Şints (Haqlund-Şints) xəstəliyi daban sümüyü qabarının böyümə zonasının – apofizin – zədələnməsidir. Əsasən fəal idmanla məşğul olan uşaq və yeniyetmələrdə rast gəlinir və yük zamanı daban ağrısı ilə özünü göstərir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Haqlund-Şints xəstəliyi
- daban apofiziti
- daban sümüyü qabarının osteoxondropatiyası
Haqlund-Şints xəstəliyi çox vaxt arxaya doğru əhəmiyyətli dərəcədə çıxıntı verən daban sümüyü qabarcığının osteoxondropatiyasının tarixi adıdır.
Xəstəlik haqqında
Şints xəstəliyi daban sümüyünün arxa hissəsindəki böyümə zonasının (apofizin) zədələnməsidir. Bu zonaya Axilles vətəri və ayaq altının güclü fassiyası bərkiyir. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə apofiz hələ qığırdaq vasitəsilə daban sümüyünə birləşir və mexaniki yükə həssas olur. Qaçış, tullanma və uzunmüddətli ayaq üstə dayanma zamanı vətərin daimi dartılması bu nahiyədə mikrotravmalara, qan dövranının pozulmasına və iltihaba səbəb olur. Ənənəvi olaraq bu vəziyyət osteoxondropatiyalar qrupuna aid edilir.
Xəstəlik əsasən sürətli böyümə dövründə olan uşaqlarda və yeniyetmələrdə, xüsusilə futbol, basketbol, yüngül atletika, gimnastika ilə məşğul olanlarda rast gəlinir. Bir və ya hər iki daban zədələnə bilər. Böyümə başa çatdıqdan və apofiz daban sümüyü ilə tam birləşdikdən sonra xəstəlik adətən öz-özünə keçir.
Haqlund-Şints xəstəliyini böyüklərdə rast gəlinən Haqlund deformasiyasından fərqləndirmək lazımdır: sonuncu daban sümüyünün arxa-yuxarı hissəsində sümük çıxıntısıdır, dar və sərt ayaqqabı ilə qıcıqlanır və dabanarxası kisənin, Axilles vətərinin iltihabı ilə müşayiət olunur. Hər iki vəziyyətdə ağrı dabanın arxasında olsa da, onların gedişi və müalicəsi fərqlidir.
Səbəbləri
Xəstəlik çox vaxt bir neçə amilin birgə təsiri nəticəsində inkişaf edir. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- həddindən artıq fiziki yük – qaçış, tullanma, bərk səth üzərində intensiv məşqlər daban apofizinə təkrarlanan zərbə yükü yaradır;
- sürətli böyümə dövrü – sümüklər əzələ və vətərlərdən daha sürətli uzanır, Axilles vətəri və baldır əzələləri nisbətən gərgin qalır;
- baldır əzələlərinin və Axilles vətərinin elastikliyinin azalması – vətərin apofizə dartıcı təsirini artırır;
- ayağın quruluş xüsusiyyətləri – yastıayaqlıq, ayağın varus və ya valqus vəziyyəti, ayağın hündür qövsü;
- uyğun olmayan ayaqqabı – dabanı yumşaq amortizasiya etməyən, nazik altlıqlı və ya dar idman ayaqqabıları; böyüklərdə – hündür dabanlı və sərt arxalıqlı ayaqqabılar;
- ayağın arxa hissəsinin daimi travmatizasiyası, qaçış texnikasının pozulması;
- artıq bədən çəkisi – dabana düşən yükü artırır;
- irsi meyillilik – sümük və birləşdirici toxumanın quruluş xüsusiyyətləri.
Təsnifat
Şints xəstəliyinin ümumi qəbul edilmiş mərhələ təsnifatı yoxdur. Praktikada həkimlər şikayətlərin ifadəliliyinə görə adətən aşağıdakı dövrləri təsvir edir:
- kəskin (aktiv) dövr – yükdən sonra ifadəli ağrı, dabanın arxa hissəsində şişkinlik, axsama;
- yarımkəskin dövr – ağrı yalnız intensiv yük zamanı yaranır, istirahətdə keçir;
- sağalma dövrü – şikayətlər azalır, böyümə zonası tədricən bağlanır.
Lokalizasiyaya görə xəstəlik birtərəfli və ikitərəfli ola bilər. Haqlund deformasiyası ilə əlaqəli böyüklərdə isə yalnız sümük çıxıntısı olan formanı (şikayətsiz və ya minimal şikayətlərlə) və dabanarxası kisənin, Axilles vətərinin iltihabı ilə müşayiət olunan formanı (Haqlund sindromu) ayırırlar.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən tədricən başlayır. Əsas əlamətlər bunlardır:
- dabanın arxa və ya arxa-aşağı hissəsində ağrı – qaçış, tullanma, uzun yeriş zamanı və yükdən sonra güclənir, istirahətdə azalır;
- səhər və ya oturduqdan sonra ilk addımlarda ağrı;
- dabanı yandan sıxdıqda ağrı – bu, apofizitin xarakterik əlamətidir;
- yüngül şişkinlik – dabanın arxa hissəsində;
- yerişin dəyişməsi – uşaq dabana basmamağa çalışır, ayağın ön hissəsinə söykənir, axsayır;
- idman aktivliyinin azalması – uşaq məşqlərdən imtina edir, tez yorulur.
Böyüklərdə Haqlund deformasiyası zamanı dabanın arxasında bərk, ayaqqabı ilə sürtünən qabarıq hiss olunur, ətrafında dəri qızarır və qalınlaşır, ağrı ayaqqabının arxalığının təzyiqi ilə güclənir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: ağrı travmadan sonra qəfil yaranıbsa və ayağa basmaq mümkün deyilsə; daban nahiyəsi kəskin şişib, qızarıb, isti olubsa və bədən temperaturu yüksəlibsə; ağrı gecələr, istirahətdə də davam edirsə və ya ayaqda keyimə yaranıbsa. Belə əlamətlər sınıq, infeksiya və ya başqa ciddi xəstəliyi göstərə bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinik müayinəyə əsaslanır. Travmatoloq-ortoped uşağın yaşını, idman yükünü, ağrının xarakterini soruşur, ayağı nəzərdən keçirir, daban nahiyəsini palpasiya edir, baldır əzələlərinin elastikliyini və ayağın quruluşunu qiymətləndirir. Lazım olduqda aşağıdakı müayinələr təyin edilir:
- Daban sümüyünün rentgenoqrafiyası – apofizin vəziyyətini qiymətləndirir, lakin onun sıxlaşması və fraqmentasiyası sağlam uşaqlarda da ola bilər; rentgen əsasən sınıq, kista, şiş və digər səbəbləri istisna etmək üçün lazımdır. Böyüklərdə sümük çıxıntısını aşkar edir;
- Ultrasəs müayinəsi – Axilles vətərinin, dabanarxası kisənin və yumşaq toxumaların vəziyyətini göstərir;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) – şübhəli hallarda sümükdə ödemi, vətər və kisələrin iltihabını dəqiq qiymətləndirir;
- Qan analizləri – yalnız infeksiya və ya iltihabi oynaq xəstəliyindən şübhə olduqda.
Differensial diaqnostika daban sümüyünün yorğunluq sınığı, Axilles vətərinin iltihabı, plantar fassiit, sümük kistası, osteomielit və yuvenil artritlə aparılır.
Müalicə
Uşaq və yeniyetmələrdə Şints xəstəliyi əksər hallarda konservativ yolla müalicə olunur və böyümə başa çatdıqdan sonra keçir. Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq və apofizə düşən yükü məhdudlaşdırmaqdır.
Konservativ müalicə:
- yükün azaldılması – qaçış və tullanmanı müvəqqəti məhdudlaşdırmaq, onları üzgüçülük və ya stasionar velosiped kimi az zərbəli yüklərlə əvəz etmək;
- ağrı olduqda parçaya bükülmüş soyuq kompres;
- ortopedik daban yastıqcıqları və ya fərdi ortopedik altlıqlar – dabanı bir qədər qaldırır və zərbəni amortizasiya edir;
- yumşaq amortizasiyalı, rahat ayaqqabı, yalın ayaqla bərk səthdə gəzməmək;
- baldır əzələlərinin və Axilles vətərinin dartılma məşqləri, ayaq əzələlərini möhkəmləndirən müalicəvi gimnastika;
- fizioterapevtik prosedurlar – həkimin təyinatı ilə;
- qısa müddətli kursla qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr – yalnız həkim təyinatı ilə;
- güclü ağrıda nadir hallarda ortez və ya qısa müddətli immobilizasiya.
Uşaqlarda kortikosteroid inyeksiyaları və cərrahi müdaxilə tətbiq edilmir. İdmana qayıdış ağrı keçdikdən sonra tədricən, məşqçi və həkimlə razılaşdırılaraq həyata keçirilir.
Böyüklərdə Haqlund deformasiyası zamanı da müalicə konservativ başlanır: ayaqqabının dəyişdirilməsi, daban yastıqcıqları, dartılma məşqləri, fizioterapiya, iltihabəleyhinə vasitələr. Uzun müddət effekt olmadıqda cərrahi müalicə nəzərdən keçirilir – açıq və ya endoskopik üsulla artıq sümük toxumasının kəsilib götürülməsi, iltihablaşmış kisənin çıxarılması, lazım olduqda Axilles vətərinin bərpası.
Ağrıya baxmayaraq məşqləri davam etdirmək, ağrıkəsicilərlə ağrını «susdurub» yükü artırmaq, istiləşdirici məlhəmləri özbaşına istifadə etmək məsləhət deyil – bu, sağalmanı ləngidir.
Reabilitasiya
Konservativ müalicədən sonra əsas məqsəd baldır əzələlərinin elastikliyini və ayaq əzələlərinin gücünü bərpa etmək, düzgün qaçış texnikasını formalaşdırmaqdır. Məşqlər müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisinin nəzarəti altında aparılır, yük tədricən artırılır. Böyüklərdə əməliyyatdan sonra ayaq müvəqqəti olaraq gips lonqeti və ya ortezlə fiksasiya olunur, sonra fizioterapiya və müalicəvi gimnastika təyin edilir, tam yükə keçid həkimin icazəsi ilə olur.
Profilaktika
- uşağın yaşına və hazırlıq səviyyəsinə uyğun məşq rejimi, yükün tədricən artırılması;
- məşqdən əvvəl isinmə, sonra baldır əzələlərinin və Axilles vətərinin dartılma məşqləri;
- yaxşı amortizasiyalı, ayağa uyğun ölçüdə idman ayaqqabısı, köhnəlmiş ayaqqabının vaxtında dəyişdirilməsi;
- yastıayaqlıq və ayağın digər deformasiyalarında ortopedik altlıqlardan istifadə;
- bərk səthdə uzun müddət qaçmaqdan çəkinmək;
- normal bədən çəkisini saxlamaq;
- böyüklərdə – hündür dabanlı, dar və sərt arxalıqlı ayaqqabıların uzun müddət geyinilməməsi;
- daban ağrısı yarandıqda yükü azaltmaq və vaxtında həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped (uşaqlarda uşaq ortopedi) məşğul olur. Reabilitasiyaya idman həkimi və fizioterapevt qoşula bilər.
Yadda saxla!
- Fəal idmanla məşğul olan uşaqda daban ağrısı çox vaxt Şints xəstəliyi ilə əlaqəlidir, lakin sınıq və digər səbəbləri istisna etmək üçün həkim müayinəsi vacibdir.
- Xəstəlik adətən böyümə başa çatdıqdan sonra keçir; bu dövrdə yükü düzgün tənzimləmək əsas müalicədir.
- Ağrıya baxmayaraq məşqləri davam etdirmək sağalmanı ləngidir və ayağın yerişinin pozulmasına səbəb ola bilər.
- Rahat, amortizasiyalı ayaqqabı və dartılma məşqləri həm müalicədə, həm də profilaktikada həlledicidir.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur. Uşaqlarda uşaq ortopedinə müraciət etmək məqsədəuyğundur. Reabilitasiya mərhələsində fizioterapevt və müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisi kömək edir.
Xəstəlik əsasən sürətli böyümə dövründə olan uşaq və yeniyetmələrdə, xüsusilə qaçış və tullanma ilə bağlı idman növləri ilə məşğul olanlarda rast gəlinir. Həm qızlarda, həm də oğlanlarda ola bilər. Böyümə zonası bağlandıqdan sonra xəstəlik adətən öz-özünə keçir.
Adətən idmanı tamamilə dayandırmaq lazım olmur, lakin ağrı yaradan yükləri – qaçış və tullanmanı – müvəqqəti azaltmaq vacibdir. Bu dövrdə üzgüçülük və ya velosiped kimi daha yüngül fəaliyyətlər tövsiyə oluna bilər. Tam yükə qayıdış ağrı keçdikdən sonra tədricən olmalıdır.
Şikayətlər bir neçə həftədən bir neçə aya qədər davam edə və yük artdıqda təkrarlana bilər. Böyümə zonası daban sümüyü ilə birləşdikdən sonra xəstəlik keçir. Düzgün yük rejimi və məşqlər sağalmanı sürətləndirir.
Uşaq və yeniyetmələrdə Şints xəstəliyi əməliyyat tələb etmir. Cərrahi müalicə yalnız böyüklərdə Haqlund deformasiyası zamanı, uzunmüddətli konservativ müalicə effekt vermədikdə nəzərdən keçirilir. Bu qərarı travmatoloq-ortoped müayinədən sonra verir.
Dabanı yaxşı amortizasiya edən, ayağa uyğun ölçüdə, yumşaq arxalıqlı ayaqqabı tövsiyə olunur. Həkim ortopedik daban yastıqcıqları və ya fərdi altlıqlar məsləhət görə bilər. Nazik altlıqlı, köhnəlmiş və dar ayaqqabılardan çəkinmək lazımdır.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
