Demək olar ki, bu gün hər kəs «insulin rezistentliyi» (İR) haqqında eşidib. Lakin az adam bunun nə qədər pis olduğunu və niyə bununla bağlı nəsə etmək lazım gəldiyini anlayır. Sadə dillə bunun nə olduğunu izah etməyə çalışacaq və onun yaranmasının qarşısını necə almaq barədə danışacağıq.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İnsulinrezistentlik
Xəstəlik haqqında
İnsulin müqaviməti – orqanizmin hüceyrələrinin qandan qlükozanın mənimsənilməsi üçün lazım olan hormon, insulinə qarşı həssaslığını itirdiyi vəziyyətdir. İnsulini qlükozanın hüceyrələrin daxilinə keçməsinə kömək edən, onlara enerji təmin edən özünəməxsus bir «açar» kimi təsəvvür edin. İnsulin müqaviməti zamanı bu «açarın» effektivliyi azalır, buna görə də hüceyrələrin əvvəlki həcmdə qlükozanı mənimsəməsi üçün daha çox insulin tələb olunur.
Az miqdarda insulin həmişə qanda mövcud olur, lakin onun ifrazı şəkər səviyyəsi yüksəldikdə kəskin şəkildə aktivləşir. Adətən bu, qida qəbulundan sonra baş verir: karbohidratlar qlükoza (şəkər) qədər parçalanır, daha sonra isə qan dövranına daxil olur. Qan qlükozanı bütün orqan və toxumalara daşıyır, orada isə o, qlikoliz vasitəsilə enerjiyə çevrilir.
Qlükoza beyinin, sinir sisteminin, göz tor qişasının, böyrəklərin və böyrəküstü vəzilərin hüceyrələrinə sərbəst daxil olur — bu orqanlar insulinə ehtiyac duymur. Lakin digər hüceyrələrin əksəriyyəti üçün ona «daşıyıcı» — insulin lazımdır.
İnsulin öz vəzifəsinin öhdəsindən gəlmədikdə, orqanizm bunu aradan qaldırmağa çalışır, mədəaltı vəzi tam güclə işləməyə məcbur edilir və daha çox insulin istehsal olunur. Bu, uzun müddət diqqətdən kənarda qala bilən hiperinsulinemiyaya səbəb olur. Lakin məhz o, aşağıdakının yaranması üçün təməl yaradır:
- 2-ci tip diabet;
- Metabolik sindrom;
- Arterial hipertenziya;
- Qaraciyərin qeyri-alkoqollu yağlı hepatozu;
- Ateroskleroz;
- Polikistik yumurtalıq sindromu.
İnsulin müqaviməti — təkcə karbohidrat mübadiləsini deyil, həm də yağ, zülal və hətta hormonal homeostazı əhatə edən bütün orqanizmin fəaliyyətində pozğunluqdur. Bu, orqanizmdəki bütün proseslərə təsir edən sistem nasazlığı kimidir.
İnsulin müqaviməti ilkin mərhələlərdə çox vaxt simptomsuz keçir. Onu qanda qlükoza və insulin səviyyəsinə dair analizlər vasitəsilə aşkar etmək olar.
Etiologiya və patogenez — insulinrezistentliyin (İR) inkişafının əsas səbəbləri irsiyyət, qidanın həddindən artıq qəbul edilməsi, azhərəkətli həyat tərzi və yaşla bağlı dəyişikliklərdə kök salır.
İR-ni aşkar etmək üçün anamnezin analizi, laborator analizlərin nəticələri və instrumental tədqiqatları daxil edən pasiyentin vəziyyətinin hərtərəfli qiymətləndirilməsi zəruridir.
İR terapiyası toxumaların insulinə həssaslığının artırılmasına və ağırlaşmaların inkişafının qarşısının alınmasına yönəlir. Müalicənin əsas elementləri:
Həyat tərzinin korreksiyası — asan mənimsənilən karbohidratların və doymuş yağların məhdudlaşdırılması ilə rasional qidalanma, müntəzəm idman məşğələləri, artıq çəki və ya piylənmə olduqda bədən kütləsinin azaldılması.
Sistemli tibbi müayinələr və qanda qlükoza səviyyəsinə nəzarət karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının erkən aşkarlanmasına və korreksiyasına kömək edir.
Proqnoz — İR-nin vaxtında aşkarlanması və adekvat müalicəsi 2-ci tip diabetin və ürək-damar ağırlaşmalarının inkişaf ehtimalını azaltmağa, pasiyentlərin ümumi özünühissini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Səbəbləri
İnsulinrezistentlik (İR) həm onun simptomatikası və təzahürləri, həm də yanaşı xəstəliklərin inkişafının potensial riski ilə əlaqəli bir sıra əlamətlər əsasında aşkar edilə bilər. İR-nin diaqnostikası anamnezin öyrənilməsi, fiziki müayinə və laborator analizlər daxil olmaqla kompleks yanaşma tələb edən mürəkkəb prosesdir. İR-nin aşkarlanmasına kömək edən amillər aşağıdakı kimi təsnif edilə bilər:
- Bədən çəkisinin artması və ya piylənmə — İR çox vaxt artıq çəki, xüsusilə abdominal piylənmə (qarın nahiyəsində piy yığılması) ilə əlaqələndirilir. Piy toxuması insulinə həssaslığı azaldan maddələr ifraz edir.
- Hiperglikemiya — qlükozanın konsentrasiyası diabet göstəricilərinə çatmasa belə, onun acqarına və ya yeməkdən sonra artması İR-ni göstərə bilər. Orqanizm insulinə qeyri-kafi həssaslığı daha çox insulin istehsal edərək kompensasiya etməyə çalışır, lakin bu, qanda şəkərin normallaşması üçün kifayət etmir.
- Dislipidemiya (lipid mübadiləsinin pozulması) — İR çox vaxt trigliseridlərin səviyyəsinin yüksəlməsinə və «yaxşı» xolesterinin azalmasına səbəb olur. •Hipertenziya — İR damar tonusuna və böyrəklərin natriuretik funksiyasına təsir daxil olmaqla müxtəlif mexanizmlər vasitəsilə arterial hipertenziyanın inkişafına kömək edə bilər.
- Acanthosis nigricans — dəri qıvrımlarında (boyun, qoltuqaltı çuxurlar, qasıq nahiyəsi) dərinin qaralması və qalınlaşması. Bu, çox vaxt İR və 2 tip ŞD ilə assosiasiya olunan maddələr mübadiləsi pozğunluğunun görünən əlamətidir.
- Polikistik yumurtalıq sindromu — qadınlarda İR çox vaxt aybaşı dövrlərinin qeyri-müntəzəmliyi, həddindən artıq tüklənmə, sonsuzluq və digər əlamətlərlə xarakterizə olunur.
Yaxın qohumlarda 2 tip şəkərli diabetin, İR-nin və ya metabolik sindromun olması İR-nin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Genetik meyllilik mühüm rol oynayır.
Profilaktik müayinələr çərçivəsində həkimlər çəki, bel çevrəsi, arterial təzyiq, qlükoza və lipidlərin səviyyəsi kimi İR risklərini qiymətləndirə bilərlər. İR-dən şübhələndikdə əlavə tədqiqatlar təyin olunur.
Bəzən İR digər xəstəliklər üzrə müayinə prosesində təsadüfən aşkarlanır. Məsələn, hipertenziya, dislipidemiya və ya piylənməsi olan pasientlərin müayinəsində.
Təsnifat
İR-nin bir neçə növü fərqləndirilir:
- Qaraciyər insulin müqaviməti — qaraciyər insulinə normal həssaslığını itirdikdə inkişaf edir. Sağlam orqanizmdə insulin qaraciyər tərəfindən qlükoza istehsalını nəzarətdə saxlayır. İnsulin müqaviməti zamanı bu mexanizm pozulur və xüsusilə aclıq dövrlərində qlükozanın qan dövranına artıq ifrazına səbəb olur. İnsulinə müqavimətin bu tipi tez-tez qaraciyərin qeyri-alkoqollu piy xəstəliyi ilə müşayiət olunur.
- Əzələ insulin müqaviməti – bu, əzələ hüceyrələrinin insulinə cavab olaraq qandan qlükozanı daha zəif mənimsədiyi vəziyyətdir. Bu, ən çox rast gəlinən insulin müqaviməti növüdür və azhərəkətli həyat tərzi, eləcə də artıq bədən çəkisi ilə sıx bağlıdır. Əzələlər qlükozanın utilizasiyasında əsas rol oynadığı üçün onların insulinə azalmış həssaslığı qanda qlükoza konsentrasiyasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.
- Adipositlərin insulin müqaviməti — yağ hüceyrələrinin insulin mövcudluğunda lipoliz prosesini, yəni yağların parçalanmasını effektiv şəkildə ləngidə bilməməsi ilə xarakterizə olunur. Nəticədə qana həddindən artıq miqdarda sərbəst yağ turşuları daxil olur ki, bu da öz növbəsində digər toxumalarda, məsələn, əzələlərdə və qaraciyərdə insulin müqavimətini ağırlaşdıra bilər.
- Yetkinlik dövründə və hamiləlikdə insulinrezistentlik — pubertat dövründə hormonal fon dəyişikliklərə məruz qalır, bu zaman kontrinsulyar təsir göstərən hormonların səviyyəsi artır. Bunlara kortizol, qlükaqon, böyümə hormonu və cinsi hormonlar daxildir. Bu, qanda qlükoza səviyyəsinin artmasına səbəb olur. Nəticə etibarilə, yeniyetməlik yaşlarında qlikemiyanın yüksəlməsi meyli müşahidə oluna bilər. Hamiləlik zamanı İR-nin əsasını təşkil edən mexanizmlər çoxşaxəlidir və hələ tam öyrənilməmişdir. Güman edilir ki, zülalın artmış istehlakı hamiləliyin sağlam gedişini müəyyən edən əsas amil kimi qəbul olunur. Bu, inkişaf edən dölün hüceyrə və toxumalar üçün tikinti materialına olan tələbatı ilə bağlıdır. Bundan əlavə, zülal hamilə qadının bədəninin yeni şəraitə uyğunlaşması üçün zəruridir.
- Genetik insulin rezistentliyi insulin reseptorunun və ya insulin siqnal yolunun digər komponentlərinin quruluşuna və ya funksiyasına təsir edən genetik mutasiyalarla şərtlənir. Bu növ İR nisbətən nadir hallarda rast gəlinir və erkən yaşda təzahür edə bilər.
İR-nin müxtəlif növlərini anlamaq pasientin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alan məqsədyönlü profilaktika və müalicə strategiyalarının işlənməsi üçün vacibdir.
Klinik mənzərə
İnsulinrezistentlik — aşkar və spesifik simptomlar olmadan keçən mürəkkəb vəziyyətdir ki, bu da onun vaxtında aşkarlanmasını çətinləşdirir. Məhz bu gizlilik çox vaxt diaqnostikanı mürəkkəbləşdirir. Bununla belə, nəzərə almamaq lazım olmayan konkret əlamətlər mövcuddur, çünki onlar 2 tip diabetdən əvvəl yaranan bu təhlükəli vəziyyətin inkişafına işarə edə bilər.
İnsulinərezistentliyin əsas əlamətlərindən biri visseral yağın toplanmasıdır. Dərialtı yağdan fərqli olaraq, dərialtı yağ dərinin altında yerləşir, visseral yağ isə qarın boşluğunda yerləşərək vacib orqanları əhatə edir: qaraciyəri, mədəaltı vəzi, ürəyi və böyrəkləri. Onun artıq miqdarı təkcə estetik problem deyil, həm də ciddi təhlükədir, çünki o, maddələr mübadiləsinə fəal şəkildə təsir göstərir, iltihaba səbəb olur və insulinin fəaliyyətini pozan maddələr ifraz edir. Visseral yağın toplanması «daş kimi» qarınla asanlıqla tanınır. Belə hallarda bel çevrəsi mühüm göstəricidir. Qadınlar üçün norma 80 sm-dək, kişilər üçün isə 94 sm-dək hesab olunur. Bu rəqəmlərin aşılması həkimə müraciət üçün əsasdır.
Daha bir əlamət, hərçənd hər zaman müşahidə olunmur, dərinin müəyyən sahələrinin tündləşməsidir — belə ki, buna qara akantoz deyilir. Bu hiperpigmentasiya ən çox dəri qırışlarında yaranır: boyunda, qasıq nahiyəsində və qoltuqaltılarda. Mexanizm insulin funksiyasının pozulması və dəri metabolizmində dəyişikliklərlə bağlıdır. Bu piqmentasiya özlüyündə insulinrezistentliyin birbaşa sübutu sayılmır, lakin artıq bədən çəkisi ilə (xüsusilə abdominal nahiyədə), yüksək qan təzyiqi, xolesterin və triqliseridlərin yüksək səviyyəsi ilə birlikdə narahatlıq üçün əlavə səbəbdir.
Nə etməli? Bu əlamətlərdən hətta biri meydana çıxdıqda endokrinoloqa və ya terapevtə müraciət etmək lazımdır. Yalnız mütəxəssis İR-ni təsdiqləmək və ya istisna etmək üçün qanda qlükoza, insulin, xolesterin və digər göstəricilərin təhlili daxil olmaqla zəruri müayinələri apara bilər. Erkən diaqnostika çox vacibdir, çünki vaxtında başlanmış müalicə vəziyyəti stabilləşdirməyə və hətta insulinrezistentliyi geriyə döndərməyə, diabetin və müşayiət edən ağırlaşmaların inkişaf riskini azaltmağa imkan verir. Şübhəli əlamətləri gözardı etməyin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın məqsədi təkcə İR-nin mövcudluğunu təsdiqləmək deyil, həm də onun əsas səbəblərini aşkar etmək, ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirmək və müalicə taktikasını müəyyən etməkdir.
İlkin diaqnostika xəstəlik anamnezinin öyrənilməsi və ümumi müayinənin aparılması ilə başlayır. Mütəxəssis insulinrezistentliyin (İR) inkişaf ehtimalını artıran amillərin mövcudluğuna diqqət yetirir; bunlara artıq bədən çəkisi, azhərəkətli həyat tərzi, şəkərli diabetin ikinci tipinə genetik meyillilik, keçmiş gestasion diabet, eləcə də İR ilə əlaqəli digər vəziyyətlər, məsələn, polikistik yumurtalıq sindromu aiddir. Fiziki müayinə zamanı yağın paylanma xarakteri (xüsusilə abdominal piylənməyə diqqət yetirməklə) qiymətləndirilir, acanthosis nigricans kimi dəri əlamətləri aşkar olunur, həmçinin qan təzyiqi göstəriciləri nəzarətdə saxlanılır.
İnsulinrezistentliyin mövcudluğunu necə yoxlamaq olar? İR-nin aşkarlanması üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur: acqarına qlükoza səviyyəsini, acqarına insulin səviyyəsini, qlikozilləşmiş hemoqlobini və lipid profilini (ümumi xolesterin, LPNT, LPTL və triqliseridlər daxil olmaqla) müəyyən edən qan analizləri. Alınmış məlumatlar insulinrezistentlik indekslərinin hesablanması üçün istifadə olunur.
Standart laborator analizlər birmənalı nəticə vermədikdə və ya İR-nin daha detallı qiymətləndirilməsi tələb olunduqda, insulin ölçülməsi ilə oral qlükoza tolerantlıq testi, insulin tolerantlıq testi və evqlisemik hiperinsulinemik klemp kimi xüsusi testlər tətbiq oluna bilər. Sonuncu İR-nin diaqnostikası üçün ən dəqiq üsul sayılır, lakin mürəkkəbliyi və yüksək qiyməti səbəbindən nadir hallarda elmi tədqiqatlarda istifadə olunur.
Müalicə
Terapiyada əsas elementlər qidalanmanın korreksiyası və fiziki aktivliyin artırılmasıdır. Bəzi hallarda dərman müdaxiləsi, xüsusilə ağır vəziyyətlərdə isə cərrahi müdaxilə tələb olunur.
Piylənmədən əziyyət çəkən insanlar üçün birinci dərəcəli məqsəd çəkinin azaldılmasıdır. Lazımi miqdarda kalori və qida maddələri ehtiva edən dietik qidalanma ilə kompleks şəkildə sistemli idman məşğələləri insulinə davamlılığı azaltmağa, karbohidrat mübadiləsini normallaşdırmağa və ümumi metabolik fonu yaxşılaşdırmağa kömək edir. Bundan əlavə, fiziki yük və sağlam qidalanma steatoz zamanı qaraciyərin vəziyyətinə əlverişli təsir göstərir və orqanizmdə əzələ kütləsi ilə yağ yığıntıları arasında tarazlığın yaxşılaşmasına kömək edir.
Artmış insulinrezistentliklə necə mübarizə aparmaq olar? Pəhrizin planlaşdırılması zamanı bəzi nüanslar nəzərə alınmalıdır. Əsas məqam tədricən çəkinin azaldılmasıdır — altı ay ərzində həftədə 500 qramdan 1 kiloqrama qədər. Belə yanaşma ilkin bədən kütləsinin təxminən 15%-nin itirilməsinə kömək edir və çəkinin yenidən artması ehtimalını minimuma endirir. Çəkinin kəskin azalması metabolik proseslərə mənfi təsir göstərə bilər.
İnsulinrezistentlik zamanı qidalanmanın əsasında aşağıdakı prinsiplər dayanır:
- Heyvani yağların, un məmulatlarının və şirin içkilərin istehlakını azaltmaq lazımdır.
- Rasionda tərəvəzlər və dənli bitkilər üstünlük təşkil etməlidir.
- Menyudan yüksək glisemik indeksə malik məhsulları çıxarmaq lazımdır.
- Bitki mənşəli lifin kifayət qədər daxil olmasını təmin etmək vacibdir.
Bu məqsədə necə nail olmaq və nifrət edilən kiloları necə aradan qaldırmaq olar? Tez-tez, kiçik porsiyalarla (gündə 5-7 dəfə) qidalanmaq tövsiyə olunur ki, bu da qanda qlükozanın sabit səviyyəsini saxlamağa kömək edir. Bununla belə, belə qidalanma rejimi yalnız kalori defisiti olduqda arıqlama və insulinrezistentliklə mübarizə üçün effektiv olacaq. Arıqlamaq üçün enerji sərfinin onun qəbulundan çox olması lazımdır. Tez-tez qida qəbulu güclü aclıq hissindən qaçmağa kömək edir ki, bu da daha kiçik porsiyaların qəbuluna şərait yaradır.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə əsasən, həftədə 150–300 dəqiqə orta intensivlikli aerob məşqlərə (məsələn, rəqs və ya pilates) və ya 75–150 dəqiqə yüksək intensivlikli aerob yüklənmələrə (məsələn, voleybol) vaxt ayrılmalıdır. Həmçinin həftədə ən azı iki dəfə güc məşqləri yerinə yetirmək vacibdir.
İnsulinrezistentliyin inkişafı zamanı patoloji dəyişiklikləri vaxtında aşkar etmək və dərhal terapiyaya başlamaq olduqca vacibdir. Tibbi tövsiyələrə ciddi əməl olunması insulinə həssaslığı bərpa etməyə, metabolizmi normallaşdırmağa və orqanizmi normaya gətirməyə imkan verir.
Piylənmənin və onunla yanaşı olan halların müalicəsində metformin, orlistat, sibutramin, liraglutid və semaglutid kimi dərman vasitələrinin tətbiqi mümkündür. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, metforminin təyini təkcə insulinrezistentlik olduqda deyil, həm də təsdiqlənmiş karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarında, məsələn, prediabet və ya 2-ci tip şəkərli diabetdə məqsədəuyğundur.
“Prediabet” diaqnozu venadan acqarına götürülmüş qanda qlükoza səviyyəsi 6,1 mmol/l-dən artıq olduqda və ya yeməkdən iki saat sonra göstərici 7,8 mmol/l-dən yüksək olduqda qoyulur.
Müxtəlif yaşlı pasiyentlərdə orlistat, sibutramin, liraglutid və semaglutidin istifadəsinə göstərişlər fərqlənir. Məsələn, sibutramin pediatriyada istifadəyə tövsiyə olunmur, lakin böyüklər üçün icazəlidir. Qeyd etmək vacibdir ki, preparatların tətbiqinə göstərişlər dəyişkəndir: belə ki, nisbətən yaxın zamanda liraglutid uşaqlarda istifadə üçün təsdiq almışdır. Uşaqlarda piylənmə ilə mübarizə üçün bir sıra dərmanlar yalnız 12 yaşdan təyin olunur, digərləri isə ümumiyyətlə istifadə edilmir.
Metformin lipodistrofiya fonunda inkişaf etmiş şəkərli diabetin müalicəsi üçün də təyin oluna bilər. Metabolik pozğunluqların korreksiyası üçün son vaxtlar rekombinant leptin (insan rekombinant leptini) tətbiq edilir.
Reseptor defektinin səbəb olduğu, molekulyar-genetik analizlər vasitəsilə diaqnostika olunan yüksək insulinrezistentlik indeksində rekombinant insulinəbənzər böyümə faktoru 1 tip (İGF-1) ilə daimi infuziya üçün pompa sistemi vasitəsilə müalicə istifadə olunur.
Ağır piylənmə hallarında insulinrezistentlikdən necə qurtulmaq olar? Bədən kütlə indeksi 35 kq/m²-dən yüksək olduqda bariatrik cərrahiyyə çıxış yolu ola bilər. Belə əməliyyatların əksəriyyəti mədənin ölçüsünün kiçildilməsini nəzərdə tutur. Diqqətəlayiqdir ki, əməliyyatdan sonra artıq ilk günlərdə, çəkidə ciddi azalma baş verməzdən əvvəl, qanda qlükoza səviyyəsinin normallaşmasına meyl müşahidə olunur. Ümumilikdə, cərrahi müalicə şəkərli diabetin gedişinə 30-dan 98%-ə qədər hallarda müsbət təsir göstərir.
Reabilitasiya
Reabilitasiya tədbirlərinin məqsədi hüceyrələrə insulinə həssaslığı qaytarmaq, qanda qlükoza konsentrasiyasının azalmasına nail olmaq və 2-ci tip diabet və ürək-damar xəstəlikləri kimi ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaqdır.
Uğurlu reabilitasiyanın əsas elementləri: qidalanmanın korreksiyası, müntəzəm fiziki yüklənmələr və zərurət olduqda dərman dəstəyi.
İnsulinrezistentliyi olan pasiyentlərin reabilitasiyası fərdiləşdirilmiş yanaşma tələb edir və endokrinoloqun və digər müvafiq ixtisaslı mütəxəssislərin nəzarəti altında aparılmalıdır. Metabolik sağlamlığın davamlı yaxşılaşmasına nail olmaqda qanda qlükoza səviyyəsinin fasiləsiz monitorinqi və orqanizmin ümumi vəziyyətinin müntəzəm qiymətləndirilməsi ən mühüm rol oynayır.
Profilaktika
İlk növbədə, öz boşqabınıza diqqət yetirin. «Pəhriz» qazlı içkiləri və bulkalari unutun. Orqanizminizə «düzgün» karbohidratlar — tam taxıllı çörək, tərəvəzlər, meyvələr lazımdır. Zülal əlavə edin — yağsız ət, balıq, paxlalılar. Faydalı yağlardan da çəkinməyin — avokado, qoz-fındıq, zeytun yağı. Müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanın, orqanizminiz sizə təşəkkür edəcək.
İkincisi: hərəkət — həyatdır! Və bu, İR-nin profilaktikası üçün xüsusilə vacibdir. Dərhal marafona qaçmaq lazım deyil — gündə 30 dəqiqə mülayim fiziki aktivlik kifayətdir. Parkda gəzinti, rəqs, üzgüçülük — sizə xoş olanı seçin. Əsas odur — müntəzəmlik.
Üçüncüsü: yuxu! Yuxusuzluq orqanizm üçün stressdir, bu da hormonal tarazlığın pozulmasına və nəticə etibarilə İR-yə gətirib çıxarır. Gündə 7-8 saat yatmağa çalışın. Yuxu üçün rahat şərait yaradın (sükut, qaranlıq, sərinlik).
İR-nin profilaktikası onun bütün təzahürlərində sağlam həyat tərzidir. Şimşək çaxmasını gözləməyin. Bu gündən özünüzə qayğı göstərməyə başlayın, bədəniniz isə sizə uzun illər boyunca möhkəm sağlamlıq və enerji ilə təşəkkür edəcək!
Qidalanma
Xüsusi pəhriz onun mənfi təzahürlərini azaltmağa və hətta prosesi geriyə çevirməyə kömək edə bilər. Bəs ilk növbədə nəyə diqqət yetirmək lazımdır?
- «Düzgün» karbohidratları seçin. Tam taxıllı məhsullara, dənli bitkilərə, paxlalılara üstünlük vermək daha yaxşıdır.
- Tomat, brokkoli, gül kələmi və yarpaqlı salatlar kimi nişasta tərkibli olmayan tərəvəzlərin istehlakını artırın.
- Antioksidantlar və liflə zəngin meyvə və giləmeyvələri rasiona daxil edin: alma, armud, sitrus meyvələri, kivi, moruq və böyürtkən.
- Mütləq kifayət qədər yüksək keyfiyyətli zülal qəbul edin. O, əsas rol oynayır, uzunmüddətli toxluq hissini təmin edir, karbohidratlarla birlikdə qanda qlükoza səviyyəsini sabitləşdirir və çəkinin azalmasına kömək edir. Paxlalılar, tofu və ya quş əti kimi yağsız zülal mənbələrinə üstünlük verin. Qiymətli omeqa-3 yağ turşularının mənbəyi olan balığı unutmayın.
- Minimum miqdarda şəkər və yağ tərkibli süd məhsullarını seçin. Yunan yoqurtu əla seçimdir.
- Qanda şəkərin sabit səviyyəsini saxlamaq üçün lif, kalsium, maqnezium və kaliumla zəngin məhsullar istehlak edin.
Məhsul və içkilər, istifadəsinin məhdudlaşdırılması tövsiyə olunanlar:
- Qızardılmış yeməklər və doymuş və transyağlarla yüksək tərkibli digər məhsullar.
- Duz miqdarı yüksək olan qida.
- Şirin məhsullar, o cümlədən şirniyyatlar, konfetlər və dondurma.
- Şəkər tərkibli içkilər — şirələr, qazlı, idman və enerji içkiləri. Onları adi su ilə əvəz edin.
- Həmçinin alkoqollu içkilərin istehlakını məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.
Hər bir pəhrizdə olduğu kimi, arzu olunan nəticəyə nail olmaq üçün rasionunuza dəyişiklikləri tədricən etmək vacibdir. Sevdiyiniz məhsullardan tamamilə imtina etmək ən yaxşı həll olmaya bilər, çünki bu, pozuntulara və pis əhvala səbəb ola bilər. Onları daha sağlam analoqlarla əvəz etməyə və ya mülayim miqdarda istifadə etməyə çalışın. Əsas məsələ məqsədlərinizə çatmağa imkan verəcək balansı tapmaqdır.
Yadda saxla!
İnsulinrezistentliyə məruz qalan şəxslərin sayında davamlı artım müşahidə olunur ki, bu da fiziki aktivliyin azalması, emal olunmuş məhsulların üstünlük təşkil etdiyi və lif çatışmazlığı olan qeyri-adekvat qidalanma rasionu, yuxu rejiminin pozulması və stress vəziyyətlərinin xroniki təsiri daxil olmaqla, bir sıra amillərlə şərtlənir.
Erkən diaqnostika və adekvat müalicə əlverişli proqnoz təmin edir. Simptomlara məhəl qoymamaq və mütəxəssisə müraciəti gecikdirmək arterial hipertenziya və işemik ürək xəstəliyi daxil olmaqla ürək-damar sistemi tərəfindən ciddi ağırlaşmaların, həmçinin qaraciyər, böyrəklər və digər həyati vacib orqanların zədələnməsinin inkişafı ilə nəticələnə bilər.
Kişilərdə insulinrezistentlik erektil disfunksiyaya səbəb ola bilər ki, bu da həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Qadınlarda bu vəziyyət endometrioz, polikistik yumurtalıq sindromu və menstrual tsikl pozğunluqları, o cümlədən oliqomenoreya və amenoreya inkişafı riski ilə assosiasiya olunur. Reproduktiv yaşda olan pasiyentlər hamilə qalmaqda çətinliklərlə, həmçinin hamiləliyin düşmə riski və vaxtından əvvəl doğuşların artması ilə üzləşirlər.
Həkimə vaxtında müraciət, təyin olunmuş dərman müalicəsinə riayət edilməsi, müntəzəm fiziki məşqləri və balanslaşdırılmış qidalanmanı ehtiva edən həyat tərzi modifikasiyası ilə birlikdə insulinrezistentliyin təzahürlərini minimuma endirməyə və pasiyentin ümumi vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Hestasion diabet (hamiləlik diabeti)
- Prediabet
- Uşaqlarda piylənmə
- Hipertriqliseridemiya
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
Suallar və cavablar
İnsulinə rezistentliyi həyat tərzini korreksiya etməklə azaltmaq olar. Bu, balanslaşdırılmış qidalanmanı, müntəzəm fiziki aktivliyi, çəkinin normallaşdırılmasını (əgər artıq çəki varsa), tam istirahəti və stress səviyyəsinə nəzarəti nəzərdə tutur. Bəzən həkim orqanizmin insulinə həssaslığını artırmaq üçün, məsələn, metformin və ya tiazolidindionlar (qlitazonlar) istifadəsi ilə dərman müalicəsi tövsiyə edə bilər.
İnsulinə rezistentlik 2-ci tip diabetin inkişafından əvvəlki vəziyyətdir. Qanda insulin və qlükoza göstəricilərinə nəzarət etmək, sağlam həyat tərzinə riayət etmək və vaxtında mütəxəssisə konsultasiya üçün müraciət etmək lazımdır.
İnsulinə rezistentlikdən tamamilə, yəni onun geri dönməz şəkildə yox olması ilə qurtulmaq, təəssüf ki, mümkün deyil. Anlamaq vacibdir ki, insulinorezistentlik nəzarət oluna bilən və idarə olunması tələb olunan bir vəziyyətdir. Nə qədər tez tədbir görülməyə başlansa, nəticə bir o qədər yaxşı olar. Diaqnozun qoyulması və fərdi müalicə sxeminin hazırlanması üçün mütləq həkimlə məsləhətləşin.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
