Respirator mikoplazmoz Mycoplasma pneumoniae ilə əlaqəli tənəffüs yolu infeksiyasıdır. Faringit, traxeobronxit və atipik pnevmoniya şəklində təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mikoplazma infeksiyası
- mikoplazma pnevmoniyası
- atipik pnevmoniya
- «ayaqüstü» pnevmoniya
Xəstəlik haqqında
Respirator mikoplazmoz Mycoplasma pneumoniae bakteriyasının törətdiyi tənəffüs yolları infeksiyasıdır. Mikoplazmalar ən kiçik bakteriyalardandır və hüceyrə divarına malik deyillər. Onlar tənəffüs yollarının kirpikli epitel hüceyrələrinə yapışaraq yaşayır, onları zədələyir və uzunmüddətli öskürəyə səbəb olur. Xarici mühitdə mikoplazma davamlı deyil: qurumaya, istiliyə, ultrabənövşəyi şüalara və dezinfeksiyaedici maddələrə həssasdır.
Xəstəliyə ən çox məktəb yaşlı uşaqlar, yeniyetmələr və gənc yetkinlər tutulur, lakin istənilən yaşda inkişaf edə bilər. İnfeksiya il boyu qeydə alınır, bir neçə ildən bir xəstələnmənin artdığı dövrlər olur; qapalı kollektivlərdə — məktəblərdə, yataqxanalarda, ailədə — asanlıqla yayılır.
Əksər hallarda xəstəlik yüngül keçir və soyuqdəyməyə, bronxitə bənzəyir. Lakin bəzi pasiyentlərdə pnevmoniya inkişaf edir, nadir hallarda isə sinir sistemi, dəri, qan və digər orqanlar tərəfindən ağırlaşmalar yaranır. Xəstəliyin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, geniş istifadə olunan bəzi antibiotiklər mikoplazmaya təsir etmir.
Səbəbləri
İnfeksiyanın mənbəyi xəstə insan, eləcə də simptomları yüngül və ya olmayan daşıyıcıdır. Əsas ötürülmə yolu hava-damcı yoludur: öskürək, asqırma və danışıq zamanı bakteriya tüpürcək damcıları ilə ətrafa yayılır. Yoluxma üçün adətən uzunmüddətli yaxın təmas lazımdır, buna görə xəstəlik çox vaxt ailə daxilində və kollektivlərdə zəncirvari yayılır. Xəstəliyin ağır keçməsi və ya yoluxma riskini artıran amillər:
- yaş — məktəb yaşlı uşaqlar və gənclər daha tez-tez xəstələnir; yaşlı insanlarda pnevmoniya daha ağır keçə bilər;
- qapalı kollektivdə olmaq — məktəb, uşaq bağçası, yataqxana, hərbi hissə, kazarma tipli yaşayış;
- ailədə xəstənin olması — ev daxilində yoluxma ehtimalı yüksəkdir;
- bronxial astma və xroniki ağciyər xəstəlikləri — mikoplazma astma tutmalarını və kəskinləşmələri provokasiya edə bilər;
- immun çatışmazlığı — İİV infeksiyası, immuniteti zəiflədən dərmanların qəbulu;
- oraq hüceyrəli anemiya və digər ağır xroniki xəstəliklər — pnevmoniyanın ağır gedişi riski artır.
Keçirilmiş infeksiya uzunmüddətli immunitet yaratmır, buna görə təkrar xəstələnmək mümkündür.
Formaları
- yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası — faringit, rinit, traxeobronxit; ən çox rast gəlinən formadır;
- mikoplazma pnevmoniyası — ağciyər toxumasının iltihabı; çox vaxt «ayaqüstü» keçir, yəni pasiyent özünü ağır xəstə hiss etmədən gəzir;
- ağciyərdənkənar formalar — dəri, sinir sistemi, qan, ürək, oynaqlar tərəfindən zədələnmələr; tənəffüs simptomları ilə birlikdə və ya onlardan sonra yaranır;
- simptomsuz daşıyıcılıq — insan şikayət etmir, lakin infeksiyanı yaya bilər.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü uzundur — adətən bir neçə gündən üç həftəyə qədər. Xəstəlik çox vaxt tədricən başlayır, bu da onu adi virus infeksiyalarından fərqləndirir. Əsas əlamətlər:
- uzunmüddətli, quru, əzici öskürək; tutmalar şəklində ola bilər, həftələrlə davam edir, sonradan az miqdarda bəlğəm ayrılır;
- boğazda ağrı, quruluq, qıcıqlanma, səsin xırıldaması;
- bədən temperaturunun mülayim, bəzən yüksək rəqəmlərə qədər qalxması, üşütmə;
- baş ağrısı, zəiflik, əzələlərdə sızıltı;
- burun tutulması, burun axması;
- qulaq ağrısı — qulaq pərdəsinin iltihabı ilə bağlı ola bilər;
- pnevmoniya zamanı öskürək və dərin nəfəs alarkən döşdə ağrı, təngnəfəslik; astması olanlarda xırıltılı tənəffüs;
- bəzən ürəkbulanma, qusma, ishal, dəridə səpgilər.
Uşaqlarda xəstəlik daha çox bronxit və pnevmoniya şəklində keçir, öskürək xüsusilə uzun sürür; kiçik yaşlı uşaqlarda gedişat adətən yüngüldür. Yetkinlərdə öskürək sağalmadan sonra da həftələrlə qala bilər. Hamiləlikdə pnevmoniya hər bir halda həkim nəzarəti tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər təngnəfəslik artırsa, dodaqlar göyərirsə, uşaqda tənəffüs tezləşibsə və ya nəfəs alarkən qabırğaarası sahələr içəri çəkilirsə, döşdə güclü ağrı, şüur dumanlanması, qıcolmalar, şiddətli baş ağrısı ilə boyun əzələlərinin gərginliyi varsa, dəridə qabarcıqlar və ağız, göz selikli qişalarında yaralar yaranıbsa, sidik tündləşib, dəri saralıbsa. Belə hallarda 103 çağırmaq lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim xəstəliyin necə başladığını, öskürəyin müddətini, ailədə və kollektivdə oxşar halların olub-olmadığını aydınlaşdırır, ağciyərləri dinləyir, qanın oksigenlə doyma səviyyəsini pulsoksimetrlə ölçür. Mikoplazma pnevmoniyası üçün xarakterikdir ki, dinləmə zamanı dəyişikliklər az olduğu halda rentgen şəklində iltihab aydın görünə bilər. Laborator və instrumental müayinələr:
- polimeraz zəncirvari reaksiya (PZR) — boğaz və ya burun-udlaqdan götürülmüş yaxmada mikoplazmanın genetik materialının aşkarlanması; ən dəqiq və sürətli üsuldur;
- qanda antitellərin təyini — mikoplazmaya qarşı IgM və IgG; nəticəni şərh etmək üçün bəzən təkrar analiz lazım olur, yetkinlərdə IgM həmişə aşkarlanmır;
- ümumi qan analizi — leykositlər çox vaxt normal və ya bir qədər artmış olur, bu da adi bakterial pnevmoniyadan fərqləndirməyə kömək edir;
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası — iltihab ocaqlarını, onların yayılmasını göstərir; mürəkkəb hallarda kompüter tomoqrafiyası aparılır;
- biokimyəvi analizlər, göstəriş olduqda — qaraciyər və böyrək funksiyasının, hemolizin qiymətləndirilməsi.
Differensial diaqnostika virus infeksiyaları, göy öskürək, xlamidiya və pnevmokok pnevmoniyası, vərəm və bronxial astmanın kəskinləşməsi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- ağır pnevmoniya, plevrit, tənəffüs çatışmazlığı;
- bronxial astmanın kəskinləşməsi və ya ilk dəfə yaranması;
- dəri və selikli qişaların ağır zədələnməsi — mikoplazma ilə bağlı selikli qişa iltihabı, multiform eritema;
- hemolitik anemiya — «soyuq» antitellərin eritrositləri dağıtması;
- sinir sisteminin zədələnməsi — ensefalit, meningit, Qiyen–Barre sindromu;
- nadir hallarda miokardit, perikardit, artrit, hepatit, böyrək zədələnməsi.
Müalicə
Yüngül yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası çox vaxt özbaşına keçir və həmişə antibiotik tələb etmir. Mikoplazma pnevmoniyası və ya ağırlaşma riski olduqda həkim antibiotik təyin edir. Mikoplazmanın hüceyrə divarı olmadığı üçün penisillinlər və sefalosporinlər ona təsir etmir — bu, «adi» antibiotiklə müalicənin nəticə verməməsinin tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
- makrolidlər — uşaqlarda və bir çox yetkinlərdə ilk seçim qrupudur; bəzi regionlarda makrolidlərə davamlı ştammlar rast gəlinir;
- tetrasiklinlər — yetkinlərdə və müəyyən yaşdan böyük uşaqlarda tətbiq olunur;
- respirator ftorxinolonlar — əsasən yetkinlərdə, digər qruplar uyğun olmadıqda.
Preparatın, onun müddətinin və qəbul qaydasının seçimi yalnız həkim tərəfindən yaşa, hamiləliyə, müşayiət edən xəstəliklərə görə aparılır. Simptomatik müalicə: hərarətsalıcı vasitələr, bəlğəm ayrıldıqda bəlğəmgətirici və mukolitik preparatlar, əzici quru öskürəkdə isə həkimin tövsiyəsi ilə öskürəyi yüngülləşdirən vasitələr, astması olanlarda bronx genişləndirici inhalyasiyalar. Uşaqlara hərarəti salmaq üçün aspirin vermək olmaz.
Ağır pnevmoniya, tənəffüs çatışmazlığı və ağciyərdənkənar ağırlaşmalar zamanı müalicə stasionarda aparılır, oksigen terapiyası və digər intensiv tədbirlər tətbiq oluna bilər.
Evdə: istirahət, bol isti maye, otağın tez-tez havalandırılması və nəmləndirilməsi, yüngül qidalanma. Nə etmək olmaz: qalmış antibiotikləri özbaşına qəbul etmək, müalicəni yaxşılaşma hiss edilən kimi dayandırmaq, öskürəyi yatıran və bəlğəmgətirən vasitələri eyni vaxtda qəbul etmək.
Reabilitasiya
Yuxarı tənəffüs yolu infeksiyasından sonra sağalma adətən bir-iki həftə çəkir, lakin öskürək daha uzun qala bilər. Pnevmoniya keçirmiş pasiyentlərə fiziki yüklənməni tədricən artırmaq, tənəffüs gimnastikası etmək, balanslaşdırılmış qidalanmaq tövsiyə olunur.
Həkim pnevmoniyadan sonra nəzarət müayinəsi və lazım olduqda təkrar rentgenoqrafiya təyin edə bilər. Öskürək uzun həftələr keçmirsə, təngnəfəslik qalırsa və ya xırıltılı tənəffüs yaranıbsa, bronx hiperreaktivliyinin və digər səbəblərin yoxlanılması üçün yenidən müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
Mikoplazma infeksiyasına qarşı peyvənd yoxdur. Yayılmanın qarşısını almaq üçün:
- əlləri müntəzəm sabunla yumaq;
- öskürərkən və asqırarkən ağzı və burnu birdəfəlik dəsmal və ya dirsəklə örtmək;
- xəstəlik dövründə, xüsusən hərarət və güclü öskürək olduqda, evdə qalmaq, uşağı məktəbə və bağçaya göndərməmək;
- ailədə xəstə olduqda tibbi maskadan istifadə etmək, xəstəyə ayrı qab-qacaq və dəsmal ayırmaq;
- otaqları tez-tez havalandırmaq, səthləri təmizləmək;
- xroniki xəstəlikləri, xüsusilə astmanı nəzarətdə saxlamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yetkinlər terapevtə və ya ailə həkiminə, uşaqlar pediatra müraciət etməlidir. Pnevmoniya və ağırlaşmalar zamanı pulmonoloq və infeksionistin məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Həftələrlə keçməyən quru öskürək, xüsusən ailədə oxşar hallar varsa, mikoplazma infeksiyasını düşünməyə əsas verir.
- Mikoplazmaya penisillin və sefalosporin qrupu antibiotiklər təsir etmir — antibiotiki yalnız həkim seçməlidir.
- Təngnəfəslik, dodaqların göyərməsi, qıcolma və ya dəridə qabarcıqlar yaranarsa, dərhal 103 çağırın.
- Xəstəlikdən sonra immunitet davamlı olmur, təkrar yoluxma mümkündür.
- Əl gigiyenası və xəstənin evdə qalması infeksiyanın yayılmasını azaldır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Uşaqlarda obstruktiv bronxit
- Stivens-Conson sindromu
- Legionelyoz
- Ağciyər absesi
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər emfizeması
- Ağciyər fibrozu
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ağciyər və sümük vərəmi
- Ağciyər xərçəngi
- Ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi (AXOX)
- Aspergilloz
- Atelektaz
- Bronxial astma
Suallar və cavablar
Diaqnoz şikayətlər, ağciyərlərin dinlənməsi, rentgenoqrafiya və boğazdan götürülmüş yaxmanın PZR müayinəsi əsasında qoyulur, bəzən qanda antitellər təyin edilir. Müalicə xəstəliyin formasından və ağırlığından asılıdır: yüngül hallarda simptomatik tədbirlər kifayət edir, pnevmoniyada həkim mikoplazmaya təsir edən qrupdan antibiotik təyin edir.
Mikoplazmanın hüceyrə divarı yoxdur, buna görə tez-tez istifadə olunan penisillinlər və sefalosporinlər ona təsir etmir. Bundan başqa, bəzi ştammlar makrolidlərə davamlı ola bilər. Müalicədən nəticə yoxdursa, preparatı özbaşına dəyişmək deyil, həkimə təkrar müraciət etmək lazımdır.
İnsan simptomlar yaranmazdan əvvəl və xəstəlik zamanı bir neçə həftə ərzində infeksiyanı yaya bilər. Yoluxma əsasən yaxın və uzunmüddətli təmasda baş verir. Hərarət və güclü öskürək dövründə evdə qalmaq, gigiyenaya əməl etmək və maskadan istifadə etmək yayılmanı azaldır.
Mikoplazma infeksiyasından sonra quru öskürək bir neçə həftə qala bilər, çünki tənəffüs yollarının epitelinin bərpası vaxt tələb edir. Bu, həmişə müalicənin uğursuz olduğunu göstərmir. Lakin öskürək güclənirsə, hərarət qayıdırsa və ya təngnəfəslik yaranırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Yüngül pnevmoniya əksər hallarda həkim nəzarəti altında evdə müalicə olunur. Təngnəfəslik, qanda oksigenin azalması, yüksək hərarətin davam etməsi, uşağın içməkdən imtina etməsi və ya ağırlaşma əlamətləri olduqda stasionar müalicə lazımdır. Bu qərarı müayinədən sonra həkim verir.
Bəli, keçirilmiş infeksiya uzunmüddətli və etibarlı immunitet yaratmır. Buna görə təkrar xəstələnmək mümkündür, xüsusən kollektivdə yayılma olduqda. Profilaktika tədbirləri hər dəfə eyni dərəcədə vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Preastma (preastmatik sindrom)
Preastma — bronxial astmadan əvvəl gələn və tənəffüs yollarının artmış reaktivliyi ilə bağlı olan vəziyyətdir. Ədəbiyyatda onu həmçinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Spirometriya
Spirometriya və ya spiroqrafiya – xüsusi cihazın (spirometr və ya spiroqraf) köməyi ilə xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsini aparmağa…
İstiqamət: Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
