Fibromialgiya – toxuma iltihabı və zədələnməsi ilə əlaqəli olmayan, orqanizmin bağ-əzələ aparatında fizioloji dəyişikliklər olmadıqda ağrılılıqla təzahür edən nevroloji xəstəlikdir. Ağrılar hərəkətlərin sərtliyini provokasiya edir, yuxu pozğunluğu, depressiya, artmış yorğunluq, koqnitiv pozğunluqlarla müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Fibrozit
- generalizə olunmuş ağrı sindromu
Xəstəlik haqqında
Müxtəlif qiymətləndirmələrə görə, fibromialgiya əhalinin təxminən 4%-ində aşkarlanır. Qadınlarda xəstəliyə kişilərə nisbətən daha çox rast gəlinir. Ən çox 35–55 yaşlarda müşahidə olunur. Fibromialgiyada ağrılar generalizə olunmuş xarakter daşıyır: onlar müəyyən bir nöqtədə deyil, geniş sahədə yaranır. Ən çox belin aşağı hissəsi, çiyin qurşağı, budlar və ənsə nahiyəsi əziyyət çəkir. Toxumaların quruluşunda heç bir pozğunluq, iltihabi dəyişiklik olmur. Buna görə uzun müddət fibromialgiya psixi pozuntu hesab edilib; onun ikinci adı «psixogen revmatizm»dir.
Xəstəliyin səbəbi həssaslığın pozulmasıdır: ağrı qavrayışını idarə edən mərkəzdə nasazlıq, sinir sisteminin düzgün olmayan reaksiyası. Bu pozuntunun inkişaf mexanizmi hələ məlum deyil.
Səbəbləri
Hiperhəssaslığın səbəbi pasiyentlərdə onurğa beyninin neyronlarının oyanıqlığının artmasıdır. Onu periferik sinir sistemi tərəfindən göndərilən ağrı impulsları, həmçinin hormonal pozğunluqlar, streslər, infeksiyalar fonunda neyrometabolik pozğunluqlar provokasiya edə bilər. Pasiyentlərin qanında yaxşı əhval-ruhiyyə və gümrahlığa cavabdeh olan mediatorlar – serotonin, noradrenalin, L-triptofan səviyyəsinin aşağı olduğu qeydə alınmışdır.
Fibromialgiyanın inkişafına töhfə verə bilən amillər:
- Periferik sinirlərin zədələnməsi: iltihablar, kompressiya, diabetik neyropatiya;
- Infeksiyalar: herpes, borelioz, infeksion mononukleoz, HİV, Koksaki;
- Şiddətli ağrı ilə müşayiət olunan fiziki travmalar;
- Şübhəçilik, hipoxondriya, həyata mənfi yanaşma ilə şərtlənən psixi gərginlik;
- Hormonal disbalans;
- Hipotalamo-hipofizar sistemin və böyrəküstü vəzilərin işinin pozulması;
- Bəzi dərmanların qəbulu;
- Vegetativ sinir sisteminin patologiyaları.
Fibromialgiyanın inkişafına genetik meyillilik sübut edilmişdir.
Təsnifat
Patogenezdən asılı olaraq fibromialgiyanın iki tipi ayırd edilir: birincili və ikincili. Birinci müstəqil şəkildə, meyilləndirici patologiyalar olmadan yaranır. İkincili forma artıq mövcud xəstəliklər fonunda formalaşır. Bu, ən çox revmatoid artrit, spondiloartritlər və digər revmatik xəstəliklər fonunda baş verir.
Fibromialgiya daimi və ya müvəqqəti ola bilər. Sonuncu güclü stres və ya virus yükündən sonra yaranır. Tipik nümunə – postkovid sindromu çərçivəsində qeyri-müəyyən xarakterli əzələ ağrılarıdır.
Klinik mənzərə
Əsas əlamətlər: orqanizmdə ağrılılıq, daimi yorğunluq, yuxusuzluq. Fibromialgiyada ağrı müxtəlif xarakter daşıya bilər:
- Deşici;
- Yanıcı;
- Miqrasiya edən və ya diffuz;
- Spontan güclənən və ya zəifləyən;
- Müxtəlif ocaqlı.
Ağrı tez-tez bel-oma zonasında lokallaşır, sağrı və ayaqlara irradiasiya edir, çiyin qurşağının hərəkətini məhdudlaşdırır. O, stres, ağır fiziki yüklənmə, infeksion iltihab, travmalar fonunda güclənir.
Tipik klinik mənzərə aşağıdakı simptomları əhatə edir:
- Səhərlər bədəndə 40 dəqiqədən 4 saata qədər davam edən sərtlik;
- Yuxudan oyanandan sonra izahsız yorğunluq, gün ərzində daha da artan;
- Bərk yuxuya gedə bilməmək, bunun nəticəsində sarsıntılılıq hissinin yaranması;
- Diqqəti cəmləməkdə, əlaqəli cümlələr qurmaqda çətinliklər.
Fibromialgiyası olan bir çox pasiyentdə əzələ ağrıları tez-tez digər funksional pozğunluqlarla birləşir:
- Miqren;
- Qıcıqlanmış yoğun bağırsaq sindromu;
- Hiperaktiv sidik kisəsi;
- Hiperventilyasiya sindromu;
- Ürək ritmi pozğunluqları;
- Hipotoniya.
Fibromialgiyası olan pasiyentlərdə digərlərinə nisbətən daha çox hiperhidroz, əllərdə və ayaqlarda qan dövranının pozulması, quru göz sindromu yaranır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika çərçivəsində bir sıra laborator müayinələr aparılır:
- Ümumi qan analizi;
- Qanın biokimyəvi analizi;
- Autoimmun patologiyaların markerlərinin təyini;
- Hipotireoz, hepatit C üçün test;
- Ümumi sidik analizi.
Pasiyentə FIRST (Fibromyalgia Rapid Screening Tool) xüsusi skrininq sorğusunu doldurmaq təklif olunur. 5 baldan çox toplandıqda fibromialgiyadan şübhələnmək üçün ciddi əsaslar yaranır.
Diaqnoz qoyularkən həkim üç meyarı nəzərə alır.
- 3 aydan çox müddət ərzində bədəndə ağrı, sərtlik, meyilləndirici üzvi patologiyaların olmaması fonunda.
- Ağrının yayğınlığı. Əvvəllər diaqnoz 18 həssas nöqtənin yoxlanılmasına əsaslanırdı, hazırda isə həkim ağrının bədənin neçə nahiyəsində olduğunu və digər simptomların ağırlığını qiymətləndirir.
- Yuxunun pozulması, səhər halsızlığı.
İnfeksiyaları, şişləri istisna etmək üçün beyin MRT-si aparılır.
Müalicə
Yetkinlərdə və uşaqlarda fibromialgiyanın müalicəsi həmişə kompleksdir, farmakoterapiya və qeyri-dərman metodlarının təyinini tələb edir. Klinik mənzərədən asılı olaraq müalicə sxeminin tərtibinə revmatoloq, psixoloq, fizioterapevt və digər mütəxəssislər cəlb olunur. Fibromialgiya sindromunda əsas preparatlar:
- Antidepressantlar: yuxunu yaxşılaşdırmağa kömək edir, ümumi tonusun yüksəlməsinə şərait yaradır;
- Antikonvulsantlar: ağrı hisslərini azaldır ki, bu da fiziki aktivliyi artırmağa, yuxunu normallaşdırmağa imkan verir;
- Miorelaksantlar əzələlərin rahatlaması və ağrının azalması üçün;
- Triger nöqtələrin blokadası üçün yerli anestetiklər.
Kannabinoidlər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, neyroleptiklər nəzərəçarpan effekt göstərmir.
Qeyri-farmakoloji terapiya üsulları əksər hallarda dərmanlardan daha effektiv olur. Onların bir çoxu hamiləlik dövründə qadınlarda fibromialgiyanın müalicəsi üçün uyğundur.
İlk növbədə həkim həyat tərzi və qidalanmanın korreksiyası üzrə tövsiyələr verəcək. Ağrının azalmasına maqneziumla zəngin pəhriz, isti vannalar, avtotreninqlər, stresə davamlılığı artırmaq üzrə məşqlər kömək edir. Fiziki məşqlərin, koqnitiv-davranış terapiyasının, meditasiyaların effektivliyi sübut edilmişdir. Ağrıların davamlı azalmasına kömək edən tövsiyə olunan fiziki yüklənmə növləri:
- Mülayim tempdə müntəzəm kardio məşqləri;
- Gərmə məşqləri;
- Müalicəvi gimnastika;
- Izometrik məşqlər.
Gündə ən azı yarım saat məşğul olmaq lazımdır.
Yuxunu normallaşdırmaq çox vacibdir: vaxtında yatmaq, rahat yataq yeri təşkil etmək. Fibromialgiyası olan pasiyentlərdə obstruktiv apnenin mövcudluğuna görə müayinə tövsiyə olunur.
Simptomların yüngülləşməsinə dəridənkeçən sinir elektrostimulyasiyası kömək edir. Akupunktura, krioterapiya, ultrasəs təsiri qısamüddətli effekt göstərir.
Müalicəvi masaj yalnız kursun müddəti 5 həftədən çox olduqda davamlı effekt göstərir. Bəzi hallarda manual terapiya əks nəticəyə gətirib çıxarır – ağrı sindromunu gücləndirir.
Fibromialgiyası olan pasiyentlərə balneoterapiya, hidroterapiya seansları ilə sanator-kurort müalicəsi göstərilir. Xüsusilə quru isti iqlim, tam stresssizliklə birlikdə faydalıdır.
Profilaktika
Nevroloqlar hesab edirlər ki, fibromialgiyanın ən yaxşı profilaktikası müsbət əhval-ruhiyyə və həyata optimist münasibətdir. Öz hisslərinizə həddən artıq qapılmaq, hipoxondriyaya qapılmaq, alkoqoldan və siqaretdən sui-istifadə etmək olmaz. İnsanlarla ünsiyyət, dünyagörüşünü genişləndirmək, müntəzəm idmanla məşğul olmaq faydalıdır.
Sinir sistemini qorumaq üçün keyfiyyətli yuxu almaq, orqanizmin sirkadian ritmlərini pozmamaq vacibdir.
Yadda saxla!
Uzunmüddətli gedişli fibromialgiya bir sıra üzvi patologiyaları provokasiya edə bilər. Daim depressiv psixi vəziyyət immun müdafiənin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir, psixosomatik əlaqə işə düşür, orqan və sistemlərin xəstəlikləri inkişaf edir. Məhdud hərəkətlilik metabolik pozğunluqlara səbəb olur. Mümkün ağırlaşmalar:
- Qan dövranının pozulması;
- Oynaq xəstəlikləri;
- Arterial təzyiqin dəyişmələri;
- Infeksiyaların artması;
- Iş qabiliyyətinin azalması;
- Ağrılar səbəbindən dayaq-hərəkət karkasının əyriliyi.
Fibromialgiyanın diaqnostikası və səriştəli müalicəsi üçün dar ixtisaslı həkimə − nevroloqa və ya ağrı həkiminə müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Hər şey onun inkişaf səbəblərindən asılıdır. Müalicə xəstəliyi remissiya mərhələsinə keçirməyə kömək edir, bu zaman ağrılar əhəmiyyətli dərəcədə azalır və ya keçir. Bir sıra hallarda həyat tərzinin dəyişdirilməsi ilə simptomatika öz-özünə zəifləyir.
Müəyyən mənfi təsir mövcuddur. Nikotindən sui-istifadə yuxunun kobud pozuntularını provokasiya edir ki, bu da fibromialgiyanın tətikləyicilərindən biridir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
