Rotavirus infeksiyası xüsusilə uşaqlarda kəskin qastroenteritin mühüm səbəbidir. Sulu ishal, qusma və qızdırma susuzlaşmaya gətirib çıxara bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədə qripi
- rotavirus qastroenteriti
Xəstəlik haqqında
Rotavirus infeksiyası — rotavirusun törətdiyi kəskin bağırsaq infeksiyasıdır; əsasən nazik bağırsağın selikli qişasını zədələyir və qusma, sulu ishal, hərarətlə müşayiət olunur. Xəstəliyin əsas təhlükəsi orqanizmin sürətlə su və duz itirməsidir (susuzlaşma).
ÜST-ün məlumatına görə, rotavirus bütün dünyada körpələrdə və kiçik yaşlı uşaqlarda ağır ishalın ən çox rast gəlinən səbəbidir: peyvəndlər tətbiq edilməzdən əvvəl demək olar ki, hər uşaq beş yaşınadək ən azı bir dəfə bu infeksiyanı keçirirdi. Xəstəlik 6 aylıqdan 2 yaşadək uşaqlarda daha ağır keçir. Böyüklər də yoluxa bilər, lakin onlarda infeksiya adətən yüngül və ya əlamətsiz gedir, buna baxmayaraq, onlar virusu başqalarına ötürə bilərlər.
İnfeksiya asanlıqla yayılır, xüsusilə uşaq bağçalarında və ailədaxili təmasda; mülayim iqlimli ölkələrdə xəstələnmə soyuq mövsümdə artır. Bir çox ölkədə rotavirusa qarşı peyvənd milli peyvənd təqviminə daxil edilib və ağır halların, hospitalizasiyaların sayını xeyli azaldıb.
Səbəbləri
Rotavirus infeksiyası rotavirusla yoluxma nəticəsində yaranır. Xəstəliyə ən çox 6 aydan 5 yaşa qədər uşaqlar tutulur, lakin yetkinlər də, xüsusilə xəstə uşaqlara qulluq edərkən, yoluxa bilərlər. Mənbə xəstə insan və ya simptomsuz virus daşıyıcısıdır; virus nəcislə xəstəliyin ilk günlərindən başlayaraq ifraz olunur.
Rotavirus infeksiyasının yaranmasının əsas səbəbi Reoviridae ailəsinin nümayəndəsi olan patogenlə yoluxmadır. Virus adını öz xarakterik dairəvi formasına və çarxa bənzər radial çıxıntılarına görə almışdır. Rotavirus ilk dəfə 1973-cü ildə avstraliyalı alimlər tərəfindən təsvir edilmişdir. O vaxtdan bəri o, dünya üzrə uşaqlarda bağırsaq infeksiyalarının ən geniş yayılmış törədicilərindən biri kimi tanınır.
Rotavirus xarici mühitdə çox davamlıdır. O, səthlərdə (oyuncaqlarda, qapı dəstəklərində, qab-qacaqda) bir neçə sutkaya qədər yaşama qabiliyyətini saxlayır. Soyutma zamanı dağılmır, mədənin turş mühitinə davamlıdır, bunun sayəsində asanlıqla bağırsağa çatır. Bu, onun xüsusi yoluxuculuğunu və geniş yayılmasını, xüsusilə uşaq kollektivlərində, izah edir.
Rotavirusun orqanizmə daxil olma yollarına aiddir:
- çirklənmiş əllər və məişət əşyaları vasitəsilə yoluxma;
- törədicinin qida məhsulları və ya su vasitəsilə orqanizmə düşməsi;
- nadir hallarda — hava yolu ilə ötürülmə.
Orqanizmə düşən törədici nazik bağırsağın selikli qişasına, əsasən yuxarı şöbələrinə nüfuz edir. O, mayenin və qida maddələrinin sorulmasına cavabdeh olan epiteli dağıdır. Nəticədə həzm prosesi pozulur, sulu ishal inkişaf edir, susuzlaşma, qusma və temperaturun yüksəlməsi müşahidə olunur. Orqanizm təkcə su deyil, elektrolitlərini də itirir ki, bu da xüsusilə kiçik uşaqlar üçün təhlükəlidir.
Beləliklə, rotavirus sadəcə “bağırsaq qripi” deyil, aydın zədələnmə mexanizmi olan və gecikmiş, yanlış müalicə zamanı ciddi nəticələrə malik tammənalı infeksion xəstəlikdir.
Təsnifat
Rotavirus infeksiyası yaşdan, immunitet vəziyyətindən və yoluxma vaxtından asılı olaraq müxtəlif şəkildə təzahür edə bilər. Praktik təbabətdə 4 klinik variant ayırd edilir:
- tipik (virus qastroenteriti) – nəcisin tezləşməsi (sulu olur), qusmanın meydana çıxması, temperaturun qalxması, dərinin və selikli qişaların qurumasi, susuzluq hissi;
- silinmiş – şikayətlər az ifadə olunur, lakin ətrafdakılar üçün yüksək yoluxuculuq qeyd olunur;
- asimptomatik – virus hissəcikləri yalnız laborator müayinələr zamanı nəcisdə aşkarlanır, rotavirusun klinik əlamətləri yoxdur;
- atipik – qeyri-adi simptomlar (yalnız qusma və ya yalnız qızdırma ola bilər).
Klinik mənzərə
Rotavirus infeksiyasının simptomları spesifik deyil – onlar digər bağırsaq patologiyalarında olduğu kimidir. Bu, səbəbin diaqnostikasını xeyli çətinləşdirir.
Xəstəliyin klinik təzahürləri aşağıdakılardır:
- temperaturun spontan yüksəlməsi;
- bağırsağın tez-tez boşalması (nəcis sulu, formasız olur);
- qusma, xüsusilə uşaqlarda;
- qarnın müxtəlif nahiyələrində spazm və ağrılar;
- yorğunluq və zəiflik;
- yeməkdən imtina;
- ağızda quruluq, nadir sidik ifrazı, susuzluq (bunlar orqanizmin susuzlaşmasına işarə edir).
Xəstələr rotavirusun nə qədər davam etdiyini soruşurlar. Orta hesabla xəstəlik 3–7 gün davam edir. Ağır gedişdə – daha uzun, xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlarda.
Yetkinlər üçün rotavirus adətən daha az təhlükəlidir və sağalma daha tez baş verir, lakin yaşlı insanlarda və immuniteti zəif olanlarda susuzlaşma ağır gedə bilər.
Rotavirusun inkubasiya dövrü, bir qayda olaraq, 1-dən 5 sutkaya qədər davam edir, daha çox — 1–2 gün.
Xəstəlik çox vaxt kəskin başlayır: əvvəlcə qusma və temperaturun yüksəlməsi, bir neçə saat sonra isə sulu ishal yaranır. Bəzən boğazda qızartı, burun axması və öskürək kimi yüngül kataral əlamətlər də müşahidə olunur. Nəcis bol, sulu, sarımtıl rəngli və kəskin iyli ola bilər, qanlı olmur.
Ən böyük təhlükə susuzlaşmadır. Kiçik uşaqlarda onun əlamətləri bunlardır: ləngimə, yuxululuq, ağlayanda göz yaşının olmaması, quru dil, gözlərin çuxura düşməsi, 6 saatdan çox sidik ifrazının olmaması. Belə əlamətlər yarandıqda dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Rotavirusu simptomlarına görə tanımaq asan deyil. Xəstəliyin təzahürləri zəhərlənməyə, norovirus, enterovirus infeksiyasına, eşerixioza, salmonellyoza və s. bənzəyə bilər. Əlavə metodlar mövcud simptomların səbəbini və orqanizmin sistem cavabının dərəcəsini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
- Nəcisdə rotavirus antigeninin (Ag) identifikasiyası. Metod xəstəliyin ilk günlərindən informativdir. Yüksək dəqiqlik və nəticənin tez alınması səbəbindən həm stasionarlarda, həm də ambulator şəraitdə tətbiq edilir.
- Polimeraza zəncirvari reaksiya (PZR) – nəcis nümunələrində rotavirus RNT-sinin müəyyən edilməsi. Metod xüsusilə xəstəliyin atipik formalarında və digər müayinələr birmənalı nəticə vermədiyi hallarda faydalıdır.
- İFA (immunoferment analizi) vasitəsilə qanda rotavirusa qarşı immunoqlobulinlərin (Ig) müəyyən edilməsi. Orqanizmin infeksiyaya immun cavabını aşkarlamağa imkan verir. IgM və IgG sinfindən olan antitellərin mövcudluğu həm xəstəliyin kəskin fazasına, həm də keçirilmiş xəstəliyə işarə edə bilər.
- Ekspress-testlər. Xüsusilə təcili yardım şəraitində və ya kütləvi kəskinləşmə ocaqlarında tez identifikasiya üçün tətbiq edilir. Nəticə 10–15 dəqiqə ərzində məlum olur, lakin metodun dəqiqliyi həmişə yüksək olmur.
- Ümumi qan analizi. Orqanizmin ümumi vəziyyətini, iltihabın mövcudluğunu, susuzlaşma, anemiya və ya intoksikasiyaya reaksiya əlamətlərini qiymətləndirməyə kömək edir.
- Qanın biokimyəvi analizi. Su-elektrolit balansının pozulmasını, qlükoza səviyyəsini, böyrək və qaraciyərin vəziyyətini müəyyən etməyə imkan verir. Xüsusilə xəstəliyin ağır gedişində həyati vacib orqanların funksiyalarına nəzarət üçün əhəmiyyətlidir.
Sadalanan metodların kompleks tətbiqi təkcə dəqiq diaqnoz qoymağa deyil, həmçinin vaxtında adekvat müalicəyə başlamağa və ağırlaşmaların qarşısını almağa imkan verir.
Müalicə
Rotavirus infeksiyasının müalicəsi ilk növbədə su-duz balansının bərpasına, simptomların aradan qaldırılmasına və ümumi vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Rotavirusa qarşı dərman mövcud deyil. Lakin düzgün patogenetik və simptomatik terapiya bir neçə gün ərzində insanın vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Uşaqda rotavirus necə müalicə olunur? Ən vacibi — mayenin bərpası, pəhrizə riayət və istirahətdir. Kompleks terapiyada zərurət olduqda sorbentlər və qızdırma salıcı vasitələr tətbiq edilə bilər.
Rotavirusun müalicəsinin əsas komponentləri:
- Regidratasiya — rotavirus zamanı ən vacib olanıdır. Qusma və ishal zamanı maye itkisi susuzlaşmaya səbəb ola bilər, xüsusilə körpələrdə. Xüsusi duz məhlulları təyin edilir.
- Simptomatik terapiya — temperatur 38,5 °C-dən yuxarı qalxdıqda qızdırma salıcı vasitələr tətbiq edilir.
- Sorbentlər — toksinlərin və virus hissəciklərinin bağırsaqdan çıxarılmasına kömək edir.
- Rotavirus zamanı pəhriz — süd məhsullarının, yağlı və şirin qidanın istisna edilməsi ilə qənaətbəxş olmalıdır. Qida asan mənimsənilməli və mədəni qıcıqlandırmamalıdır.
- Ferment preparatları və probiotiklər — bağırsaq mikroflorasının bərpası üçün təyin edilə bilər.
Əksər hallarda rotavirus infeksiyası ağır keçmir və müalicə (həkimlə məsləhətləşdikdən sonra) evdə aparılır. Uşağa necə kömək etmək lazım olduğunu bilmək vacibdir. Valideynlərin əsas vəzifəsi xüsusilə üç yaşınadək olan körpələrdə çox tez inkişaf edə bilən susuzlaşmanın qarşısını almaqdır. Buna görə düzgün içmə rejimi təmin edilməlidir.
Uşağa su tez-tez, lakin kiçik hissələrlə — hər 5–10 dəqiqədən bir 1–2 çay qaşığı vermək lazımdır. Əgər uşaq bir dəfəyə çox su içərsə, bu qusmanı təhrik edə bilər. Təkcə su deyil, regidratasiya üçün xüsusi duz məhlulları da uyğundur. Onlar təkcə mayeni deyil, ishalla itirilmiş duzları və mineralları da bərpa edir. İçkinin otaq temperaturunda olması vacibdir — bu zaman o daha yaxşı mənimsənilir və qusmanın kəskinləşmə riski azalır.
Qidalanmaya gəldikdə, ilk sutkada güclü qusma və ya iştahsızlıq zamanı qida məhdudlaşdırıla bilər. Qusma dayanan kimi qənaətbəxş rasiona qayıtmaq vacibdir. Su üzərində bişirilmiş selikli sıyıqlar (düyü, yulaf), tərəvəz püresi, yağsız qaynadılmış kartof uyğundur. Süd məhsulları, təzə meyvələr, şirniyyat, qazlı içkilər və yağlı qida istisna edilir — onlar bağırsağı qıcıqlandırır və simptomları gücləndirir.
Uşağı gündə 5–6 dəfə kiçik hissələrlə yedirtmək lazımdır. Qida isti, konsistensiyasına görə yumşaq və asan həzm olunan olmalıdır. Vəziyyət yaxşılaşdıqca rasion tədricən genişləndirilir. Düzgün yanaşma zamanı həzm sisteminin bərpası daha tez baş verir, ağırlaşma riski azalır.
Yaşlılarda rotavirus infeksiyasının müalicəsi simptomların aradan qaldırılması üçün də pəhrizə riayəti və su balansının bərpasını tələb edir.
Reabilitasiya
Rotavirus infeksiyasında reabilitasiya su-elektrolit balansının bərpasına, mədə-bağırsaq traktının işinin normallaşdırılmasına və immun sisteminin möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Nəcisin normallaşmasından sonra da, üstünlük verilməklə regidratasiya məhlullarının tətbiqi ilə, bol içki içməyə davam etmək vacibdir. Pəhriz qənaətbəxş olmalıdır: yağlı, qızardılmış, acı qidalar, süd məhsulları istisna edilir. Sağalmadan sonra müəyyən müddət ərzində rasionun əsasını su üzərində sıyıqlar, tərəvəz püreləri, çörək qırıntıları, yağsız bulyonlar təşkil edir.
Orqanizmə əlavə dəstək vitamin kompleksləri tərəfindən təmin edilir. İfadəli zəiflik və çəki itkisi olduqda həkim müşahidəsi və daha uzun bərpa tələb oluna bilər. Fiziki fəallıq tədricən, yüngül yüklərdən başlayaraq genişləndirilir. Tam sağalma adətən 1–2 həftə ərzində baş verir.
Profilaktika
- İmmunizasiya. Vaksinin tətbiqi — xəstəliyin qarşısının alınmasının əsas üsullarından biridir. Rotavirusa qarşı peyvənd erkən yaşda aparılır və qoruyucu immunitetin formalaşmasına kömək edərək, xəstəliyin ağır gedişi ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
- Əllərin müntəzəm gigiyenası. Küçədən, tualetdən, heyvanlarla ünsiyyətdən sonra və hər yemək qəbulundan əvvəl əlləri isti su və sabunla yumaq lazımdır. Bu sadə hərəkət virusun orqanizmə düşmə riskini effektiv şəkildə azaldır.
- Məişət əşyalarının dezinfeksiyası. Oyuncaqların, qab-qacağın, masaların, qapı dəstəklərinin və digər səthlərin işlənməsi virusun kontakt yollarla yoluxma imkanını minimuma endirir.
- Suyun keyfiyyətinə nəzarət. İçmək və qida hazırlamaq üçün təmizlənmiş və ya qaynadılmış sudan istifadə edilməlidir. Uşağa krandan və ya açıq mənbələrdən qaynadılmamış su vermək tövsiyə edilmir.
- Qidanın yuyulması və istilik emalı. Bütün tərəvəzlər, giləmeyvələr və meyvələr diqqətlə yuyulmalı, heyvan mənşəli məhsullar isə yaxşı bişirilməli və ya qızardılmalıdır. Bu, həzm traktına mikrob yükünü azaldır.
- Təşkil olunmuş kollektivlərdə sanitar tədbirlər. Uşaq müəssisələrində otaqların təmizliyinə riayət etmək, antiseptiklərlə gündəlik rütubətli təmizlik aparmaq və uşaqların, işçilərin sağlamlıq vəziyyətinə nəzarət etmək vacibdir.
- İnfeksiyadan şübhələndikdə təcrid. Yaxın adamlarda xəstəliyin ilk əlamətləri olduqda uşaqla təmasın müvəqqəti məhdudlaşdırılması vacibdir. Bu, xüsusilə körpələri olan və ya immuniteti zəifləmiş uşaqları olan ailələr üçün vacibdir.
- Ümumi sağlam həyat tərzi. Rasional qidalanma, kifayət qədər yuxu, mülayim fiziki fəallıq və təmiz havada gəzintilər ümumi sağlamlıq üçün faydalıdır, lakin onların, o cümlədən vitamin qəbulunun rotavirus infeksiyasının qarşısını alması üzrə sübut bazası məhduddur; onlar peyvəndi və gigiyenanı əvəz etmir.
Yadda saxla!
Rotavirus kiçik yaşlı uşaqlarda diareyanın ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir. Yoluxma sürətlə baş verir, dehidratasiya ilə əlaqəli nəticələr isə təhlükəli ola bilər.
İnfeksiyanın ilkin mərhələsində şübhəli simptomları vaxtında tanımaq və patogenetik cəhətdən əsaslandırılmış müalicəni vaxtında təyin etmək vacibdir. Xəstəlik xüsusilə üç yaşınadək olan körpələr, həmçinin yaşlı insanlar və müşayiətedici patologiyaları olan xəstələr üçün təhlükəlidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
İnfeksion xəstəliklər üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
