Onurğanın döş şöbəsinin sınığı travma nəticəsində sümük bütövlüyünün pozulmasıdır. Zədənin yeri, yerdəyişmə dərəcəsi, oynaq səthinin iştirakı və yumşaq toxumaların vəziyyəti müalicə taktikasının seçilməsində əsas rol oynayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Torakal onurğa sınığı
- döş fəqərəsinin sınığı
Xəstəlik haqqında
Döş onurğa bölməsinin sınığı – 1 və daha çox fəqərənin sümük əsasının bütövlüyünün pozulmasıdır.
Döş fəqərəsinin sınığı geniş yayılmış travma növüdür. Bu vəziyyət müxtəlif şəkildə gedə bilər, ağır hallarda ağırlaşmaların, xüsusən onurğa beyninin döş bölməsindən çıxan sinir köklərinin ikincili cəlb olunmasının inkişafı ilə müşayiət olunur.
Döş onurğa bölməsi sınığının əsas simptomları bel ağrıları və hərəkətliliyin məhdudlaşmasıdır. Lakin vizual müayinə üsulları olmadan son diaqnozu qoymaq olduqca çətindir. Sınığın tipini və lokalizasiyasını müəyyən etmək üçün rentgen-skanlama, kompüter və/və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır. Müalicə proqramı təkcə onurğa sütununun bütövlüyünün bərpasına deyil, həm də risk amillərinin korreksiyasına yönəldilir. Müalicə klinik halın xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər.
Səbəbləri
Fəqərə gövdəsinin və ya tikanvari çıxıntılarının sınmasının əsas səbəbləri aşağıdakı amillər ola bilər:
- birbaşa zərbə və ya hündürlükdən yıxılma zamanı onurğa sütununa yüksək enerjili təsir (bu cür mexanizm adətən gənc yaşlı xəstələrdə rast gəlinir);
- yaşlı yaşda tez-tez rast gəlinən fəqərələrin osteoporotik dəyişikliyi (bu cür sınıqlar spontan və ya minimal mexaniki qüvvənin təsiri altında yaranır, uzun müddət diaqnostika olunmadan qala bilər);
- sümük toxumasına metastazlar;
- sümük vərəmi;
- Paget xəstəliyi;
- endokrin xəstəliklər (paratireoid vəzilərin disfunksiyası).
Təsnifat
Döş bölməsində fəqərə sınıqları müxtəlif əlamətlərinə görə aşağıdakı tiplərə təsnif edilə bilər:
- Kəmiyyət əlamətinə görə – tək və çoxsaylı.
- Sınıq zonası üzərindəki dəri örtüklərinin vəziyyətinə görə – qapalı (dərinin bütövlüyü pozulmayıb) və açıq (dəri zədələnib).
- Formasına görə – ikiqabarıq-çökək («orta əyilmə»), pazşəkilli («ön əyilmə»), kompression («arxa əyilmə», «sıxılma əyilməsi») sınıqlar.
- Fəqərənin hündürlüyünün nə qədər azalmasından asılı olaraq sınıqların 3 dərəcəsi ayırd edilir: 1-ci dərəcə — fəqərə hündürlüyünün 20-25% azalması, 2-ci dərəcə — 25-40%, 3-cü dərəcə — 40%-dən çox.
- Patogenetik mexanizminə görə: kompression (sümüyün bütövlüyü fəqərənin ön hissələrində pozulur), dekompression (fəqərənin zədələnməsi ona bağlanan vətər, bağ və əzələlərin güclü dartılması hesabına baş verir) və qəlpəli (xarici qüvvənin təsiri altında fəqərədən qırıq ayrılır (belə qırıqlar bir neçə olarsa, bu ən ağır zədələnmələrdən biri – partlayış sınığı hesab olunur)).
- Yaranma mexanizminə görə – travmatik (travma alınması ilə bağlıdır), patoloji (sümük toxumasının möhkəmliyini azaldan sistem pozğunluqları fonunda yaranır).
Patoloji sınıqlar minimal travma nəticəsində (məsələn, öz boyu hündürlüyündən yıxılma, orta çəkili yükün qaldırılması, hətta öskürək, asqırma, bədən gövdəsinin yöndəmsiz fırlanması, nəqliyyatda silkələnmə zamanı və s.) yarana bilər, buna görə də bu cür sınıqlar aşağı enerjili, aşağı travmatik sınıqlar da adlandırılır. Patoloji sınıqların səbəbi təkcə çox zaman döş onurğasının orta hissəsinin zədələnməsinə səbəb olan osteoporoz deyil, həmçinin sümük metastazları, Paget xəstəliyi, endokrin xəstəliklər ola bilər.
Klinik mənzərə
Onurğa sınıqlarının simptomları patoloji dəyişikliklərin inkişaf sürəti ilə müəyyən edilir. Belə ki, osteoporoz zamanı fəqərələrin zədələnməsinin iki variantı mümkündür: fəqərə gövdəsinin kəskin kompression sınığı və xroniki kompression deformasiya. Travmatik sınıqlar həmişə kəskin olur.
Kəskin sınığın simptomları:
- Zədələnmiş fəqərə nahiyəsində kəskin ağrı (döş fəqərələrinin zədələnməsi qurşaqvari ağrı ilə müşayiət olunur). Osteoporoz zamanı ağrının şiddəti müxtəlif ola bilər: analgetiklərlə asanlıqla aradan qaldırılan orta dərəcəli ağrıdan tutmuş, hospitalizasiya və güclü ağrıkəsici vasitələrin tətbiqini tələb edən kəskin ifadə olunmuş ağrıya qədər.
- Onurğanın açılması, oturma vəziyyəti, oturmuş vəziyyətdən yan üstə uzanmağa cəhd, yataqda dönmə kimi amillərin təsiri altında ağrının güclənməsi.
- Tikanvari çıxıntıların və paravertebral strukturların əllənməsi və döyəclənməsi zamanı ağrılılıq.
Fəqərələrin yavaş, tədricən kompressiyası («ləngimiş sınıq») uzun müddət simptomsuz və ya az simptomlu keçir. Xəstələr aşağı döş bölməsində orta və ya kiçik intensivlikli sızıltılı ağrılar və ya ağırlıq hissi, dayanma vəziyyətində belin tez yorulmasını təsvir edirlər. Bir qayda olaraq, 2-3-dən çox olmayan fəqərə zədələnir, buna görə də onurğanın görünən əyilməsi müşahidə olunmur. Bu cür sınıqlar adətən vizual müayinələr (rentgenoqrafiya, kompüter tomoqrafiyası, maqnit-rezonans tomoqrafiyası) aparılarkən təsadüfi tapıntı olur.
Əgər qismən kompressiyaya 3-4-dən çox fəqərə məruz qalarsa və ya 1-2 fəqərənin tam kompressiyası inkişaf edərsə, xəstənin boyunun tədricən qısalması, döş kifozunun (arxaya əyilmənin) və gövdənin digər deformasiyalarının yaranması müşahidə olunur. Əksər hallarda xəstələrdə az və ya çox dərəcədə ifadə olunmuş ağrı sindromu və gündəlik hərəki fəaliyyətdə məhdudiyyətlər formalaşır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kəskin sınığın təsdiqi üçün rentgenoqrafiya, kompüter tomoqrafiyası (KT) və maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) istifadə olunur.
Rentgenoqrafiya sürətli və əlçatan diaqnostika üsuludur. O, fəqərə gövdəsinin deformasiyasını aşkar etməyə imkan verir, lakin sınığın nə vaxt baş verdiyini müəyyən etməyə imkan vermir, bu isə sağalma dinamikasını qiymətləndirmək lazım gəldikdə, həmçinin sınıq digər fəqərələrin artıq mövcud olan çoxsaylı deformasiyaları fonunda baş verdikdə xüsusilə vacibdir.
KT-skanlama. Rentgenoqrafiyadan fərqli olaraq, KT onurğanın sümük strukturlarının vəziyyəti haqqında daha ətraflı məlumat verir, təkcə anatomik bütövlüyü qiymətləndirməyə deyil, həm də fəqərənin ayrı-ayrı hissəsinin kompression deformasiyalarını aşkar etməyə imkan verir. Bundan əlavə, KT onurğa kanalının və onun daxilindəkilərin vəziyyətini qiymətləndirir. Buna görə də sınıqdan şübhələndikdə KT seçim üsulu ola bilər.
MR-tomoqrafiya. Bu üsul onurğanın bütün strukturlarını, onurğa beynini və kökləri ətraflı vizuallaşdırır, həmçinin sümük ödeminin xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq sınığın sağalma mərhələsini və dinamikasını qiymətləndirməyə imkan verir.
Müalicə
Döş fəqərələrinin sınıqlarının müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər.
Konservativ taktika ağırlaşmamış qəlpəli və kompression sınıqlar zamanı tövsiyə olunur. Müalicənin əsas mərhələləri bunlardır:
- paravertebral blokada və sonrakı ağrısızlaşdırma;
- sərt üfüqi lövhə üzərinə yerləşdirmə;
- skelet dartılması (traksiya);
- mövcud simptomların medikamentoz korreksiyası.
Cərrahi müdaxilə aşağıdakı göstərişlərə görə aparılır:
- fəqərələrin qeyri-sabit vəziyyəti;
- sinir köklərinin sıxılması.
Əməliyyatın həcmi klinik halın xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir. Aşağıdakı variantlar mümkündür:
- atrofik nəticələrin qarşısını almaq üçün sinir kötüklərinin boşaldılması (dekompressiyası);
- qəlpəli sınıqlar zamanı qəlpələrin çıxarılması;
- fəqərələrin titan lövhələrlə stabilizasiyası;
- zədələnmiş fəqərənin sementləşdirilməsi.
Reabilitasiya
Sınıq tam konsolidasiya olunana qədər zədələnmiş onurğa şöbəsinin yükünü azaldan xüsusi korsetlərin taxılması tövsiyə olunur.
Döş onurğası sınığından sonra reabilitasiya bir neçə istiqamətdə aparılır:
- müalicəvi gimnastika, üzgüçülük, akvaaerobika;
- fizioterapevtik prosedurlar, o cümlədən elektrostimulyasiya;
- bərpaedici masaj;
- fosfor-kalsium mübadiləsinin medikamentoz korreksiyası.
Profilaktika
Osteoporotik sınığın profilaktikası sümük toxumasının möhkəmliyinin artırılmasına yönəlmişdir. Bunun üçün D vitamini, kalsium, bisfosfonatlar və analoq preparatlar təyin olunur. Yaxın 10 il ərzində sınıq riski yüksək olan menopauza yaşlı qadınlara menopauza hormonoterapiyası göstərişdir.
Yadda saxla!
Hər hansı mənşəli onurğa sınığı olan xəstəyə kök və ya onurğa beyninin mümkün sıxılmasını istisna etmək üçün mütləq nevroloji müayinə aparılır. Hissiyyatın pozulması, ətraflarda zəiflik kök sıxılmasına və ya onurğa kanalında sümük fraqmentlərinin olmasına işarə edə bilər. Bu halda təcili neyrocərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Hər bir xəstəyə kompleks yanaşma tətbiq olunur və zəruri həcmdə tibbi yardım göstərilir.
Suallar və cavablar
Müalicə sınığın lokalizasiyası, yerdəyişməsi, stabilliyi, oynaq səthinin iştirakı və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
