Revmatik polimialgiya 50 yaşdan yuxarı insanlarda çiyin və çanaq nahiyəsində ağrı və güclü səhər tutulması ilə gedən iltihabi xəstəlikdir. Adətən qlükokortikoid müalicəsinə, hətta nisbətən aşağı dozalarda, tez və yaxşı cavab verir. Bəzən nəhənghüceyrəli arteriitlə birlikdə rast gəlinir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Polymyalgia rheumatica
- revmatik polimialgiya sindromu
Xəstəlik haqqında
Revmatik polimialgiya iltihabi revmatik xəstəlikdir. Adından fərqli olaraq, burada əzələlərin özü deyil, çiyin və bud-çanaq oynaqlarının ətrafındakı sinovial kisələr, vətər qişaları və oynaq qişası iltihablaşır. Ağrı və tutulma əsasən səhərlər güclü olur və gündəlik işləri – geyinmək, saçı daramaq, yataqdan və stuldan qalxmaq – çətinləşdirir.
Xəstəlik demək olar ki, yalnız 50 yaşdan sonra başlayır, ən çox 70 yaş ətrafında rast gəlinir; qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez olur. Bu, ahıl yaşda ən çox rast gəlinən iltihabi revmatik xəstəliklərdən biridir. Başlanğıc çox vaxt kəskin olur: insan bir neçə gün və ya həftə ərzində əvvəllər asanlıqla etdiyi hərəkətləri edə bilmir.
Revmatik polimialgiyanın əhəmiyyəti ondadır ki, onun əlamətləri tez-tez «yaşla bağlı» hesab edilir və xəstəlik gec tanınır. Halbuki düzgün müalicə ilə əlamətlər qısa müddətdə azalır. Bundan əlavə, xəstəlik iri arteriyaların iltihabı – nəhənghüceyrəli arteriitlə əlaqəlidir ki, bu da görmə itkisinə səbəb ola bilən ciddi vəziyyətdir.
Səbəbləri
Revmatik polimialgiyanın dəqiq səbəbi məlum deyil. Xəstəlik immun sistemin tənzimlənməsinin pozulması nəticəsində yaranır: iltihab hüceyrələri və maddələri oynaq ətrafı toxumalarda iltihab prosesini başlatır. Bir neçə amilin birgə təsiri ehtimal edilir.
- Yaş – ən vacib risk amilidir; xəstəlik 50 yaşdan əvvəl demək olar ki, rast gəlinmir. Bu, yaşla bağlı immun sistemdə baş verən dəyişikliklərlə izah olunur.
- Cins – qadınlar daha tez-tez xəstələnir.
- İrsi meyl – immun cavabı tənzimləyən bəzi genlərin variantları riski artırır; xəstəlik bəzi ailələrdə və bəzi etnik qruplarda daha çox rast gəlinir.
- Ətraf mühit amilləri – bəzi infeksiyaların xəstəliyi təhrik edə biləcəyi ehtimal edilir, lakin konkret törədici sübut olunmayıb. Revmatik polimialgiya yoluxucu deyil.
- Nəhənghüceyrəli arteriit – hər iki xəstəlik eyni mexanizmlərə malikdir; onlar ayrı-ayrılıqda və ya birlikdə rast gəlinə bilər.
- Bəzi dərmanlar – onkologiyada istifadə olunan bəzi müasir immunoterapiya preparatları oxşar sindrom yarada bilər.
Stress, soyuqdəymə və ya fiziki yüklənmə xəstəliyin səbəbi deyil, lakin bəzən pasiyentlər əlamətlərin belə hadisələrdən sonra başladığını qeyd edirlər.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən hər iki tərəfdə simmetrik olur və qısa müddətdə – bir neçə gün və ya həftə ərzində inkişaf edir.
- hər iki çiyində və bazuda ağrı, tez-tez boyuna yayılır;
- bud, qasıq və sağrı nahiyəsində ağrı;
- səhər tutulması – adətən bir saata qədər və daha uzun davam edir, gün ərzində hərəkətlə azalır;
- uzun müddət hərəkətsiz qaldıqdan sonra (məsələn, oturduqdan sonra) tutulmanın yenidən artması;
- qolları yuxarı qaldırmaqda, paltar geyinməkdə, saçı daramaqda, yataqdan və stuldan qalxmaqda çətinlik;
- gecə ağrıları, yataqda çevrilməkdə çətinlik və yuxunun pozulması;
- ümumi əlamətlər – halsızlıq, iştahsızlıq, arıqlama, subfebril hərarət, depressiv əhval;
- bəzən bilək və diz oynaqlarının şişməsi, əl barmaqlarının və pəncələrin ödemi, karpal kanal sindromu.
Əzələ gücü adətən qorunur – hərəkətləri çətinləşdirən zəiflik deyil, ağrı və tutulmadır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: yeni, qeyri-adi baş ağrısı, gicgah nahiyəsində həssaslıq, çeynəyərkən çənə ağrısı, ikigörmə, görmənin qəfil bulanması və ya bir gözdə görmənin itməsi yaranıbsa. Bu əlamətlər nəhənghüceyrəli arteriitə işarə edir və görmə itkisinin qarşısını almaq üçün eyni gün müayinə və müalicə tələb edir. Görmə qəfil itibsə, dərhal 103-ə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Revmatik polimialgiyanı təsdiqləyən tək bir analiz yoxdur. Diaqnoz tipik şikayətlər, iltihab göstəricilərinin artması və oxşar əlamətlər verən digər xəstəliklərin istisnası əsasında qoyulur.
- Anamnez və baxış – şikayətlərin başlanğıcı, səhər tutulmasının müddəti, baş ağrısı və görmə əlamətləri; oynaqların hərəkətliliyinin, əzələ gücünün, gicgah arteriyalarının yoxlanılması.
- EÇS və C-reaktiv zülal – iltihab göstəriciləri, adətən yüksəkdir; həm diaqnoz, həm də müalicənin effektivliyinin izlənməsi üçün vacibdir.
- Qanın klinik analizi – tez-tez yüngül anemiya, trombositlərin artması aşkar olunur.
- Kreatinkinaza – normal olmalıdır; artması əzələ xəstəliyinə işarə edir.
- Revmatoid amil və tsiklik sitrullinləşmiş peptidə qarşı anticisimlər – revmatoid artritin istisnası üçün.
- Qaraciyər və böyrək göstəriciləri, qan şəkəri, qalxanabənzər vəzi hormonları, kalsium, D vitamini, zülal fraksiyaları – digər xəstəlikləri istisna etmək və steroid müalicəsinə hazırlıq üçün.
- Çiyin və bud oynaqlarının USM-i – sinovial kisələrin iltihabını (bursit) və vətər qişalarının iltihabını (tenosinovit) göstərir, diaqnozu dəstəkləyir.
- Nəhənghüceyrəli arteriit şübhəsində – gicgah və digər arteriyaların USM-i, göstərişə görə arteriya biopsiyası və ya digər görüntüləmə üsulları.
- Göstərişə görə – döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası və digər müayinələr onkoloji və infeksion səbəblərin istisnası üçün.
Differensial diaqnostika ahıl yaşda başlayan revmatoid artrit, polimiozit, hipotireoz, çiyin oynaqlarının degenerativ xəstəlikləri, fibromialgiya, infeksiyalar, bədxassəli şişlər və dərmanların yaratdığı əzələ ağrıları ilə aparılır.
Xidmətlər
- S-reaktiv zülal (SRZ)
- Klinik qan analizi: ümumi analiz, leykosit formulu, EÇS (ÜQA, LF, EÇS) qan yaxmasının məcburi əl mikroskopiyası ilə
- Kreatinkinaza
- Revmatoid amil
- Çiyin oynağının USM-i
- Bud-çanaq oynaqlarının USM-i
- Tireotrop hormon
- D vitamini (25-OH-D)
- Baş beyin damarlarının USM-i
- Revmatoloqun evə çağırılması
Ağırlaşmalar
- nəhənghüceyrəli arteriitin qoşulması – müalicə olunmadıqda görmə itkisi və insult riski yaradır;
- residivlər – xüsusən steroid dozası tez azaldıldıqda və ya müalicə vaxtından əvvəl dayandırıldıqda;
- uzunmüddətli steroid müalicəsinin ağırlaşmaları – osteoporoz və sümük sınıqları, qan şəkərinin artması, arterial hipertenziya, çəki artımı, katarakta və qlaukoma, infeksiyalara həssaslıq, mədə selikli qişasının zədələnməsi;
- funksional məhdudiyyət – müalicə olunmadıqda hərəkət çətinliyi, özünəxidmətin pozulması, yıxılma riski.
Müalicə
Müalicənin məqsədi iltihabı aradan qaldırmaq, ağrı və tutulmanı azaltmaq, hərəkət qabiliyyətini bərpa etmək və bununla yanaşı dərmanların yan təsirlərini minimuma endirməkdir. Müalicəni revmatoloq təyin edir və izləyir.
- Qlükokortikoidlər – müalicənin əsasıdır. Bu xəstəlikdə ümumi qayda olaraq nəhənghüceyrəli arteriitdə istifadə olunandan xeyli aşağı dozalar kifayət edir; konkret dozanı revmatoloq hər pasiyent üçün fərdi seçir. Əlamətlər adətən bir neçə gün ərzində kəskin azalır. Belə sürətli cavab diaqnozun düzgünlüyünü də dəstəkləyir. Sonra doza həkimin fərdi sxemi ilə aylar ərzində yavaş-yavaş azaldılır. Ümumi müalicə müddəti çox vaxt bir ildən çox olur.
- Steroidə qənaət edən immunosupressiv preparatlar – residivlər olduqda, steroidlərin dozasını azaltmaq mümkün olmadıqda və ya ağırlaşmalar riski yüksək olduqda steroidlərə əlavə olunur.
- Bioloji preparatlar (interleykin-6 reseptorunun blokatorları) – davamlı və steroiddən asılı hallarda, revmatoloqun qərarı ilə.
- Sümük qoruyucu tədbirlər – kalsium və D vitamini preparatları, göstərişə görə osteoporoz əleyhinə preparatlar.
- Digər qoruyucu tədbirlər – qan şəkərinin, təzyiqin, çəkinin nəzarəti, lazım olduqda mədəni qoruyan preparatlar, peyvəndlərin vaxtında edilməsi.
Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr ağrını bir qədər azalda bilər, lakin adətən kifayət etmir və ahıl yaşda mədə, böyrək və ürək-damar sistemi üçün riskli ola bilər.
Steroidlərə tez və aydın cavab olmadıqda həkim diaqnozu yenidən qiymətləndirir. Nəhənghüceyrəli arteriit aşkar edildikdə müalicə daha yüksək dozalarla və təcili aparılır.
Pasiyentin özü nə edə bilər: dərmanları təyin olunmuş qaydada qəbul etmək, dozanı özbaşına dəyişməmək, ağrı imkan verdikcə hərəkətli qalmaq, balanslı qidalanmaq və duzu, şirniyyatı məhdudlaşdırmaq. Hormonları birdən dayandırmaq təhlükəlidir – bu, xəstəliyin kəskinləşməsinə və böyrəküstü vəzi çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Reabilitasiya
- ağrı imkan verdikcə tədricən artırılan fiziki aktivlik – gəzinti, üzgüçülük, çiyin və bud nahiyəsinin hərəkətliliyini saxlayan məşqlər;
- əzələ gücünü və tarazlığı qoruyan məşqlər – yıxılmaların və sınıqların qarşısını almaq üçün;
- steroid müalicəsi zamanı şəkər, təzyiq, çəki və sümük sıxlığının müntəzəm nəzarəti;
- göz həkiminin vaxtaşırı müayinəsi – katarakta və qlaukomanın erkən aşkarlanması üçün;
- revmatoloqda müntəzəm vizitlər və iltihab göstəricilərinin yoxlanılması.
Profilaktika
Revmatik polimialgiyanın xüsusi profilaktikası yoxdur. Profilaktika əsasən residivlərin və ağırlaşmaların qarşısını almağa yönəlib:
- steroid dozasını yalnız həkimin sxemi ilə azaltmaq, əlamətlər qayıdarsa həkimə xəbər vermək;
- baş ağrısı, çənə ağrısı və görmə əlamətlərinə diqqətli olmaq;
- osteoporozun profilaktikası – kifayət qədər kalsium və D vitamini, fiziki aktivlik, siqaretdən imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması;
- evdə yıxılma riskini azaltmaq – sürüşkən xalçaları götürmək, yaxşı işıqlandırma, rahat ayaqqabı;
- həkimlə razılaşdırılmış peyvəndləri (qrip, pnevmokok və s.) vaxtında etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diaqnoz və müalicə ilə revmatoloq məşğul olur; ilkin müraciət ailə həkiminə və ya terapevtə ola bilər. Görmə əlamətlərində təcili oftalmoloq müayinəsi lazımdır.
Yadda saxla!
50 yaşdan sonra qəfil başlayan çiyin və bud ağrıları, güclü səhər tutulması «yaş» əlaməti deyil – bu, müalicə olunan xəstəlik ola bilər.
- Belə şikayətlər varsa, revmatoloqa müraciət edin.
- Yeni baş ağrısı, çənə ağrısı və ya görmə pozğunluğu zamanı təcili həkimə müraciət edin.
- Hormonları birdən dayandırmayın və dozanı özbaşına dəyişməyin.
- Uzunmüddətli müalicə zamanı sümüklərinizi, şəkəri və təzyiqi nəzarətdə saxlayın.
Suallar və cavablar
Çox pasiyentdə müalicə bir-iki il davam edir, bəzilərində daha uzun. Steroid dozası tədricən azaldılır və bir çox insanda xəstəlik nəticədə tam sakitləşir.
Steroidlərə cavab revmatik polimialgiyada adətən sürətli və aydın olur. Əgər effekt yoxdursa, həkim diaqnozu yenidən qiymətləndirir – revmatoid artrit, infeksiya, şiş və digər səbəblər axtarılır.
Əsas problem ağrı və tutulmadır, əzələ gücü özü adətən qorunur. Əzələ zəifliyi və kreatinkinazanın artması başqa diaqnoza – məsələn, miozitə – işarədir.
Uzunmüddətli steroid müalicəsinin yan təsirləri ola bilər, ona görə həkim ən aşağı effektiv dozanı seçir və onu tədricən azaldır. Sümük sıxlığı, şəkər və təzyiq nəzarətdə saxlanılır, lazım olduqda qoruyucu preparatlar təyin olunur. Müalicəsiz xəstəlik isə həyat keyfiyyətini ciddi pozur.
Bəli, residivlər xüsusən dozanın azaldılması dövründə tez-tez olur. Ağrı və tutulma qayıdarsa, dozanı özbaşına artırmaq və ya azaltmaq olmaz – revmatoloqa müraciət etmək lazımdır.
Xəstəlik birbaşa irsən ötürülmür. İrsi meyl rol oynayır, lakin yaxın qohumda xəstəliyin olması sizdə mütləq yaranacağı demək deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
