Keller xəstəliyi birinci pəncə sümüyü istisna olmaqla, pəncə sümüklərinin başlarının sümük-qığırdaq zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Freyberq xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Osteoxondropatiyalar qrupunda Frayberq-Keller xəstəliyi rastlanma tezliyinə görə dördüncü yerdə durur, bud-çanaq, diz və ayaq biləyi oynaqlarının zədələnmələrindən geri qalır. Bu patologiya kişilərə nisbətən qadınlarda daha çox rast gəlinən yeganə osteoxondropatiyadır; nisbət 5:1 təşkil edir.
Xəstəlik üçün ikinci ilə beşinci pəncə sümüklərinin başlarının patoloji prosesə cəlb olunması xarakterikdir. Patologiya daha çox gənc aktiv insanlarda inkişaf edir. Keller xəstəliyinin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, konservativ müalicə çox vaxt gözlənilən terapevtik nəticəni vermir (patologiya ən erkən mərhələdə aşkar edildiyi hallar istisna olmaqla). Cərrahi müdaxilənin gecikdirilməsi bir çox pasiyentlərdə xəstəliyin proqressivləşməsinə və pəncə-falanks oynağının deformasiyaedici osteoartrozu ilə nəticələnən başın degenerativ zədələnməsinə gətirib çıxarır ki, bu da iş qabiliyyətini və həyat keyfiyyətini azaldır.
Xəstəlik adətən 11-17 yaş aralığında başlayır, lakin nəticələri bir qayda olaraq bir neçə il sonra (adətən artıq yetkin insanda) aşkar edilir. Sağ ayaq soldan daha çox zədələnir. Keller xəstəliyinin səbəbləri dəqiq müəyyən edilməyib. Hesab olunur ki, xəstəlik mikrodamar və mikrotravmatik təbiətə malik ola bilər.
Diaqnostika əsasən əlavə müayinə məlumatlarına əsaslanır. Xəstəliyin ilkin mərhələsində ən informativ ultrasəs skanlaşdırma və maqnit-rezonans tomoqrafiyasıdır. Rentgen-diaqnostika diaqnozu yalnız ikinci-üçüncü mərhələdə, daha erkən yox, qoymağa imkan verir.
Keller xəstəliyinin əsas müalicəsi cərrahi müdaxilədir. Bəzi əməliyyatlar qan axınının yaxşılaşdırılmasına, digərləri ayağın anatomiyasının plastik korreksiyasına, üçüncüləri isə inkişaf etmiş ağırlaşmaların aradan qaldırılmasına yönəlib. Kompleks konservativ terapiya yalnız xəstəliyin pasiyentlərin gec müraciəti səbəbindən çox vaxt aşkar edilməsi çətin olan ən erkən mərhələsində effektiv olur.
Səbəbləri
Frayberq-Keller xəstəliyinin inkişafının ən populyar nəzəriyyələri travmatik və damar nəzəriyyələridir. Xəstəliyi təsvir edən müəllif ehtimal etmişdir ki, aseptik nekrozun fonu təkrarlanan az nəzərə çarpan mexaniki təsirlərdir. Bu xəstəlik qadınlarda daha çox rast gəlindiyindən, model ayaqqabı geyinmək Keller xəstəliyinin səbəbi ola bilər.
Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, sümük artımı ilə xəstəliyin inkişafı arasında qarşılıqlı əlaqə var. II-V pəncə sümüklərinin sümükləşmə mərkəzi uşaqlarda 5-8 yaşlarında meydana çıxır, gövdə ilə başın yekun qaynaşması isə 18-20 yaşlarında baş verir. İnkişafın istənilən mərhələsində travma qan dövranı çatışmazlığına və ağrılı prosesin işə düşməsinə səbəb ola bilər.
Travmatik zədələnmə sümük toxumasının qidalanmasını təmin edən arteriyaları sıxan ödemlə müşayiət olunur. Ehtimal ki, bu, xəstəliyin inkişafı üçün start olur. Mikrosirkulyator pozğunluqların səbəbi damarların mexaniki zədələnməsi, arteriya və venaların trombozu da ola bilər. Kortikosteroid preparatların qəbulu və spirtli içkilərdən sui-istifadə sümükdaxili təzyiqi artıra bilər və beləliklə xəstəliyin inkişafı üçün zəmin yarada bilər.
Keller xəstəliyi epifizar işemiya ilə başlayır, sonra zədələnmiş pəncə sümüyü başının süngər maddəsinin absorbsiyasına, oynaq qığırdağının kollapsına və nəhayət pəncə-falanks oynağının ifadəli artroz dəyişiklikləri ilə başın göbələkvari deformasiyasına qədər proqressivləşir.
Təsnifat
Osteoxondropatiyaların patogenezində aşağıdakı mərhələləri fərqləndirmək qəbul edilib:
- Oksigen və qida maddələrinin çatdırılmasının pozulması ilə əlaqədar işemik zədələnmə;
- Infarkt – qan axınının kritik pozulması fonunda sümük-qığırdaq ölüm ocaqları yaranır;
- Nekroz – bu mərhələdə ölüm zonası ölçüsü artır;
- Oynaq səthinin kollapsı ilə subxondral sınıq – qığırdaqaltı zonada sümüyün bütövlüyü pozulur;
- Rezorbsiya və remodelinq – faqositar sistem ölmüş fraqmentləri lizis edir və strukturun qismən bərpası baş verir.
Frayberq-Keller patologiyasının dörd tipi ayırd edilir:
- I tip zədələnmə keçici xarakter daşıyır və pəncə sümüklərinin başının oynaq səthlərinin deformasiyası ilə təzahür etmir – müalicə bu zaman konservativ üsullarla məhdudlaşır;
- II tipdə ifadəli işemik zədələnmə nəticəsində pəncə sümüyünün başına yaxın hissəsində qığırdağın cəlb olunmadığı, lakin oynaqətrafı sümük artımlarının inkişafı ilə impression (basıq) sınıq baş verir (bu mərhələdə artıq cərrahi müalicə göstərişdir);
- III tip patologiya pəncə başını örtən qığırdaq səthinin ağır zədələnməsi, həmçinin pəncə-falanks oynağının ağır proliferativ və degenerativ dəyişiklikləri ilə xarakterizə olunur – bu tipdə müalicə (bu mərhələdə konservativ müalicə tamamilə effektsizdir, buna görə sümüklərin oynaq uclarının anatomiyasının bərpasına yönəlmiş əməliyyat aparılır — onlar bir-birinin formasını düzgün təkrarlamalıdır);
- IV tip — eyni vaxtda bir neçə pəncə başının zədələndiyi nadir variantdır (müalicə operativdir və hər bir pəncə sümüyünün başı üçün konkret zədələnmə mərhələsinə uyğun olmalıdır).
Həmçinin Keller adı ilə iki ayrı xəstəlik ayırd edilir:
- Keller I xəstəliyi – ayağın qayıqvari sümüyünün aseptik nekrozu;
- Keller II xəstəliyi – pəncə sümüklərinin başlarının aseptik nekrozu (bu səhifədə təsvir olunan Frayberq-Keller xəstəliyi).
Klinik mənzərə
Keller xəstəliyinin ilkin simptomlarına gəzərkən, xüsusilə ayaqyalın, yaranan zədələnmiş pəncə-falanks oynağı nahiyəsindəki ağrılar daxildir. Pasiyent deyir ki, o sanki daşların üzərində gəzir, yaxud «corabında dəyənək» hiss edir. Patoloji prosesin proqressivləşməsi ağrı sindromunun güclənməsinə və zədələnmiş oynaqda hərəkətliliyin məhdudlaşmasına gətirib çıxarır. Pəncə-falanks oynağı nahiyəsi deformasiyaya uğrayır, şişkinlik müşahidə olunur, oynaq səthlərinin hərəkəti zamanı xarakterik xırıltı yaranır. Son mərhələlərdə barmağın çəkicşəkilli deformasiyası formalaşır və onun dayaq funksiyası pozulur.
Zədələnmiş oynağın ayaqqabı komponentləri ilə patoloji konflikti nəticəsində həm tabandan, həm də arxa səthdən patoloji buynuzlaşma və sərt dəyənəklər şəklində dəri təzahürləri əlavə olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Düz və yan proyeksiyalarda Ayağın rentgenoqrammalarının qiymətləndirilməsini əhatə edən standart rentgenoloji tədqiqat Frayberq-Keller xəstəliyinin erkən mərhələlərində az informativdir. Ən ilkin rentgen əlaməti — sümüklərin oynaq ucları arasındakı yarığın genişlənməsi — yalnız ilk simptomlar yarandıqdan 3-6 həftə sonra müəyyən edilir. Xəstəlik proqressivləşdikcə rentgenoloji mənzərə daha aydın və spesifik olur, qığırdaqaltı sümük toxumasının sıxlığının artması və pəncə sümüyü başının hamarlaşması müəyyən edilir.
Erkən diaqnostika və zədələnmənin morfologiyasını qiymətləndirmək məqsədilə maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT), multispiral kompüter tomoqrafiyası (MSKT), sintiqrafiya və ultrasəs müayinəsi (USM) kimi əlavə tədqiqat üsulları uğurla istifadə olunur.
Müalicə
Frayberq-Keller xəstəliyi olan pasiyentlərin konservativ müalicə üsulları çox vaxt yalnız xəstəliyin erkən mərhələlərində, sümük-qığırdaq strukturlarının zədələnməsi ifadə olunmadıqda və onların bərpası potensialı saxlanıldıqda effektivdir.
Simptomların yüngülləşdirilməsindən əlavə konservativ müalicənin məqsədi xəstəliyin proqressivləşmə templərinin yavaşladılmasıdır. Peroral iltihab əleyhinə preparatların qəbulu, fiziki fəallığın azaldılması, ayağın ön hissəsinin yükdən azad edilməsi və ortopedik məmulatların seçilməsi konservativ müalicənin əsasını təşkil edir.
Cərrahi müalicə
Lakin konservativ üsulların aşağı effektivliyi, xüsusilə Frayberq-Keller xəstəliyinin son mərhələlərində olan pasiyentlərin müalicəsində nəzərə alınmaqla, travmatoloq-ortopedlər klinik praktikada operativ müalicə üsullarını geniş tətbiq edir. Keller xəstəliyində əməliyyatlar 3 kateqoriyaya bölünür:
- «pallativ»;
- «oynaq dağıdan»;
- «oynaq qoruyan».
Optimal əməliyyat variantının seçimi prosesin mərhələsi və ayaq anatomiyasının xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla aparılır.
Reabilitasiya
Ayaq əməliyyatlarından sonra etibarlı immobilizasiya təmin edən gips sarğısı qoyulur. Bərpa dövrünün normal gedişini təmin etmək üçün bir neçə həftə ərzində qoltuqdəyənəklərdən istifadə tövsiyə olunur. Gips çıxarıldıqdan sonra fizioprosedurlar və müalicəvi fiziki kültür kursu aparılır.
Profilaktika
Xəstəliyin effektiv profilaktika üsulları mövcud deyil. Rahat, barmaqları sıxmayan geniş burunlu ayaqqabı geyinmək, ortopedik taban astarlarından istifadə etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Keller xəstəliyinin hiyləgərliyi ondadır ki, patologiya gizli inkişaf edir. Əvvəlcə pasiyent ayaq nahiyəsində əhəmiyyətsiz diskomfort qeyd edir, sonra isə o, ağrıya çevrilir. Patoloji prosesin proqressivləşməsi isə insanın aktivliyini əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdıran sümük deformasiyalarının səbəbi olur. Lakin müasir travmatologiya yardım göstərməyi və aktiv hərəkət sevincini qaytarmağı bilir. Şübhəli hər hansı şikayət yarandıqda travmatoloq-ortopedin qəbuluna yazılın!
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur.
Xəstəliyə genetik meyllilik istisna edilmir, bu, əkiz cütlüyünün hər iki üzvündə pəncə başlarının aseptik nekrozunun eyni tezliklə inkişaf etməsi ilə əlaqədardır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
