Körpücük sümüyünün sınığı travma nəticəsində sümük bütövlüyünün pozulmasıdır. Zədənin yeri, yerdəyişmə dərəcəsi, oynaq səthinin iştirakı və yumşaq toxumaların vəziyyəti müalicə taktikasının seçilməsində əsas rol oynayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Körpücük sınığı
- klavikula sınığı
Xəstəlik haqqında
Körpücük sümüyünün sınığı bu sümüyün istənilən hissəsində sümük toxumasının bütövlüyünün pozulması ilə xarakterizə olunur.
Körpücük sümüyü 3 hissədən ibarətdir:
- gövdə adlanan orta hissə;
- daxili seqment – döş sümüyü ucu;
- xarici seqment – akromial uc.
Körpücük sümüyü sınıqlarının və sınıq-çıxıqlarının ümumi travmatizm strukturunda tezliyi orta hesabla 10-25% təşkil edir. Bu zədələnmələr həm yetkin əhalidə, həm də uşaqlarda rast gəlinə bilər. Sınıqların ən çox sayı sümüyün gövdə və döş sümüyü ucu nahiyəsində baş verir.
Körpücük sümüyü sınığının əsas simptomları ağrılar, ödem (körpücüküstü və körpücükaltı boşluqların hamarlaşması), yumşaq toxumalara qansızma, qolun hərəkətliliyinin məhdudlaşması (xüsusən onu çiyin səviyyəsinə qaldırmaq) hesab olunur. Çiyin qurşağı sınıqlarının əsas diaqnostika üsulu zədələnmənin lokalizasiyasını və tipini müəyyən etməyə imkan verən rentgen-skanlamadır.
Körpücük sümüyü sınıqlarının müalicəsindəki problemlər və «kapriz»lik onun anatomik «S» formasının mürəkkəbliyi və körpücük-akromial və körpücük-döş sümüyü oynaqlarında hərəkətli biomexaniki fəaliyyət «tərzi» ilə yaranır. Bu sınıqlar konservativ müalicə zamanı repozisiya olunmuş vəziyyətdə çətin saxlanılanlara aiddir.
Səbəbləri
Körpücük sümüyü sınığının bilavasitə səbəbi qüvvəsi sümük toxumasının möhkəmliyini aşan travma almaqla bağlıdır. Bu cür sınıqlar hündürlükdən yıxılma, avtomobil qəzaları və bədənin iri əşyalar arasında sıxılması zamanı yarana bilər.
Təsnifat
Klinik tövsiyələrə əsasən, körpücük sümüyü sınıqlarının aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- A tip – döş sümüyü ucunun, yəni döş sümüyünün dəstəsinə birləşən seqmentin bütövlüyü pozulur (sınıq xətti oynaq daxilində və ya onun hüdudlarından kənarda keçə bilər, həmçinin qəlpəli sınıq mümkündür);
- B tip – körpücük sümüyünün gövdəsi sınır (bu zaman sınıq xətti sadə, pazşəkilli və ya qəlpə əmələ gətirən ola bilər);
- C tip – körpücük sümüyünün akromial çıxıntısının bütövlüyü pozulur (sınıq xətti oynaq daxilində və ya onun hüdudlarından kənarda keçə bilər).
Travma nahiyəsindəki dəri örtüklərinin vəziyyəti nəzərə alınmaqla sınıqların 2 variantı ayırd edilir:
- qapalı – dəri örtükləri intaktdır;
- açıq – dəri zədələnib (yara var).
Sümüyün zədələnmə xəttinin istiqamətinə görə aşağıdakı tiplər ayırd edilir:
- çəp;
- kənar;
- eninə.
Sınıq xəttinin necə göründüyünü rentgenoqrafik müayinə müəyyən etməyə imkan verir.
Klinik mənzərə
Körpücük sümüyünün sınığının əsas klinik əlamətləri bunlardır:
- zədələnmiş yerin əllə yoxlanılması və ya yuxarı ətrafı qaldırma cəhdi zamanı xüsusilə güclənən orta dərəcəli ağrı hissi;
- körpücükstü və körpücükaltı nahiyənin yumşaq toxumalarında şiş və qançırların olması;
- yuxarı ətrafın məcburi vəziyyəti – xəstə əlini dirsək oynağından tutaraq saxlayır;
- çiyin qurşağı oynaqlarının funksional aktivliyinin məhdudlaşması;
- zədələnmiş nahiyə əllə yoxlanılarkən sümük xırıltısı;
- çiyin qurşağında qeyri-təbii hərəkətlər.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Körpücük sümüyü sınığının, o cümlədən təkrar sınığın əsas diaqnostika üsulu 2 proyeksiyada aparılan rentgenoqrafik müayinədir. Skanlama xəstənin üfüqi vəziyyətində aparılır, bu zaman sifət zədələnmiş körpücük sümüyünün əks tərəfinə çevrilməlidir. Daxiloynaq sınıqları zamanı kompüter tomoqrafiyasının aparılması göstərişdir. Tədqiq olunan nahiyənin qat-qat skanları zədələnmənin xarakterini dəqiqləşdirməyə imkan verir.
Müayinə proqramına həmçinin elektrokardioqrafiya, ürəyin USM-i və körpücük sümüyü sınığı zamanı zədələnə bilən yuxarı ətrafın magistral damarlarının dopplerqrafiyası da daxildir.
Müalicə
Konservativ üsullar əksər hallarda yerdəyişməsiz və ya qırıqların cüzi yerdəyişməsi olan körpücük sümüyü sınıqları zamanı tətbiq edilir. Yerdəyişmiş, qəlpəli və qeyri-sabit körpücük sümüyü sınıqlarının müalicəsində seçim üsulu açıq repozisiya və müxtəlif modifikasiyalı mismarlar və ya lövhələrlə osteosintezdir.
Körpücük sümüyü sınıqlarının konservativ müalicəsi xəstələrin diferensial seçimini tələb edir, çünki hər zaman terapevtik nəticəyə nail olmaq mümkün olmur. Təxminən 10-20% hallarda birləşməyən və ya düzgün olmayan şəkildə birləşmiş sınıqlar, yalançı oynaqlar, kontrakturalar və zədələnmə tərəfindəki çiyin oynağının hərəkət həcminin məhdudlaşması kimi nəticələr mümkündür. Ən çox ağırlaşmalar qəlpəli sınıqlar, sınıq-çıxıqlar və konservativ müalicə zamanı aradan qaldırılmamış qırıq yerdəyişmələri zamanı müşahidə olunur. Bununla əlaqədar bu cür travmalar zamanı konservativ terapiya aparılmır.
Körpücük sümüyü sınığı zamanı əməliyyat əksər hallarda yüksək texnologiyalı kateqoriyaya aiddir və müasir implantların və mükəmməl osteosintez üsullarının istifadəsini nəzərdə tutur. Bu cür müdaxilələr xəstənin sürətli bərpasını və sınığın konsolidasiyası (birləşməsi) dövründə də daxil olmaqla adət olunmuş həyat tərzinə qayıtmasını təmin edə bilər.
Zədələnmiş körpücük sümüyünün cərrahi müalicəsinin 2 variantı mümkündür:
- xarici transosseal osteosintez – sümük qırıqları dəri örtüyündən keçən xüsusi aparatlarla (millər, ştift-vintlər) fiksasiya olunur;
- daxili (batırılan) – sümükdaxili, sümüküstü və transosseal üsulları özündə birləşdirir (sümüyə çıxış dərinin kəsilməsi və əzələ dəstələrinin ayrılması hesabına təmin edilir).
Cərrahi müdaxilənin optimal variantını travmatoloq lokal statusun və xəstənin ümumi sağlamlıq səviyyəsinin ətraflı müayinəsindən sonra seçə bilər. Konkret müalicə variantının nəticələri, mümkün risklər və əks göstərişlər nəzərə alınır.
Reabilitasiya
Xarici osteosintez zamanı immobilizasiya müddəti sınığın ağırlığından və sümük toxumasının regenerasiya sürətindən asılı olaraq 3-10 həftə arasında dəyişir. Daxili (batırılan) osteosintez zamanı hərəkətsizlik müddəti xeyli az olur, buna görə də müasir travmatologiya sümük qırıqlarının fiksasiyasının məhz bu üsuluna üstünlük verir.
Körpücük sümüyü sınığından sonra reabilitasiya aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:
- müalicəvi bədən tərbiyəsi (LFK) həkimi tərəfindən fərdi qaydada seçilmiş xüsusi məşqlərlə çiyin qurşağının işlədilməsi;
- sümük-əzələ strukturlarında metabolizmi və qanın mikrosirkulyasiyasını yaxşılaşdıran fizioprosedurların aparılması;
- birləşmiş sınıq zonasında qan axınını yaxşılaşdıran, həmçinin əzələ kompartmentinə stimuləedici təsir göstərən bərpaedici massajın aparılması.
Profilaktika
Körpücük sınıqlarının profilaktikasının əsasını travmatizmin qarşısının alınması təşkil edir. Avtomobil idarə edərkən təhlükəsizlik kəməri ilə bağlanmaq tövsiyə olunur (eyni qayda sərnişinlər üçün də aktualdır).
Yadda saxla!
Körpücük sümüyü sınıqlarının, xüsusən qəlpəli sınıqların müalicəsində həddindən artıq konservatizm birləşməmə və yalançı oynaq formalaşması risklərini artırır. Bu əlverişsiz nəticələrin müalicəsi asan olmayan bir vəzifədir. Yalançı oynaqların cərrahi müalicəsində müdaxilənin atravmatikliyini nəzərə almaq, qırıqların düzgün vəziyyətdə möhkəm birləşməsini (sümük defektləri olmadan) təmin etmək, həmçinin sümük plastikası vasitəsilə reparativ regenerasiya proseslərinin bioloji stimulyasiyasını təmin etmək prinsipial əhəmiyyət kəsb edir. Bizim mütəxəssislər körpücük sümüyü sınığının uğursuz müalicəsindən sonra formalaşmış yalançı oynaqları travmatologiyanın müasir nailiyyətlərinə uyğun olaraq aradan qaldırmağa kömək edəcəklər.
Suallar və cavablar
Müalicə sınığın lokalizasiyası, yerdəyişməsi, stabilliyi, oynaq səthinin iştirakı və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
