Toksik zob qalxanabənzər vəzin hormonları həddindən artıq istehsal etdiyi zob formalarını ifadə edir. Diffuz toksik zob və toksik düyünlü zob əsas səbəblərdəndir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qreyvs xəstəliyi
- Bazedov xəstəliyi
- diffuz toksik zob
Xəstəlik haqqında
Toksik zobla qadınlar daha çox xəstələnir. Patologiyanın populyasiyada yayılması 1 — 1,5%-dir.
Səbəbləri
Tireostimulyasiyaedici antitellərin əmələ gəlmə mexanizmi dəqiq öyrənilməyib, lakin ən ehtimal olunan səbəb genetik meyllilik hesab edilir. Bu nəzəriyyənin xeyrinə Qreyvs xəstəliyi olan insanların 30%-nin zoblu və ya yapon həkim Haşimoto tərəfindən təsvir edilmiş autoimmun xroniki tireoiditli ailə üzvlərinin olması statistikası dəlalət edir. Əkizlər üzərində müşahidələr də irsi meylliliyin rolunu təsdiqləyir: eyniyumurtalı əkizlərdən biri xəstələndikdə digərində xəstəliyin inkişaf ehtimalı xeyli yüksəkdir.
Toksik zobun yaranmasına töhfə verən amillər arasında aşağıdakılar da qeyd olunur:
- siqaretçəkmə;
- stress;
- hamiləlik dövrü.
Yod çatışmazlığı Qreyvs xəstəliyinin səbəbi deyil, lakin yodun artıq miqdarda daxil olması (məsələn, yodlu kontrast maddələr və ya yodtərkibli dərmanlar) meylli insanlarda tireotoksikozu provokasiya edə bilər.
Təsnifat
Boyunun vizual müayinəsinin və palpasiyasının nəticələrindən asılı olaraq toksik zob üç dərəcəyə təsnif edilir.
- 0: zob yoxdur. Qalxanabənzər vəzi paylarının ölçüsü xəstənin baş barmağının distal (uc) falangasından böyük deyil.
- 1: boyunun normal vəziyyətində zob vizual olaraq nəzərə çarpmır, lakin palpasiya olunur, yəni əl ilə hiss edilir.
- 2: vəzinin böyüməsi vizual müayinə zamanı müəyyən edilir.
Tireotoksikoz klinik simptomların ifadəliliyinə görə üç ağırlıq dərəcəsinə bölünür.
- Subklinik tireotoksikoz. Simptomlar demək olar ki, olmadıqda hormonların tədqiqi əsasında diaqnoz qoyulur. Sərbəst tiroksinin (T4) və sərbəst trioyodtironinin (T3) normal göstəriciləri fonunda TSH miqdarının azalması müəyyən edilir.
- Manifest tireotoksikoz. TSH səviyyəsinin azalması, T4 və/və ya T3-ün artması ilə ifadəli klinik mənzərə.
- Ağırlaşmış tireotoksikoz. Xəstəliyin ağırlaşmaları mövcuddur: ürək çatışmazlığı, qulaqcıqların fibrilyasiyası (elektrik impulsunun qulaqcıqlar vasitəsilə keçirilməsinin pozulduğu aritmiya növü), kaxeksiya (orqanizmin tükənməsi) və digərləri.
Klinik mənzərə
Toksik zobun simptomları həm emosional sferaya, həm də insanın fiziki vəziyyətinə təsir göstərir. Onlar tireoid hormonlarının təsiri ilə əlaqədardır:
- ekzoftalm (gözlərin pərtövlüyü): endokrin oftalmopatiya yalnız diffuz toksik zoba xasdır, ona görə də göz simptomları ilkin diaqnozu tez müəyyən etməyə kömək edir;
- Artmış həyəcanlılıq;
- ağlamaqlıqla müşayiət olunan emosional labillik;
- yuxu pozğunluğu;
- hərəkətlilik və diqqətin cəmlənməsinin pozulması;
- artmış tərləmə;
- ətraf mühitin temperaturu ilə əlaqədar olmayan bədəndə titrəmə;
- əzələ zəifliyi;
- bədən çəkisinin azalması;
- ürək döyüntüsü;
- tez-tez nəcis;
- aybaşı dövrünün pozulması/potensiyanın azalması;
- göz hərəkətləri zamanı və sakit vəziyyətdə ağrı;
- göz qapaqlarının hiperemiyası, şişkinliyi;
- gözlərin selikli qişasının qızarması və şişməsi və digərləri.
Yaşlı insanlarda simptomlar arasında psixi və ürək-damar pozğunluqları, apatiya, iştahanın itməsi, depressiya, zəiflik, ürək ritminin pozulması, qan dövranı çatışmazlığı əlamətləri (təngnəfəslik, ürək mənşəli şişlər) üstünlük təşkil edir. Həzm traktının müşayiət edən patologiyaları, ürək və damar patologiyaları, həmçinin nevroloji pozğunluqlar çox vaxt zobun mövcudluğunu maskalayır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika klinik, laboratoriya və instrumental metodları özündə birləşdirir. Müayinə zamanı endokrinoloq xəstənin şikayətlərini öyrənir, anamnez toplayır, o cümlədən ilk simptomların nə vaxt meydana çıxdığını, qohumlarında oxşar xəstəliklərin rast gəlinib-gəlinmədiyini aydınlaşdırır. İlkin müraciət zamanı sorğu ilə yanaşı, vəzinin proyeksiyasında boyun palpasiya olunur (əl ilə yoxlanılır).
Vəzinin funksional aktivliyini müəyyən etmək üçün tireotrop hormonun, sərbəst tiroksinin və trioyodtironinin konsentrasiyası tədqiq edilir. Qalxanabənzər vəzinin autoimmun patologiyasının olmasını təsdiqləmək üçün tireoqlobulinə (TQ) və tireoperoksidaza (TPO) qarşı antitellərə görə analiz təyin edilir. Bu antitellərin yüksək səviyyəsi, bir qayda olaraq, autoimmun prosesin olmasından xəbər verir, lakin vəzidə başqa mənşəli iltihabi dəyişikliklərin əlaməti də ola bilər.
İnstrumental diaqnostika aşağıdakı tədqiqatları əhatə edir.
- Qalxanabənzər vəzinin USM-i. Orqanın həcmini və quruluşunu qiymətləndirməyə imkan verir. Exogenlik orqanın akustik xüsusiyyətlərindən asılıdır: səs dalğalarının əks olunması, keçiriciliyi, sınması və udulması. Patologiya olduqda bu parametrlər toxumanın morfoloji quruluşunun dəyişməsindən xəbər verir və USM aparatının monitorunda əks olunur.
- Rəngli dopplerometrik xəritələmə. Müayinə qalxanabənzər vəzidə qan axınını qiymətləndirmək üçün təyin edilir. O, toksik zob zamanı həmişə güclənir.
- Vəzinin sintiqrafiyası. Metodun mahiyyəti radiofarmasevtik preparatın vena vasitəsilə yeridilməsindən, onun toxumalarda toplanmasından və gamma-kameranın detektorları tərəfindən qeydə alınaraq kompüter monitorunda paylanmasının vizuallaşdırılmasından ibarətdir. Yeridilmiş maddənin paylanmasına görə orqanın funksional aktivliyi, zədələnmənin həcmi (diffuz, yəni orqanın bütün toxumasının cəlb olunması, və ya düyünlü) haqqında nəticə çıxarılır. Sintiqrafiya vəzinin patologiyalarını fərqləndirmək üçün tədqiqat rolunu oynayır.
- KT və MRT. Üsullar qida borusunun və traxeyanın sıxılmasını istisna etmək üçün tətbiq edilir, həmçinin digər müayinə metodlarının kifayət qədər informativ olmadığı hallarda təyin edilir.
- Vəzi toxumalarının punksion transkutan biopsiyası və onun sitoloji tədqiqi. Bu texnika bədxassəli hüceyrələri aşkarlamağa imkan verir və düyünlər aşkarlandıqda aparılır.
Müalicə
Müalicə tədbirləri evtireoza – T3 və T4 hormonlarının normal konsentrasiyasına nail olmağa yönəlmişdir. Vəziyyətdən asılı olaraq müxtəlif taktikalardan istifadə oluna bilər.
Medikamentoz müalicə yodun oksidləşməsini, vəzi hormonlarının əmələ gəlməsini azaldan preparatlar – tireostatiklərin təyin edilməsindən ibarətdir. Farmakoloji müalicədən 1 – 1,5 il sonra xəstəliyin residivi zamanı, tireostatikləri tətbiq etmək mümkün olmadıqda və ya ilkin müalicə kimi radioaktiv yod tətbiq edilir. Terapiyanın məqsədi qalxanabənzər vəzinin toxumasının cərrahiyyəsiz dağıdılmasıdır.
Konservativ terapiyanın effektiv olmadığı hallarda radikal metod göstərişdir. Həkimlər total tireoidektomiya, yəni qalxanabənzər vəzinin tam çıxarılmasını yerinə yetirir. Cərrahi müalicədən sonra qalan bütün ömür boyu əvəzedici hormonal terapiya tövsiyə olunur. Dərmanların dozası və qəbul tezliyi endokrinoloq tərəfindən seçilir.
Reabilitasiya
Erkən bərpa dövründə xəstə boyunda əzələ gərginliyi hiss edir, kəsik yerində ödem və ağrı olur. Tikişlərin antiseptik məhlullarla işlənməsi və qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatların qəbulu təyin edilir. Bərpa dövrü normada 7-14 gün davam edir. Bu müddət ərzində fiziki yüklənmələrdən, əyilmələrdən, ağırlıq qaldırmaqdan, qızmadan, açıq günəş şüaları altında olmaqdan çəkinmək lazımdır.
Profilaktika
Toksik zobun profilaktikası ilk növbədə ümumi tədbirlərdən ibarətdir. Xəstələrə tövsiyə olunur:
- stresslərdən çəkinmək;
- düzgün qidalanmaq;
- infeksion xəstəlikləri, o cümlədən karies daxil olmaqla, vaxtında müalicə etmək;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- hipodinamiyaya yol verməmək və s.
Yadda saxla!
Hamiləlik dövründə xorionik qonadotropinin artması səbəbindən tireoid hormonlarının miqdarı artır ki, bu, qadında artıq hipertireoz diaqnozu qoyulmuşsa, xüsusilə təhlükəlidir. Hamiləliyin birinci trimestrində xəstəlik zamanı spontan, yəni planlaşdırılmamış abortun ehtimalı yüksəkdir, üçüncü trimestrdə isə vaxtından əvvəl doğuş riski böyükdür. Beləliklə, hamiləliyin planlaşdırılması mərhələsində belə endokrinoloqa müraciət etmək və doğuşa qədər hormonlara nəzarət etmək zəruridir.
Toksik zob təkcə hamiləlik dövründə təhlükəli deyil. Hipertireozu olan istənilən xəstə təhlükəli ağırlaşma – tireotoksik böhranla qarşılaşa bilər. Vəziyyət qanda T3 və T4 səviyyəsinin kəskin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunur. Hormonlar ürəyə və damarlara, emosional sferaya mənfi təsir göstərir. Xəstə güclü panika hiss edir, sakitləşə bilmir. Nəbz tezliyi və arterial təzyiq yüksəlir. Ağır hallarda aritmiyadan letal nəticə mümkündür.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
