Hiperostoz – bu, sümük toxumasının həcminin 1 sm artmasıdır. Bu toxuma dəyişməmiş quruluşa malikdir. Bəzi hallarda bu cür əlamət müstəqil patoloji vəziyyət olur, digər hallarda isə ikincili xəstəliyin simptomu olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sümüyün qalınlaşması
Xəstəlik haqqında
Lokal hiperostoz vəziyyəti klinik təzahürlərə malik olmaya bilər, həmçinin bir və ya bir neçə sümüyün vizual olaraq müəyyən edilən zədələnməsi ilə müşayiət oluna bilər. Sümüyün müəyyən sahədə birbaşa bərkiməsi əksər hallarda tibbi risklərlə müşayiət olunmur. Ən böyük təhlükəni hiperostoza gətirib çıxaran patoloji vəziyyət yaradır. Risklər həmçinin qapalı məkanda yerləşən orqanların sıxılma ehtimalı ilə də bağlı ola bilər (baş beyni, sümük iliyi). Bəzi xəstələrdə sümük toxumasının hiperplaziyası kompensator xarakter daşıyır və bu və ya digər sümüyə həddindən artıq mexaniki yükün düşməsi ilə əlaqəlidir.
Xəstəliyin diaqnostikası rentgen müayinəsinin, kompüter tomoqrafiyasının (KT) və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının (MRT) məlumatlarına əsaslanır. Hiperostoz vəziyyətinin müalicəsi onun inkişaf səbəbi və mümkün ikincili pozğunluqlar ilə müəyyən edilir.
Səbəbləri
Bir qayda olaraq, sümük toxumasının həddindən artıq artması borulu sümüklərdə müşahidə olunur. Əvvəlcə sümük toxuması daha sıx olur və tədricən həm sümük iliyinin kanalına, həm də sümüküstlüyü istiqamətində artır. Prosesin yayılmasına görə hiperostozun 2 tipi fərqləndirilir:
- Birinci tip – sümüyün bütün fraqmentləri zədələnir, bu da struktur komponentlərin dezorganizasiyası ilə müşayiət olunur, bu zaman sümük toxumasının həcminin artması sümük iliyinin sıxılmasına və onun atrofiyasına gətirib çıxarır;
- İkinci tip – yalnız süngəri maddə zədələnir, hansı ki, xüsusilə sıx olur.
Hiperostozun dəqiq səbəbləri patoloji prosesin xarakteri ilə şərtlənir. Belə ki, Morqanji-Morəl-Stüard sindromu, ehtimal ki, inkişaf edən estrogen çatışmazlığı ilə əlaqədardır, lakin skeletin anadangəlmə xüsusiyyətlərinin rolu da istisna edilmir. Çoxsaylı hiperostozların əksəriyyəti ağır irsiyyətlə şərtlənir, yəni mutant genlərin nəslə ötürülməsi ilə bağlıdır, bu zaman irsiyyət autosom-dominant və ya autosom-resessiv mexanizm üzrə həyata keçirilir.
Təsnifat
Zədələnmiş sahəni nəzərə alaraq patoloji prosesi 2 varianta bölürlər:
1. Lokal hiperostoz, burada yalnız 1 sümük zədələnir. Bəzi hallarda bu, ətrafa həddindən artıq güclü yük düşməsi ilə əlaqəli fizioloji vəziyyət ola bilər, digər hallarda isə onkoloji, şiş və ya hormonal prosesin təzahürüdür. Bu kateqoriyada xüsusi variantlar ayrılır:
- Morganyi-Morel-Stüard sindromu (frontal hiperostoz) – alın sümüyünün daxili lövhəsinin patoloji sklerozlaşması. Çox vaxt belə vəziyyət yumurtalıqların funksiyası tədricən sönən (və ya artıq sönmüş) qadınlarda qeyd olunur.
2. Generalizə olunmuş hiperostoz – patoloji prosesə müxtəlif lokalizasiyalı bir neçə sümük cəlb olunur. Aşağıdakı xüsusi variantlar mümkündür:
- Forestyenin xəstəliyi, ikinci adı ankilozlaşdırıcı diffuz idiopatik skelet hiperostozu olan, sümük strukturlarının ahıl yaşlı insanlarda geniş yayılmış zədələnməsidir. Patologiya qeyri-iltihabi xarakter daşıyır və bağlarda və vətərlərdə kalsium duzlarının çökməsi ilə xarakterizə olunur ki, bu da tədricən ankilozlaşmaya (oynaq səthlərinin bitişməsi və hərəkətliliyin itməsi) gətirib çıxarır.
- Uşaq yaşının kortikal hiperostozu (Kaffi-Silverman sindromu) – həyatın ilk illərində olan uşaqlarda inkişaf edir.
- Kortikal generalizə olunmuş hiperostoz – autosomlarla əlaqəli resessiv tip üzrə irsən keçən irsi patologiyadır, bu zaman xəstəliyin ilk təzahürləri pubertat dövrünə təsadüf edir.
- Kamurati-Enqelman xəstəliyi – autosom-dominant mexanizmlə ötürülən, somatik xromosomlardakı mutasiyalarla əlaqəli irsi patologiyadır.
- Fon prosesləri bədxassəli tənəffüs sistemi şişləri, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəlikləri, ürək xəstəlikləri və s. Ola bilər.
Klinik mənzərə
Hiperostozun simptomları sümük toxumasının fraqmentar şəkildə böyüməsinə səbəb olan əsas patoloji vəziyyətlə müəyyən edilir.
- Morganyi-Morel-Stüard sindromunda çox vaxt piylənmə, davamlı baş ağrısı (alın və ənsə nahiyəsində) kimi simptomlar müşahidə olunur, həmçinin tez-tez arterial təzyiqin yüksəlməsi, eləcə də kişi tipli tüklənmənin əmələ gəlməsi qeyd edilir. Xəstəlik ən çox qadınlarda, əsasən klimakterik və postmenopauzal yaşda müşahidə olunur.
- Forestye xəstəliyində risk qrupuna 45+ kateqoriyasına aid kişilər daxildir. Əksər hallarda xəstəlik onurğanın döş şöbəsinin əsasən mərkəzi hissəsinin zədələnməsi ilə debüt edir (adətən sağ tərəfdən, çünki solda aorta pulsasiya edir). Əsas şikayətlər onurğa sütunu nahiyəsində diskomfort hissləridir ki, bunlar xüsusilə səhər və axşam saatlarında daha qabarıq olan sərtliklə birləşir. Ağrı sindromu orta dərəcədə ifadə olunur. Patologiya proqressivləşdikcə onurğa oynaqlarında hərəkətliliyin məhdudlaşması müşahidə olunur.
- Mari-Bamberger sindromunda ətraflar zədələnir. Bu xəstəlik üçün barmaq falanqlarının «təbil çubuqları» tipində qalınlaşması xarakterikdir, eyni zamanda dırnaq lövhələri yastılaşır. Oynaqların ikincili cəlb olunması, vegetativ disfunksiya (artan tərləmə, dəri örtüklərinin qızarması) mümkündür.
- Genetik patologiya olan sistemli diafizar hiperostozda lokal sümük toxuması hiperplaziyası baldır sümüyünün gövdəsi, bud sümüyü və çiyin nahiyəsində müşahidə olunur. Tədricən oynaqların hərəkətliliyi pozulur ki, bu da sonradan əzələlərin ikincili atrofiyasına meyilləndirir.
Daha nadir hallarda patoloji prosesə yastı sümüklər — qabırğalar, kəllə qapağının sümükləri (təpə, ənsə, gicgah sümüyü) cəlb olunur. Kəllənin zədələnməsinin təhlükəsi ondan ibarətdir ki, nevroloji simptomatikanın inkişafı ilə beyin maddəsinin ikincili sıxılması mümkündür.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hiperostozun ilkin diaqnostikası adətən rentgenoloji müayinənin nəticələrinə əsaslanır. Patoloji ossifikasiyanın obyektiv əlamətləri bunlardır:
- Sümüklərin qalınlığının artması;
- Sümük toxuması qatları-pərdələri əmələ gəlməsi;
- Sümüyün konturlarının deformasiyası.
Frontal hiperostoz zamanı kəllənin rentgenoloji müayinəsi aparılır. Normada kəllənin rentgenoqramlarında alın sümüyünün daxili lövhəsi kifayət qədər hamar və aydın kontura malik olur. Morqanji-Morəl-Stüard sindromu zamanı bu zonada qalınlaşmalar və sümük artmaları müşahidə olunur.
Mürəkkəb klinik hallarda sümük toxumasının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün tədqiq olunan sahənin laylı təsvirlərini əldə etməyə imkan verən kompüter tomoqrafiyası aparılır. Yumşaq toxuma strukturlarının cəlb olunmasını qiymətləndirmək üçün adətən ultrasəs skanlanması tələb olunur, aşkarlanmış dəyişiklikləri dəqiqləşdirmək üçün isə maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır.
Müalicə
Hiperostozun müalicəsi ilkin patoloji proses və pasiyentin ümumi vəziyyəti ilə müəyyən edilir. Klinik simptomatikanın olmaması və sümük toxumasının patoloji böyüməsinin təsadüfən aşkarlanması zamanı pasiyentlər ortopedin dinamik müşahidəsi altında olurlar.
Sümük toxumasının patoloji böyüməsi ilə şərtlənən ağrı sindromunun aradan qaldırılması üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin edilir.
Cərrahi müalicə
Sümüklərin oynaq uclarının bitişməsinin qarşısını almaq üçün ortopedik müdaxilənin aparılması mümkündür.
Reabilitasiya
Dayaq-hərəkət aparatı orqanlarında cərrahi müdaxilədən sonra sümük fraqmentlərinin hərəkətsizliyini təmin edən və sağalma üçün optimal şərait yaradan fiksəedici sarğılar qoyulur. Gips sarğı çıxarıldıqdan sonra müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərinin (müalicəvi bədən tərbiyəsi həkiminin nəzarəti altında) yerinə yetirilməsi və fizioterapevtik prosedurların aparılması göstərilir.
Profilaktika
Hiperostozun spesifik profilaktik tədbirləri işlənib hazırlanmayıb, xüsusilə bu, irsi xəstəliklərə aiddir. Xroniki hipoksiya ilə əlaqəli ikincili prosesin qarşısını almaq üçün əsas xəstəliyi vaxtında müalicə etmək vacibdir. Ətraf üzərinə artmış yüklə bağlı kompensator hiperostoz fiziki məşqlərin rasionalizasiyasını tələb edir.
Yadda saxla!
Morqanji-Morəl-Stüard sindromu klimakterik pozğunluqların variantlarından biridir və qadının sosial aktivliyini kəskin şəkildə məhdudlaşdırır. Sümük mübadiləsi pozğunluqlarının qarşısını almaq üçün konservativ terapiyaya vaxtında başlamaq vacibdir. Onun təyin edilməsi ümumi endokrinoloqun və ya ginekoloq-endokrinoloqun səlahiyyətinə daxildir. Arterial təzyiqin yüksəlməsini azaltmaq üçün pasiyent kardioloqa yönləndirilir – həkim fərdiləşdirilmiş hipotenziv terapiya seçir.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur. Xəstəliyin etiologiyasından asılı olaraq yardımın göstərilməsinə ixtisaslaşmış sahə həkimləri (endokrinoloq, pulmonoloq, kardioloq və s.) cəlb olunur.
Sonrakı aparılma taktikası mövcud risklər nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Həyati vacib orqanların sıxılmasının yüksəlmiş riski olduqda əməliyyat tövsiyə olunur.
Bu nahiyədə sümük toxumasının patoloji proliferasiyası ifadəli ağrılarla xarakterizə olunur. Xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün demək olar ki, bütün hallarda cərrahi müdaxilə göstərilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
