Kalve xəstəliyi uşaqlarda bir fəqərə cisminin əhəmiyyətli dərəcədə yastılaşması ilə özünü göstərən onurğa xəstəliyidir. Çox vaxt eozinofil qranuloma ilə bağlıdır, əksər hallarda xoşxassəli gedir və fəqərə hündürlüyü yaşla qismən bərpa olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vertebra plana
- Kalve sindromu
- Fəqərə cisminin osteoxondropatiyası
Xəstəlik haqqında
Kalve xəstəliyi bir fəqərə cisminin bərabər şəkildə yastılaşıb nazik lövhəyə bənzəməsi ilə xarakterizə olunan onurğa xəstəliyidir. Rentgen şəklində bu dəyişiklik «yastı fəqərə» (vertebra plana) adlanır. Bu zaman fəqərənin arxa hissələri və qonşu onurğalararası disklər adətən zədələnmir.
Xəstəlik ilk dəfə osteoxondropatiyalar qrupuna aid edilmiş və fəqərənin qanla təchizatının pozulması ilə izah olunmuşdu. Müasir təsəvvürlərə görə isə uşaqlarda vertebra planasının ən çox rast gəlinən səbəbi eozinofil qranulomadır – Langerhans hüceyrəli histiositozun sümükdə yerləşən və adətən xoşxassəli gedən formasıdır. Buna görə «Kalve xəstəliyi» bu gün daha çox diaqnoz deyil, səbəbi aydınlaşdırılmalı olan rentgen əlaməti kimi qəbul edilir.
Xəstəlik əsasən məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda rast gəlinir, böyüklərdə nadirdir. Ən çox döş, daha az bel və boyun fəqərələri zədələnir. Uşaqlarda onurğa böyümə potensialına malik olduğundan, düzgün müşahidə və müalicə ilə fəqərənin hündürlüyü illər ərzində çox vaxt əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunur. Lakin oxşar dəyişiklik şiş, infeksiya və ya travma nəticəsində də yarana bildiyi üçün tam müayinə vacibdir.
Səbəbləri
Fəqərə cisminin yastılaşması müxtəlif proseslər nəticəsində sümük toxumasının zəifləməsi və çökməsi ilə yaranır. Uşaqlarda vertebra planasının əsas səbəbləri və onunla oxşar görünən vəziyyətlər bunlardır:
- Eozinofil qranuloma (Langerhans hüceyrəli histiositoz). Ən çox rast gəlinən səbəbdir: fəqərə cismində immun hüceyrələrdən ibarət ocaq sümüyü dağıdır və fəqərə çökür. Bəzən digər sümüklərdə və ya orqanlarda da ocaqlar ola bilər.
- Qanla təchizatın pozulması. Klassik nəzəriyyəyə görə fəqərə cisminin aseptik nekrozu rol oynaya bilər, lakin bu mexanizm hazırda əsas səbəb hesab edilmir.
- Travma. Onurğanın zədələnməsi əsas səbəb olmasa da, artıq zəifləmiş fəqərənin çökməsini sürətləndirə bilər.
- İnfeksiyalar. Onurğanın vərəmi və bakterial osteomielit oxşar şəkil verə bilər və mütləq istisna olunmalıdır.
- Bədxassəli proseslər. Leykoz, limfoma, Yuinq sarkoması, uşaqlarda neyroblastomanın metastazları fəqərənin çökməsinə səbəb ola bilər – buna görə diaqnoz yalnız onlar istisna edildikdən sonra qoyulur.
- Digər xoşxassəli sümük törəmələri və sümük toxumasının sistem xəstəlikləri (məsələn, osteoporozun nadir uşaq formaları).
Klinik mənzərə
Xəstəlik çox vaxt tədricən başlayır, bəzən isə kiçik travmadan sonra özünü göstərir. Əsas əlamətlər bunlardır:
- zədələnmiş nahiyədə – əksər hallarda kürəkdə və ya beldə – ağrı; uzanarkən azalır, hərəkət və yük zamanı güclənir;
- onurğa əzələlərinin refleks gərginliyi, hərəkətlərin məhdudlaşması, uşağın əyilməkdən və qaçmaqdan çəkinməsi;
- zədələnmiş fəqərənin tikanvari çıxıntısına toxunduqda və ya döyəclədikdə ağrı;
- tikanvari çıxıntının nəzərə çarpması, onurğanın kiçik bucaqlı əyilməsi (kifoz);
- bəzən bədən hərarətinin cüzi yüksəlməsi, halsızlıq;
- boyun fəqərəsi zədələndikdə – boyun ağrısı, başın məcburi vəziyyəti.
Bəzi uşaqlarda xəstəlik az əlamətlə keçir və təsadüfən rentgen müayinəsində aşkar edilir. Böyüklərdə vertebra plana nadir olduğundan, onlarda bu dəyişiklik ilk növbədə şiş və ya osteoporozla bağlı sınıq baxımından araşdırılır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- ayaqlarda və ya əllərdə zəiflik, yerimənin pozulması, gizildəmə və ya hissiyyatın azalması yaranıb;
- sidik və ya nəcis saxlamağın pozulması müşahidə olunur;
- ağrı gecələr güclənir, yüksək hərarət, arıqlama, gecə tərləməsi, solğunluq, asan göyərmə əlavə olunub.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim ağrının başlanğıcını, travma olub-olmadığını, hərarət, arıqlama və digər ümumi əlamətləri soruşur, onurğanı, duruşu, hərəkətliliyi və nevroloji vəziyyəti (əzələ gücü, reflekslər, hissiyyat) yoxlayır.
- Onurğanın rentgenoqrafiyası – iki proyeksiyada; fəqərə cisminin bərabər yastılaşmasını, qonşu disklərin hündürlüyünün saxlanmasını göstərir.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) – fəqərə və ətraf yumşaq toxumalardakı dəyişiklikləri, onurğa beyninin sıxılıb-sıxılmadığını, digər fəqərələrdə gizli ocaqları aşkar edir.
- Kompüter tomoqrafiyası (KT) – sümük dağılmasının dərəcəsini və fəqərənin arxa hissələrinin vəziyyətini dəqiqləşdirir.
- Bütün skeletin müayinəsi – digər sümüklərdə histiositoz ocaqlarını axtarmaq üçün (rentgen, MRT və ya ssintiqrafiya).
- Qan analizləri – ümumi qan analizi, iltihab göstəriciləri; leykoz və infeksiyaların istisnası üçün.
- Biopsiya – şübhəli və ya qeyri-tipik hallarda fəqərədən toxuma nümunəsi götürülür; diaqnozu dəqiq təsdiq edən yeganə üsuldur.
Differensial diaqnostika onurğa vərəmi, osteomielit, leykoz, limfoma, Yuinq sarkoması, metastazlar və travmatik basıq sınıqla aparılır.
Ağırlaşmalar
- fəqərə hündürlüyünün tam bərpa olunmaması, qalıq paz şəkilli deformasiya;
- kifotik əyilmə və duruşun pozulması;
- nadir hallarda – onurğa beyninin və ya sinir köklərinin sıxılması, nevroloji pozğunluqlar;
- histiositozun digər sümüklərdə və ya orqanlarda yeni ocaqlarla davam etməsi;
- böyük yaşda xroniki bel və ya kürək ağrıları.
Müalicə
Müalicə taktikası səbəbdən, nevroloji əlamətlərin olub-olmamasından, onurğanın stabilliyindən və uşağın yaşından asılıdır. Səbəb eozinofil qranuloma olan və nevroloji pozğunluq olmayan uşaqların əksəriyyətində müalicə konservativdir, çünki ocaq çox vaxt özbaşına sönür, fəqərə isə böyümə dövründə tədricən bərpa olunur.
- Müşahidə. Vaxtaşırı klinik baxış və rentgen və ya MRT nəzarəti ilə fəqərənin vəziyyəti izlənilir.
- Ağrının azaldılması. Həkim yaşa uyğun ağrıkəsici və iltihab əleyhinə vasitə qruplarından birini təyin edə bilər. Uşaqlara aspirin verilməməlidir.
- Yükün məhdudlaşdırılması. Kəskin dövrdə tullanma, ağır əşya qaldırma və kontakt idman məhdudlaşdırılır; uzunmüddətli ciddi yataq rejimi adətən lazım deyil.
- Ortopedik korset – ağrı və ya deformasiya riski olduqda müəyyən müddətə təyin oluna bilər.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi və masaj – ağrı keçdikdən sonra kürək və qarın əzələlərini möhkəmləndirmək, düzgün duruşu formalaşdırmaq üçün.
- Səbəbə yönəlmiş müalicə. Histiositozun çoxocaqlı və ya digər orqanları əhatə edən formalarında müalicəyə uşaq onkohematoloqu qoşulur və xüsusi dərman müalicəsi təyin edilir; infeksiya və ya şiş aşkar edildikdə müvafiq müalicə aparılır.
Cərrahi müalicə nadir hallarda lazım olur: onurğa beyninin sıxılması və nevroloji pozğunluqlar, onurğanın qeyri-stabilliyi, proqressivləşən deformasiya və ya diaqnozun aydınlaşdırılması üçün açıq biopsiya. Əməliyyat zamanı onurğa kanalı genişləndirilir və zəruri hallarda onurğa metal konstruksiyalarla fiksasiya edilir.
Valideynlər həkimin tövsiyə etdiyi nəzarət müayinələrini buraxmamalı, uşağa xalq üsulları ilə «onurğa düzəltmə», manual təsir və istiləşdirici prosedurlar etdirməməlidir.
Reabilitasiya
Bərpa dövründə müalicəvi bədən tərbiyəsi, üzgüçülük və duruşu möhkəmləndirən məşqlər tövsiyə olunur. Fiziki aktivliyin artırılması tədricən və həkimin icazəsi ilə aparılır. Əməliyyatdan sonra reabilitasiya daha uzun çəkir, bir müddət korset taxmaq lazım ola bilər. Fəqərənin bərpası illər ərzində davam edir, buna görə uşaq böyümə dövrünün sonuna qədər ortopedin nəzarətində qalmalıdır.
Profilaktika
Xəstəliyin spesifik profilaktikası yoxdur. Lakin vaxtında aşkarlanma və ağırlaşmaların qarşısının alınması üçün aşağıdakılar vacibdir:
- uşaqda davamlı kürək və ya bel ağrısına diqqət yetirmək, onu «böyümə ağrısı» kimi izah etməmək;
- onurğa travmalarından qorunmaq, idmanda təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək;
- uşağın duruşuna və fiziki aktivliyinə nəzarət etmək, gündəlik hərəkəti təşviq etmək;
- diaqnoz qoyulduqdan sonra nəzarət müayinələrini vaxtında keçmək;
- tam və balanslı qidalanma ilə sümük sağlamlığını dəstəkləmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqda kürək və ya bel ağrısı olduqda pediatra və uşaq travmatoloq-ortopedə müraciət etmək lazımdır. Zəruri hallarda müalicəyə uşaq nevroloqu, neyrocərrah və uşaq onkohematoloqu qoşulur.
Yadda saxla!
- Kalve xəstəliyi (vertebra plana) əksər hallarda uşaqlarda rast gəlinir və çox vaxt xoşxassəli eozinofil qranuloma ilə bağlıdır.
- Oxşar dəyişikliyi şiş və infeksiyalar da verə bildiyi üçün diaqnoz tam müayinədən sonra qoyulur – özdiaqnostika və özmüalicə yolverilməzdir.
- Əksər uşaqlar əməliyyatsız sağalır, fəqərənin hündürlüyü böyümə ilə qismən və ya əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunur.
- Ayaqlarda zəiflik, yerimənin və ya sidik saxlamanın pozulması yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə uşaq travmatoloq-ortoped məşğul olur. Səbəbdən asılı olaraq müalicəyə uşaq onkohematoloqu, nevroloq və ya neyrocərrah da qoşula bilər.
Bəli, uşaqlarda proqnoz əksər hallarda yaxşıdır. Ağrı adətən bir neçə həftə və ya ay ərzində keçir, fəqərənin hündürlüyü isə böyümə dövründə tədricən qismən və ya əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunur. Bərpanın dərəcəsi uşağın yaşından və səbəbdən asılıdır, buna görə müntəzəm nəzarət vacibdir.
Ən çox rast gəlinən səbəb – eozinofil qranuloma – adi mənada xərçəng sayılmır: tək sümük ocağı şəklində adətən xoşxassəli gedir və çox vaxt özbaşına sönür. Lakin fəqərənin oxşar yastılaşmasını bəzi bədxassəli xəstəliklər də verə bildiyi üçün həkim onları mütləq istisna edir. Bunun üçün MRT, qan analizləri və zəruri hallarda biopsiya aparılır.
Xeyr, klinik və radioloji şəkil tipik olduqda və digər əlamətlər yoxdursa, həkim müşahidə taktikasını seçə bilər. Lakin şübhəli dəyişikliklər, ümumi əlamətlər (hərarət, arıqlama) və ya qeyri-tipik gediş olduqda biopsiya diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün vacibdir. Qərarı mütəxəssislər birgə verir.
Kəskin dövrdə tullanma, ağır yük və kontakt idman məhdudlaşdırılır. Ağrı keçdikdən və nəzarət müayinələri qənaətbəxş olduqdan sonra fiziki aktivlik tədricən bərpa edilir; üzgüçülük və müalicəvi bədən tərbiyəsi xüsusilə faydalıdır. Konkret məhdudiyyətlər və onların müddəti ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Eozinofil qranuloma bəzən bir neçə sümükdə eyni vaxtda və ya müəyyən müddətdən sonra yeni ocaqlar şəklində özünü göstərə bilər. Buna görə diaqnoz qoyulduqdan sonra bütün skelet müayinə olunur, uşaq isə bir neçə il həkim nəzarətində qalır. Yeni yerdə ağrı, şişkinlik, hərarət və ya ümumi halsızlıq yaranarsa, bu barədə vaxtında həkimə məlumat vermək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
