəsi vacibdir.
Yadda saxla!
- Rentgenoqrafiyada osteofitlərin olması yaşla bağlı tez-tez rast gəlinən dəyişiklikdir və həmişə ağrının səbəbi deyil.
- Döş nahiyəsində ağrını spondilozla əlaqələndirməzdən əvvəl ürək və daxili orqan xəstəlikləri istisna edilməlidir; sıxıcı döş ağrısında dərhal 103-ə zəng edin.
- Müntəzəm məşqlər və düzgün duruş müalicənin ən effektiv hissəsidir.
- Ayaqlarda zəiflik, uyuşma və sidik ifrazının pozulması təcili müayinə tələb edir.
- Əməliyyat nadir hallarda, yalnız sinir strukturları sıxıldıqda və ya konservativ müalicə kömək etmədikdə lazım olur.
Suallar və cavablar
Bu xəstəliyi nevroloq və ya travmatoloq-ortoped müalicə edir. Reabilitasiyaya reabilitoloq və fizioterapevt cəlb olunur, onurğa beyninin və ya sinir köklərinin sıxılması olduqda isə neyrocərrah məsləhəti lazımdır.
Əksər hallarda döş spondilozu yavaş inkişaf edir və əsasən ağrı və hərəkət məhdudluğu ilə özünü göstərir. Nadir hallarda iri osteofitlər və ya fəqərəarası yırtıq onurğa kanalını daraldaraq onurğa beynini sıxa bilər; bu zaman ayaqlarda zəiflik, uyuşma və çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması yaranır. Belə əlamətlər təcili müayinə tələb edir.
Döş şöbəsinin zədələnməsi boyun və bel şöbələri ilə müqayisədə adətən daha yaxşı proqnozla fərqlənir, çünki bu şöbə az hərəkətlidir. Proses yavaş irəliləyir və vaxtında başlanmış kompleks müalicə, müntəzəm məşqlər ilə əksər pasiyentlər aktiv həyat tərzini qoruyur. Yaranmış osteofitlər geri çəkilmir, lakin əlamətləri yaxşı nəzarətdə saxlamaq mümkündür.
Yaranmış sümük çıxıntılarını dərman və ya fizioterapiya ilə yox etmək mümkün deyil. Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, onurğanın hərəkətliliyini qorumaq və prosesin irəliləməsini ləngitməkdir. Bu məqsədlərə müntəzəm məşqlər, düzgün duruş və həkim tərəfindən seçilmiş müalicə ilə nail olmaq mümkündür.
Masaj əzələ gərginliyini azaltmağa və ağrını yüngülləşdirməyə kömək edir. Manual terapiya isə yalnız həkim müayinəsindən və vizuallaşdırıcı müayinələrdən sonra, təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır. Osteoporoz, nevroloji əlamətlər və kəskin ağrı zamanı kobud manipulyasiyalar təhlükəli ola bilər.
Evdə bunu etibarlı şəkildə ayırmaq mümkün deyil. Spondiloz ağrısı adətən hərəkətdən və bədən vəziyyətindən asılıdır, ürək ağrısı isə çox vaxt fiziki yük zamanı yaranır, sıxıcı xarakter daşıyır və təngnəfəslik, soyuq tərlə müşayiət olunur. Döş ağrısı ilk dəfə yaranıbsa, həkimə müraciət edin; kəskin sıxıcı ağrıda dərhal 103-ə zəng edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
