Osgud-Şlatter xəstəliyi böyük baldır sümüyü qabarcığının dəri altı kisəsinin zədələndiyi osteoxondropatiyanın xüsusi variantıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Osqud-Şlatter xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Xəstəliyə daha çox yeniyetmələr, daha tez-tez isə kişi cinsindən olanlar meyllidir. Şlatter xəstəliyi adətən 13-18 yaş kateqoriyasında rast gəlinir.
Şlatter sindromu peşəkar idmanla məşğul olan yeniyetmələrdə daha tez-tez inkişaf edir. Ən riskli fiziki fəallıq növləri basketbol, voleybol, futbol və xokkey bölmələridir. Konkiçilər, baletmeysterlər və idman gimnastları da risk altındadır. Son zamanlar bu idman növləri ilə təkcə oğlanlar deyil, qızlar da məşğul olur ki, bu da xəstəliyin gender yayılmasının nisbi silinməsinə kömək edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Şlatter xəstəliyi peşəkar idmanla məşğul olmayan uşaqlarda da inkişaf edə bilər (daha nadir hallarda).
Şlatter xəstəliyinin əsas simptomları diz nahiyəsində ağrı və şişkinlikdir. Patoloji proses ən çox birtərəflidir, son dərəcə nadir hallarda xəstəlik sağ və sol diz oynaqlarında eyni vaxtda inkişaf edir. Şlatter sindromunun diaqnostikası klinik mənzərənin diqqətli qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Rentgenoloji tədqiqat yalnız əlavə yardım göstərir, çünki patoloji prosesin mövcudluğunda rentgenoqrammalar bəzən tamamilə normaya uyğun ola bilər.
Şlatter xəstəliyinin müalicəsinin əsasını konservativ terapiya təşkil edir. Əməliyyat son dərəcə nadir hallarda aparılır.
Səbəbləri
10-13 yaşlı sağlam yeniyetmələrdə böyük baldır sümüyünün sümük çıxıntısı önə doğru böyüməyə başlayır, epifizar sümükləşmə nüvəsi isə xortum şəklində böyük baldır sümüyü qabarcığının dəri altı kisəsi tərəfə irəliləyir. Bu xortum bir neçə sümük strukturundan ibarət ola bilər, onlar adətən 18-19 yaşlarında bir törəməyə qovuşur. Bu prosesin pozulması zamanı patoloji prosesin inkişafı mümkündür.
Xəstəlik tədricən inkişaf edir, bəzən ayağın travmatik zədələnməsi ilə əlaqə izlənə bilər. Lakin əksər hallarda Şlatter xəstəliyinin görünən səbəbi olmur. Hesab olunur ki, bud dördbaşlı əzələsinin vətərinin intensiv və dəfələrlə təkrarlanan artıq yüklənməsi patoloji prosesin inkişafına kömək edir. Belə ki, dördbaşlı əzələ normada tibial qabarcığa fiksasiya olunur. Lakin yeniyetməlik yaşında bu sümük hələ tam yetişməyib – sümükləşmə nüvələri mövcuddur, yəni yumşaq toxuma komponenti sümük komponenti ilə növbələşir. Sümüyün sürətli böyüməsi və həddindən artıq güclü fiziki yüklər böyük baldır qabarcığı zonasında qan təchizatının pozulmasına kömək edir. Bu, nöqtəvi qansızmaların yaranmasına, diz qapağı bağ liflərinin cırılmasına, oynaq kisəsinin aseptik iltihabi prosesinə və fizioloji qabarcıq nahiyəsində bəzi fraqmentlərin ölümünə kömək edir.
Klinik mənzərə
Patoloji proses tədricən inkişaf edir. Əksər hallarda pasiyentlər patoloji prosesi işə sala biləcək konkret səbəbkar amili göstərə bilmir. Lakin bəzən travmatik təsirə işarə mövcuddur.
Zədələnmiş oynaq ağrıyır və şişir. İltihabi prosesdən fərqli olaraq qızarma və dərinin lokal temperaturunun yüksəlməsi müşahidə olunmur. Adətən istirahətdə ağrı hisləri narahat etmir. Ağrı sindromu adətən gəzərkən və pillələrlə qalxarkən, həmçinin dizdə əyilmə-düzəlmə hərəkətləri zamanı yaranır.
Ağrının müxtəlif intensivliyi var. Bəzi hallarda o çətin hiss olunur və yalnız idmanla məşğul olarkən, məsələn qaçış və ya sıçrayış zamanı narahat edir. Digər pasiyentlərdə o daimi mövcuddur və sinir sisteminə tükəndirici təsir göstərir. Bu patologiyada yeniyetmənin ümumi vəziyyəti əziyyət çəkmir, temperatur göstəriciləri normal hədlərdə qalır.
Dizin vizual baxışında oynağı yumru edən ödem qeyd olunur. Tibial qabarcıq zonasını əlləyərkən məhdud ağrılıq və sıx-elastik şişkinlik müəyyən edilir. Dizdə aktiv əyilmə və düzəlmə zamanı müxtəlif dərəcədə ifadəli ağrı yaranır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Əlavə tədqiqat üsulları, xüsusilə rentgenoqrafiya, əsasən differensial diaqnostika məqsədilə aparılır. Xəstəliyin rentgen-mənzərəsi olduqca dəyişkən ola bilər. Patoloji prosesin ilkin mərhələsində sümükləşmə nüvələrində dəyişikliklər yoxdur. Tibial qabarcığın yumşaq toxuma örtüyünün qalınlığının azalması və aşağı işıqlanma zonasının qalxması müşahidə olunur. İşıqlanma diz oynağının ön zonasında yerləşən yağ komponentinə uyğun gəlir. Şlatter xəstəliyində işıqlı zonanın ölçüsünün dəyişməsi diz qapağı altı kisənin iltihabı ilə şərtlənir.
Patoloji prosesin proqressivləşməsi zamanı sümükləşmə nüvələrinin tipik vəziyyəti dəyişməyə başlayır – onlar yuxarı qalxır və təxminən 0,5 sm önə çəkilir. Nüvələrin konturları qeyri-bərabər ola bilər, bu zaman onların trabekulyar quruluşu itir. Konturlar nüvənin baza hissəsi ilə qovuşaraq konqlomerat formalaşdıra bilər. Sonuncunun əsasını tibial qabarcıq, təpəsini isə həm palpasiya, həm də lateral rentgenoqrammada müəyyən edilə bilən tikan təşkil edir.
Böyük baldır sümüyü qabarcığının osteoxondropatiyasında rentgenoloji dəyişikliklərin müxtəlifliyi nəzərə alınmaqla, diaqnostikanın əsasını klinik müayinə təşkil edir. Bu onunla əlaqədardır ki, tipik simptomatika olduqda rentgen əlamətləri tamamilə normaya uyğun ola bilər. Buna görə travmatoloq-ortoped üçün əldə edilmiş rentgenoloji nəticələri klinik simptomatikaya və oynağın vizual-palpator müayinəsi zamanı əldə edilmiş məlumatlara uyğun qiymətləndirmək vacibdir. Şlatter xəstəliyi üzrə klinik tövsiyələrə əsasən, USM və MRT oynağın yumşaq toxuma strukturlarının vəziyyətini ətraflı qiymətləndirməyə imkan verir ki, bu da differensial diaqnostika üçün vacibdir.
Müalicə
Şlatter xəstəliyində müalicənin əsas variantı konservativ yanaşmadır. Cərrahi müdaxilə yalnız ciddi göstərişlərlə və yalnız istisna qaydasında yerinə yetirilir.
Tibial qabarcığın osteoxondropatiyasının konservativ terapiyasının əsas istiqamətləri bunlardır:
- Fiziki fəallığın intensivliyinin azaldılması;
- Zədələnmiş dizə istirahət təmin edilməsi;
- Patoloji prosesin ağır gedişində immobilizasiyaedici gips sarğısının qoyulması (bəzən fiksasiya edici elastik sarğı mümkündür);
- Ağrı sindromunu aradan qaldıran iltihab əleyhinə preparatların sistemli qəbulu və ya lokal tətbiqi.
Kəskin ağrı sindromu aradan qaldırıldıqdan sonra vətərlərin və oynaq kisələrinin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün fizioprosedurlar, zədələnmiş dizin masajı aparılır, həmçinin üzgüçülük tövsiyə olunur.
Şlatter xəstəliyində əməliyyat göstəriş deyil. Cərrahi müdaxilə yalnız xüsusi fərdi göstərişlərdə, adətən sümük-əzələ sisteminin digər patologiyası ilə birlikdə aparıla bilər.
Reabilitasiya
Əsas müalicə kursundan sonra zədələnmiş oynağın fiziki fəallığını məhdudlaşdırmaq tələb olunur. Belə yeniyetmələrə yüngül atletika, sıçrayışlar, diz oynaqlarına söykənərək uzunmüddətli qalma, həmçinin çömbəlmə tövsiyə edilmir. Travma təhlükəli idman məşğuliyyətləri oynaqlara qənaətbəxş və yumşaq təsir göstərən növlərlə, məsələn akvaaerobika və üzgüçülüklə əvəz olunur.
Profilaktika
Şlatter xəstəliyinin profilaktikasının əsasını fiziki yüklərin yerinə yetirilməsi texnikasına əməl edilməsi təşkil edir. Bu, budun dördbaşlı əzələsinin mümkün həddindən artıq gərginləşməsini istisna edir. Fiziki balansa əməl edilməsi böyük baldır sümüyünün sümükləşməsi hələ tamamlanmayan yeniyetmələr üçün xüsusilə aktualdır.
Yadda saxla!
Patoloji proses üçün proqressivləşən gediş xarakterikdir, bu zaman kəskinləşmə fazası remissiya fazası ilə növbələşir. Patologiyanın orta müddəti 12-24 ay təşkil edir, bu zaman sağalma dövrü bir qayda olaraq böyük baldır sümüyünün sümükləşmə prosesinin tamamlanmasına (yeniyetmənin 17-19 yaşına) düşür. Sağalma müəyyən transformasiyalardan keçir. Belə ki, bəzi ölmüş sümük zonaları sorulur, digərləri isə getdikcə böyüyərək konqlomeratlara qovuşur. Bu ocaqlar sonradan ossifikasiyaya məruz qalır ki, bu da tibial qabarcığın normal strukturunun bərpasına kömək edir. Beləliklə, Şlatter xəstəliyi rentgenoloqlar tərəfindən demək olar ki, həmişə mənzərənin normallaşması ilə xarakterizə olunur. Lakin xəstəliyin həddindən artıq aqressiv gedişində yetkinlərdə qalıq dəyişikliklər müşahidə oluna bilər.
Suallar və cavablar
Bu patologiyanın diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur.
Əksər hallarda xəstəliyin proqnozu əlverişlidir, çünki orqanizm böyüdükcə sağalma baş verir. Lakin bəzən əlverişsiz nəticələr mümkündür, məsələn diz qapağının yerinin dəyişməsi, davamlı deformasiyalar, həmçinin diz oynağının degenerativ zədələnməsi. Bəzi hallarda meteopatiya inkişaf edir – hava şəraitinin dəyişməsinə cavab olaraq diz oynağında ağrının yaranması (meteohəssaslıq). Mümkün əlverişsiz nəticələrin risklərini azaltmaq üçün travmatoloq-ortopedə vaxtında müraciət etmək tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
