Tendinit vətərdə kəskin iltihabi və ya yüklənmə ilə əlaqəli ağrılı prosesi təsvir edən termindir. Uzunmüddətli degenerativ hallarda tendinopatiya termini daha dəqiq hesab olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tendinopatiya
- tendinoz
- vətər iltihabı
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik kəskin və ya xroniki gedişə malik ola bilər. İkinci halda patoloji prosesin proqressivləşməsi degenerativ dəyişikliklərə gətirib çıxarır. İltihab ən çox vətərin sümüyə bitişən hissəsini əhatə edir. Patoloji proseslə adətən iri oynaqların yaxınlığından keçən vətər dəstələri zədələnir (qolun bicepsinin, bud vətərlərinin, dirsək oynağının tendiniti və s.). Bir qədər az hallarda xəstəlik orta ölçülü oynaqların vətər kompartmentini əhatə edir (ayağın daban nahiyəsindəki Axilles vətərinin tendiniti, bilək-əl oynağından keçən biləyi və barmaqları əhatə edən əlin vətərlərinin tendiniti və s.).
Tendinit hərəkət zamanı güclənən ağrılı hislərlə təzahür edir. Müayinə zamanı dəri örtüyünün ödemi və qızarması aşkarlanır, lokal temperatur yüksəlmiş ola bilər.
Xəstəliyin müalicəsində konservativ terapiyanın ənənəvi üsulları – qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, istilik prosedurları, maqnitoterapiya istifadə olunur. Konservativ terapiya kəskin proses zamanı göstərişdir. Xroniki tendinit cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.
Səbəbləri
Tendinitin səbəbləri hazırkı vaxta qədər tam müəyyən edilməyib. Xəstəliyin patogenezi vətər liflərinin degenerasiyası və mikroçapıqların əmələ gəlməsi ilə əlaqədardır. Ən böyük dəyişikliklər vətər dəstəsinin sümük toxumasına bitişmə zonasında müəyyən edilir. Kollagen ipləri xaotik istiqamət alır, vətər hüceyrələrində (tenositlər) isə normal quruluş pozulur. Hesab olunur ki, vətər liflərinə həddindən artıq yük ilk növbədə tenositlərin ölümünü işə salır (hüceyrənin həyat dövrünün müddətini müəyyən edən daxili proqramın aktivləşməsi hesabına). İkinci növbədə isə bu, kollagen liflərinin təşkilinə təsir göstərir.
Aşağıdakı səbəbkar amillər ayırd edilir:
- İdman. Dayaq-hərəkət aparatının artmış yüklərə məruz qaldığı intensiv məşqlər zamanı vətərin iltihabi zədələnmə ehtimalı yüksəlir. Bu dövrdə vətər dəstələrində mikrotravmalar yaranır – birləşdirici toxuma və damarlar zədələnir. Bu fon üzərində iltihabi reaksiya işə düşür.
- Stereotip təkrarlanan hərəkətlər. Risk qrupuna stomatoloqlar, musiqiçilər, ofis işçiləri daxildir. Dəfələrlə təkrarlanan hərəkətlər müəyyən vətərin həddindən artıq yüklənməsinə gətirib çıxarır. Mikrotravmalar meydana çıxır, orqanizm onlara iltihabi cavabla reaksiya verir.
- Yaş. İnsan nə qədər yaşlı olarsa, tendinit inkişafının ehtimalı bir o qədər yüksək olur. Yaşlı pasiyentlərdə tez-tez vətərlərin iltihabı hüceyrələrarası fəzada kalsium duzlarının çökməsi ilə müşayiət olunur.
Bəzi hallarda tendinit reaktiv xarakter daşıya bilər. Tez-tez belə vəziyyət uroqenital infeksiyanın – qonoreya, xlamidioz və digərlərinin ağırlaşması kimi inkişaf edir. Tendinit oynaq xəstəlikləri – revmatoid artrit, deformasiyaedici artroz və digərləri fonunda ikincili reaksiya ola bilər.
Kalsifikasiyaedici tendinit ayrıca kateqoriyaya ayrılır. Bu xəstəliyin patogenezi tam aydınlaşdırılmamış olaraq qalır. Hesab olunur ki, xəstəlik bir neçə mərhələdən keçir.
- Prekalsinat mərhələsi. Provokasiyaedici amilin təsiri altında vətər fibroz-qığırdaq transformasiyasına məruz qalır.
- Kalsinat mərhələsi. O, 3 fazaya bölünür. Birinci fazada hüceyrələrarası fəzada hüceyrələrin ətrafında cəmlənən kalsium kristallarının formalaşması baş verir. Kalsinat tədricən ölçülərinə böyüyür və sıxlaşır. Öz strukturuna görə o, təbaşirə bənzəyir. Sakitlik fazasında kalsinatın ətrafında onu ətraf strukturlardan ayıran fibroz-qığırdaq kapsulu formalaşır. Bu mərhələdə klinik təzahürlər ola bilməz. Lakin bəzi pasiyentlərdə cüzi sızıldayan ağrılar meydana çıxır. Əgər kalsinat böyük ölçülərə çatarsa, sümük-əzələ konflikti sindromu meydana çıxır. Rezorbtiv fazada bir müddət sonra kalsinatın ətrafında ətraf kapsulda mikrodamar şəbəkəsinin formalaşması ilə iltihabi reaksiya meydana çıxır.
- Postkalsinat mərhələsi. Kalsium çöküntülərinin sorulması ilə eyni zamanda kalsinatdan sonra qalan boşluğun çapıqlaşmasını təmin edən vaskulyarlaşmış qranulyasiya toxumasının artması baş verir. Bu boşluq üçüncü tip kollagenlə əvəz olunur.
Təsnifat
Gedişinin xarakterinə görə tendinit 2 formaya təsnif edilir:
- kəskin;
- xroniki, dalğavari gedişat ilə xarakterizə olunur – kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur.
Tendinit bütün vətəri zədələyə bilər, ya da yalnız vətərin sümüyə bitişdiyi zonanı (insersion variant) zədələyə bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin inkişafı tədricən xarakter daşıyır. Ağrılar əvvəlcə dövri olaraq meydana çıxır və qısamüddətli xarakter daşıyır. Ağrı fiziki yüklə provokasiya olunur. Ağrılı hislər sakitləşdikcə insanın adi fəallığı bərpa olunur. Müalicə olmadıqda xəstəlik proqressivləşməyə davam edir və bir müddət sonra ağrılar hətta istirahət zamanı da yarana və uzun müddət saxlanıla bilər. Vizual olaraq tendinit ödem, dərinin qızarması və lokal temperaturun yüksəlməsi ilə təzahür edir. İltihablı vətər dəriyə nə qədər yaxın yerləşərsə, lokal əlamətlər bir o qədər güclü ifadə olunur. Xəstəliyin xroniki forması üçün maraq oynağında hərəkət zamanı meydana çıxan xırıltılı cırıltı xarakterikdir. Bunlar patoloji prosesin ümumi əlamətləridir. Tendinitin spesifik simptomları iltihablı vətərin lokalizasiyası ilə müəyyən edilir.
Nümunə olaraq diz qapağı bağının iltihabi zədələnməsinə baxaq. Xəstəliyin bu forması idmançılarda tez-tez rast gəlinir və təkrarlanan həddindən artıq gərginliklə əlaqəli yorğunluq travmasıdır. Diz qapağı tendiniti üçün diz qapağının yuxarı hissəsində və ya daha çox müşahidə olunduğu kimi aşağı hissəsində ağrılar xarakterikdir. Bəzən ağrılı hislər böyük qamış sümüyünün yuxarı hissəsində lokalizasiya oluna bilər. Xəstəlik tədricən 3 mərhələdən keçir. Birincisində – ağrılar yalnız fiziki fəallıqdan sonra meydana çıxır, diz oynağının funksional vəziyyəti pozulmayıb. İkinci mərhələdə ağrılı hislər hərəkətin özü zamanı meydana çıxır və bir müddət saxlanılır. Patoloji prosesin üçüncü mərhələsi onunla xarakterizə olunur ki, diz fiziki yük zamanı və onun bitməsindən uzun müddət sonra ağrıyır, bu da insanın fəallıq səviyyəsinə təsir edir. Diz qapağı bağının zədələnməsi “qaz ayağı” tendiniti ilə birləşə bilər – dizin nahiyəsində böyük qamış sümüyünə 3 əzələnin bitişmə zonası (böyük qamış sümüyü baldırın daxili tərəfində, kiçik qamış sümüyü isə xarici tərəfində yerləşir).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik proqram adətən obyektiv müayinəni, ultrasəs müayinəsini və rentgenoqrafiyanı əhatə edir. Mürəkkəb hallarda diaqnozun qoyulması üçün maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) yerinə yetirilir.
- Rentgen müayinəsi sümük toxumasının vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir və differensial diaqnostika çərçivəsində istifadə olunur. Yumşaq toxuma strukturlarını qiymətləndirmək üçün rentgen şüaları az informativdir.
- Exoqrafik skanlama (USM) zamanı tendiniti aşağıdakı əlamətlər göstərir – lokal və ya diffuz qalınlaşma və hipoexogen daxilolmaların olması, kalsifikasiyaedici tendinit zamanı isə vətərdə ultrasəs kölgəsi ilə hiperexogen daxilolmalar olur.
Xidmətlər
Müalicə
Tendinitin ilkin mərhələsində müalicə kompleks konservativ terapiya ilə məhdudlaşır. Xroniki formada da əvvəlcə konservativ müalicə aparılır, effekt olmadıqda cərrahi müdaxilə məsələsi həll edilir.
Patoloji prosesin inkişafının ilk mərhələlərində zədələnmiş oynağa funksional istirahət təmin etmək vacibdir, idmançılara müəyyən müddət məşqlərdən çəkinmək tövsiyə olunur. Həmçinin iltihabəleyhinə preparatların (lokal və sistemli) istifadəsi göstərişdir. Müalicə kortikosteroidlərlə və ağrıkəsici vasitələrlə elektroforez, məlhəmlərlə fonoforez ilə tamamlanır.
Tendinitin müalicəsində zərbə-dalğa terapiyasından istifadə olunur. Seansların sayını və aralarındakı intervalı həkim fərdi qaydada müəyyən edir.
Kalsifikasiyaedici tendinitdə iltihabəleyhinə və zərbə-dalğa terapiyası həmişə effektiv olmur. Bu mərhələdə kalsinatların ultrasəs nəzarəti altında fizioloji məhlulla həll edilməsi mümkündür (kalsinatların niddlinqi və sləysinqi).
Uzunmüddətli konservativ müalicə effekt vermədikdə xroniki tendinitdə cərrahi müdaxilə aparılır. Əməliyyatlar əsasən artroskopik yolla yerinə yetirilir. Bu metod az invazivliyi, qısa bərpa dövrü və daha yaxşı terapevtik nəticələri ilə fərqlənir. Xəstəliyin fonunda vətər dəstəsinin cırılması baş verdikdə də əməliyyat aparılır.
Kalsifikasiyaedici tendinitdə konservativ terapiya effektiv olmadıqda, vətərin qalınlığından kalsium depozitlərinin çıxarılmasına və sonradan onun plastikasına yönəlmiş cərrahi müdaxilə aparılır.
Reabilitasiya
Zərbə-dalğa terapiyası ilə kineziotapinqi özündə birləşdirən reabilitasiya üsullarının tətbiqi orta hesabla 1 həftədən sonra idman trenajorlarında məşqlərə yenidən başlamağa imkan verir. Yönəldilmiş reabilitasiya fiziki yüklərə uyğunlaşmanı sürətləndirir, bəzi hallarda isə məşq prosesini ümumiyyətlə dayandırmamağa imkan verir ki, bu da xüsusilə peşəkar idmançılar üçün vacibdir.
Profilaktika
Xəstəliyin profilaktikası fiziki fəallığın optimallaşdırılmasına yönəlidir. Əgər peşə fəaliyyəti bir və ya bir neçə oynaqda monoton hərəkətlərlə əlaqədardırsa, mütəmadi olaraq isinmə hərəkətlərinin aparılması tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Kalsifikasiyaedici tendinit xəstəliyin növlərindən biridir. Patoloji prosesə tez-tez çiyin oynağının rotator manjeti cəlb olunur. Xəstəlik vətər dəstələrinin qalınlığında kalsium hidroksiapatit kristallarının çökməsi ilə xarakterizə olunur. Tendinitin bu forması ağrı ilə təzahür edən yerli iltihabla müşayiət olunur. Bununla belə, bəzən ağrı sindromu ola bilmir. Xəstəlik ən çox 30-50 yaş arasında olan qadınlarda inkişaf edir. Risk amillərindən biri fiziki fəallığın növü və səviyyəsi hesab olunur. Belə ki, çiyin rotator manjetinin kalsifikasiyaedici tendiniti ev xanımlarında və ofis işçilərində geniş yayılmışdır. Patoloji prosesə daha çox sağ çiyin cəlb olunur, lakin hər beşinci halda xəstəlik hər iki oynağı zədələyir. Lokalizasiyasına görə kalsinatlar azalma ardıcıllığı ilə supraspinatus, infraspinatus əzələlərində, kiçik dairəvi (teres minor) və kürəkaltı (subscapularis) əzələdə aşkarlanır. Patoloji prosesin mərhələsi nəzərə alınmaqla kalsifikasiyaedici tendinitin müalicəsi aparılır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
