Pazşəkilli fəqərə fəqərə cisminin ön, yan və ya arxa hissəsinin hündürlüyünün azalması nəticəsində onun paz formasını almasıdır. Anadangəlmə inkişaf anomaliyası və ya sonradan yaranan kompressiya ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Anadangəlmə pazşəkilli fəqərə, osteoporotik və travmatik kompressiya deformasiyası və digər struktur formalar ayırd edilir.
Fəqərələrin pazvari deformasiyası ciddi vəziyyət sayılır və travmatik zədələnmə, sümüyün mineral sıxlığının azalması, iltihabi proses və ya bədxassəli şişlərin metastazlaşması nəticəsində inkişaf edə bilər. Pazvari əyrilik diaqnostika üçün müəyyən çətinliklər yaradır, çünki tez-tez qeyri-spesifik simptomatikaya malik olur. Bundan əlavə, eyni pasiyentdə bir-birinin üzərinə qatlanan və klinik mənzərəni dəyişdirən bir neçə xəstəlik ola bilər. Belə ki, yaşlılarda osteoporoz fəqərələrin şiş zədələnməsi ilə birlikdə ola bilər.
Klassik rentgenoqrafiya adətən yalnız deformasiyanın özünü aşkarlayır və yanında yerləşən strukturların prosesə cəlb olunmasını qiymətləndirməyə imkan vermir. Üsulun belə aşağı diaqnostik dəyəri əlavə vizuallaşdırıcı müayinələrin tətbiqini tələb edir. Şübhəli nahiyənin qat-qat müayinəsi klinik diaqnozu qoymağa kömək edir. Qat-qat təsvirlərin alınması üçün kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası icra oluna bilər. Pazvari deformasiyanın «sevimli» yerləri aşağı döş və yuxarı bel seqmentləridir, lakin patoloji əyriliyə boyun şöbəsində də rast gəlinə bilər.
Klinik vəziyyət nəzərə alınmaqla pazvari fəqərələrin müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər. Ən çox müalicəyə fizioprosedurlar, müalicəvi bədən tərbiyəsi, bərpaedici masaj və dayaq korsetinin geyinilməsi daxildir. Lakin yüksək dərəcəli əyrilikdə və ümumi əks-göstərişlər olmadıqda cərrahi müdaxilənin aparılması məsələsi həll edilir.
Səbəbləri
Fəqərənin pazvari deformasiyasının səbəbləri çox müxtəlif ola bilər. Fəqərələrin belə əyriliyinin formalaşmasına aşağıdakı vəziyyətlər səbəb ola bilər:
- anadangəlmə anomaliyalar;
- travmatik zədələnmələr;
- distrofik, iltihabi, qranulomatoz zədələnmələr;
- birincili və ya ikincili yenitörəmələr.
Yaşlılarda pazvari əyrilik adətən travmatik təsirin, osteoporozun və ya metastazlaşmanın nəticəsidir. Uşaqlarda fəqərələrin anormal quruluşu inkişaf qüsurunun, iltihabi və ya xroniki qranulomatoz prosesin nəticəsidir.
Anadangəlmə anomaliyalar ya spontan mutasiyalar nəticəsində, ya da anormal genin nəslə ötürülməsi nəticəsində yarana bilər. Sonuncu mexanizm, bir qayda olaraq, Şeyerman-Mau xəstəliyinin (səbəbləri birləşdirici toxumanın quruluşunun genetik dəyişikliyi ilə şərtlənən yuvenil kifozun) irsən keçməsi ilə əlaqədardır. Pazvari deformasiyanın anadangəlmə formasının patogenezi bətndaxili qan dövranı pozğunluğu ilə əlaqədar ola bilər, bunun nəticəsində sümükləşmə nüvələri zərər çəkir. Əgər sağ və ya sol yan nüvə zərər çəkərsə, yan pazvari deformasiya inkişaf edir. Müvafiq sümükləşmə nüvələri zədələndikdə ön və arxa formanın formalaşması da mümkündür.
Təsnifat
Etiologiya baxımından pazvari deformasiyanın 2 variantı ayırd edilir:
- anadangəlmə – onurğa sütununun anormal quruluşunun əlaməti olub, embrionun genetik proqramındakı pozğunluqla əlaqədardır;
- qazanılmış – fon patologiyasının və ya keçirilmiş travmanın olması ilə şərtlənir.
Ən çox pazvari əyriliyin qazanılmış (osteoporotik və travmatik kompression) formalarına rast gəlinir.
Deformasiyaya uğramış fəqərələrin sayına görə tək, ikiqat və çoxsaylı formalar ayırd edilir. Ayrıca kateqoriyaya alternləşən fəqərələr aid edilir. Bu halda əks tərəflərdə yerləşən 2 fəqərənin pazvari deformasiyası olur, bu zaman onların arasında bir neçə normal inkişaf etmiş fəqərə yerləşir. Alternləşən variant daha əlverişlidir, çünki mexaniki yükü tarazlaşdırmağa imkan verir.
Klinik mənzərə
Müəyyən mərhələyə qədər döş və ya bel fəqərələrinin pazvari deformasiyası simptomsuz keçə bilər. Müəyyən müddətdən sonra bu patologiyanın klinik əlamətləri, xüsusən bel-kürək nahiyəsində ağrılar və vizual olaraq müəyyən edilən onurğa sütununun əyriliyi meydana çıxır. Ağrılar bədənin uzun müddət şaquli vəziyyətdə olmasında, habelə fiziki yük zamanı və ağırlıq qaldırarkən güclənir. Boyun nahiyəsindəki yarımfəqərələr baş ağrılarının yaranmasına səbəb ola bilər.
Patoloji prosesin proqressivləşməsi zamanı skolioz (onurğanın yan müstəvidə deformasiyası) və ya kifoskolioz (yan proyeksiyada əyrilik ilə patoloji arxaya qabarıqlığın birləşməsi) formalaşır. Onurğa beynindən çıxan sinir köklərinin sıxılması nəticəsində nevroloji təzahürlər (bel-kürəkdə ağrılar və ayağa yayılan ötürücü ağrılar, uyuşma hissi, “sürünən qarışqa” hissi və s.) meydana çıxa bilər. Onurğanın döş seqmentindəki əyrilik ağciyərlərin sıxılmasına səbəb ola bilər ki, bu da nəfəs darlığının yaranması ilə nəticələnə bilər. Ağciyərlərin ventilyasiya funksiyasının pisləşməsi isə öz növbəsində iltihabi prosesin (pnevmoniyanın) inkişaf riskini artırır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Fəqərə cismlərinin pazvari deformasiyası simptomu çərçivəsində differensial diaqnostika ənənəvi rentgenoqrafiya vasitə və üsulları ilə, hətta rentgen kompüter tomoqrafiyasından istifadə etməklə də həmişə effektiv olmur. Buna görə də müayinə proqramına tez-tez nüvə-maqnit rezonansı da daxil edilir ki, bu da fəqərənin əyriliyinin mümkün səbəblərini müəyyən etməyə kömək edə bilər.
- Kompüter tomoqrafiyası rentgenoqrafiya ilə müqayisədə daha informativdir, çünki zədələnmə yerini aydın vizuallaşdırmağa, fəqərəarası diskin və ətraf yumşaq toxuma strukturlarının vəziyyətini müəyyən etməyə imkan verir. Kompüter tomoqrafiyasının kontrastlaşdırma ilə birləşdirilməsi zamanı xoşxassəli və bədxassəli proseslərin nisbi ayırd edilməsi mümkündür. Bununla belə, KT-nin müəyyən məhdudiyyətləri var, çünki onurğa sütununun məhdud seqmentini, hətta onun bölmələrindən birindən də kiçik ola bilən hissəsini tədqiq etməyə imkan verir. KT aparılarkən xəstəyə düşən ionlaşdırıcı şüalanma dozası nəzərə alınmalıdır. Kompüter tomoqrafiyasını biopsiyadan əvvəl, əməliyyatdan sonrakı dövrdə (əməliyyatın effektivliyini qiymətləndirmək üçün), habelə şüa terapiyasının nəticəliliyini müəyyən etmək üçün aparmaq daha üstündür.
- Stsintiqrafiya – sümük toxumasının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün radionuklid üsuldur. Bu tədqiqat ən çox fəqərələrin şiş zədələnməsini istisna etmək üçün istifadə olunur ki, buna münasibətdə yüksək həssaslığa malikdir. Pazvari fəqərələrin identifikasiyası, ətraf toxumaların ikincili cəlb olunması və mümkün səbəblərin müəyyən edilməsi üçün stsintiqrafiya az effektiv ola bilər.
- MRT fəqərələrin pazvari əyriliyi olan xəstələrin diaqnostikası üçün seçim metodu hesab olunur. MRT təkcə minerallaşmış toxumalar haqqında deyil, onurğa sütununun bütün strukturları (sümük iliyi, qığırdaq, damar, limfoid, sinir, birləşdirici toxuma elementləri) haqqında məlumat verir. Bu imkanlar xüsusilə vacibdir, çünki sümük iliyinin patoloji prosesləri tez-tez pazvari əyriliyin və kompression sınığın səbəbi olur.
Müalicə
Müalicə proqramının seçimi patoloji prosesin təbiəti, mümkün ağırlaşmalar və ümumi sağlamlıq səviyyəsi ilə müəyyən edilir. Yavaş proqressivləşmə ilə xarakterizə olunan skolioz və kifoz zamanı konservativ müalicə tövsiyə olunur. Sürətli proqressivləşmə və xəstənin qənaətbəxş vəziyyəti olduqda (məsələn, kurabelolmayan şişlərin olmaması) onurğaya rekonstruktiv-plastik əməliyyat aparılır.
Boyun, döş və ya bel nahiyəsindəki fəqərələrin pazvari deformasiyasının konservativ müalicəsi onurğanın düzgün vəziyyətdə stabilləşdirilməsinə yönəlmişdir. Bu məqsədə çatmaq üçün aşağıdakı üsullardan istifadə oluna bilər:
- qüvvələrin düzgün paylanması ilə ortopedik korsetdən istifadə;
- fərdiləşdirilmiş proqram üzrə müntəzəm müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə məşğul olmaq;
- masaj və manual terapiya kurslarının aparılması;
- kurs şəklində fizioterapevtik müalicə.
Cərrahi müdaxilə üçün göstərişlər aşağıdakılardır:
- pazvari deformasiyanın sürətli proqressivləşməsi;
- konservativ yanaşmanın effektiv olmaması;
- döş və ya qarın boşluğunda yerləşən orqanların sıxılması.
Cərrahi müdaxilənin həcmi fəqərənin əyriliyinin variantından asılıdır. Yaxın yerləşən fəqərələrin əməliyyat yolu ilə birləşdirilməsi, fiksasiya üçün metal konstruksiyaların qoyulması, yarımfəqərənin kəsilib çıxarılması və sonrakı protezləşdirmə mümkündür.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra sümük toxumasının tam birləşməsinə qədər fiziki fəallığı məhdudlaşdırmaq tələb olunur. Reabilitasiya mərhələsində dəstəkləyici qurğulardan istifadə edilməsi və bərpaedici hərəkətlərə vaxtında başlanması tövsiyə olunur. Müalicəvi hərəkətlər kompleksi hər bir xəstə üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi (MBT) mütəxəssisi tərəfindən fərdi olaraq hazırlanır. Fizioprosedurlar və masaj da tövsiyə olunur.
Profilaktika
Xəstəliyin anadangəlmə formalarının effektiv profilaktika üsulları hazırlanmayıb. Onurğanın ikincili zədələnməsinin qarşısını almaq üçün ilkin pozğunluqların vaxtında korreksiyasını aparmaq vacibdir.
Yadda saxla!
Fəqərənin pazvari əyriliyindən şübhələnildikdə mütəxəssisləri müayinə proqramını mütləq maqnit-rezonans tomoqrafiyası ilə tamamlayırlar. MRT fəqərələrin pazvari deformasiyalarının differensial diaqnostikası üçün informativ üsuldur, o, pazvari deformasiyaların yaranmasına səbəb olan əsas patoloji prosesləri etibarlı şəkildə müəyyən etməyə, xəstənin ilkin müayinə müddətini qısaltmağa, müalicənin adekvat taktikasını vaxtında seçməyə imkan verir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
