Ürəyin keçiriciliyinin pozulması — elektrik impulsunun qulaqcıqlar və mədəciklər daxilindəki sinir dəstələri boyunca yayılmasının pozulmasıdır. Ürək əzələsinin yığılmasının pozulması və qan dövranının keyfiyyətinin pisləşməsi ilə müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ürək bloku
- keçiricilik blokadası
Xəstəlik haqqında
Ürəyin keçiriciliyinin pozulması — elektrik impulsunun qulaqcıqlar və mədəciklər daxilindəki keçirici sistem boyunca yayılmasının pozulmasıdır. Ürək əzələsinin yığılmasının pozulması və qan dövranının keyfiyyətinin pisləşməsi ilə müşayiət olunur.
Ürəyin keçirici sistemi bir neçə törəmədən ibarətdir:
- sinoatrial düyün;
- atrioventrikulyar (qulaqcıq-mədəcik) düyün;
- atrioventrikulyar düyündən ayrılan və iki ayaqcığa (sağ və sol) bölünən Hiss dəstəsi; hər ayaqcıq impulsu müvafiq mədəciyə ötürür, sol ayaqcıq isə əlavə olaraq ön və arxa şaxələrə ayrılır;
- Purkinye lifləri: Hiss ayaqcıqlarının şaxələrindən ayrılan xüsusi keçirici əzələ lifləri.
Səbəbləri
Ürək impulslarının keçirilməsinin pozulmasına səbəb olan çoxlu sayda amillər mövcuddur. Patologiya aşağıdakılarla yarana bilər:
- antiaritmik preparatların qəbulu;
- orqanizmin müxtəlif növ intoksikasiyaları (siqaret çəkmə, alkoqol, narkotik maddələr, zəhərlər və s.);
- ürək-damar sisteminin xəstəlikləri;
- maddələr mübadiləsinin və/və ya elektrolitlərin pozulmaları;
- hormonal nasazlıqlar.
Çox vaxt blokadanın yaranmasının səbəbi ürək əzələsinin və/və ya sinir dəstələrinin zədələnməsidir. O, aşağıdakıların fonunda yarana bilər:
- stenokardiya və miokard infarktı;
- miokardit;
- kardioskleroz;
- ürək əzələsinin hipertrofiyası;
- ürəyə həddindən artıq yüklənmə və s.
İrsi amil də blokadaların yaranma riskini artırır.
Təsnifat
Ürəyin keçiriciliyi və ritminin pozulmaları sıx bağlı olduğundan, müasir təbabətdə onları ifadə etmək üçün vahid təsnifatdan istifadə olunur. Onlar 2 böyük qrupa bölünür. Orqanın yığılma tezliyinə görə aşağıdakılar fərqləndirilir:
- Bradiaritmiyalar – elektrik siqnallarının yavaş yaranması, habelə ürəyin qismən və ya tam blokadası nəticəsində yaranan ritm pozğunluqları (dəqiqədə 60 vurğudan az).
- Taxiaritmiyalar – ürək yığılmalarının ritmini artıran patologiyalar (dəqiqədə 90 vurğudan çox). Çox vaxt onlar ürək keçiriciliyinin pisləşməsi ilə əlaqəli olmur.
Bilavasitə ürək blokadaları patoloji sahənin lokalizasiyasından asılı olaraq bir neçə növə bölünür:
- Sinoatrial blokada – impulsun sinus düyünündən qulaqcıqlara keçməsinin pozulmasıdır; sinus düyününün zəiflik sindromunun təzahürlərindən biri ola bilər.
- Qulaqcıqlararası blokada – impulsun qulaqcıqlar boyunca yayılmasının pozulması zamanı yaranır.
- Atrioventrikulyar blokada – siqnalın qulaqcıqlardan mədəciklərə keçirilmə sürətinin azalmasıdır. Patologiyanın üç dərəcəsi fərqləndirilir: impulsun keçməsinin yavaşıması, impulsların bir hissəsinin keçməsinin blokadası, impulsun qulaqcıqdan mədəciklərə keçməsinin mümkünsüzlüyü.
- Mədəciklərdaxili blokadalar – His dəstəsinin sahələrindən birində inkişaf edir. Buna uyğun olaraq sağ ayaqcığın, sol ayaqcığın ön budağının, sol ayaqcığın arxa budağının blokadaları, üçdəstəli blokada (bütün His dəstəsinin keçiriciliyinin pozulması) fərqləndirilir.
Bundan başqa, mədəciklərdaxili blokadalar tam və ya natamam ola bilər.
Klinik mənzərə
Ürək keçiriciliyinin pozulmaları zamanı simptomlar hər hansı bir hala görə fərqlənə bilər. Erkən mərhələlərdə çox vaxt insan ürək-damar sisteminin fəaliyyətində heç bir spesifik dəyişiklik hiss etmir. Bu xarakterli ürək pozğunluqları olan xəstələrin əsas şikayətlərinə aşağıdakılar aiddir:
- baş ağrıları;
- güclü təngnəfəsliyin olması;
- məkanda dezoriyentasiya;
- dodaq və burun nahiyəsində göyərmə;
- huşdan getmə ərəfəsi vəziyyəti və ya huşun itirilməsi;
- döşün sol tərəfində narahatedici hisslər.
Bu simptomlar digər ürək patologiyaları üçün də xarakterikdir. Buna görə ürək keçiriciliyinin pozulmalarını müstəqil şəkildə müəyyən etmək mümkün deyil. Bunun üçün ixtisaslı mütəxəssislərin iştirakı ilə kompleks diaqnostikanın aparılması tələb olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə anamnezin toplanması və xəstənin vizual müayinəsi ilə başlayır. Sonra kardioloq təzyiqi ölçür və döş qəfəsinin auskultasiyasını aparır (fonendoskopla dinləmə). Alınan məlumatlar əsasında mütəxəssis ilkin diaqnoz qoyur. Ürək keçiriciliyi pozğunluqlarının əsas diaqnostika üsulları bunlardır:
- EKQ (elektrokardioqrafiya). Bu üsul ürək ritminin vizuallaşdırılması və onun xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi üçün əsas metod kimi istifadə olunur.
- Holter üzrə EKQ monitorinqi. Üsul sutkanın müxtəlif vaxtlarında ürək ritminin qeydə alınmasından ibarətdir və 24 saat ərzində aparılır. Prosedur zamanı əldə edilən məlumatlar sonrakı təhlil üçün xarici daşıyıcıya yazılır.
- EXOKQ (exokardioqrafiya) və ya ürəyin USM-i. Ultrasəs müayinəsi olub, bunun vasitəsilə həkim orqanın vəziyyətini və işini vizual olaraq qiymətləndirə bilir.
Bəzən əlavə olaraq fiziki yüklənmə ilə EKQ aparılması tələb olunur. Laboratoriya diaqnostikası adətən köməkçi xarakter daşıyır və patologiyanın səbəbinin dəqiqləşdirilməsinə, mümkün ağırlaşmaların aşkarlanmasına yönəlib.
Müalicə
Çox hallarda ürək aparatının işində əhəmiyyətsiz və müvəqqəti pozğunluqlar tibbi müdaxilə tələb etmir. Patologiyanın yüngül formalarında və proqressivləşmə üçün aşkar səbəb olmadıqda həkimlər gözləmə taktikasından istifadə edirlər. Digər hallarda konservativ terapiya və ya cərrahi müalicə təyin olunur.
Ürək keçiriciliyinin sistemli pozulmalarının müalicəsi üçün patoloji vəziyyətə səbəb olan əsas xəstəliyi aşkar etmək və onun müalicəsinə başlamaq lazımdır. Terapiya taktikası klinik vəziyyətdən asılıdır. Bəzi hallarda sağlam həyat tərzinə riayət etmək, çəkini normallaşdırmaq və zərərli vərdişlərdən imtina etmək kifayətdir.
Medikamentoz müalicə kursu, əsas xəstəliyin müalicəsi üçün zəruri və effektiv olduğu halda tətbiq olunur. Preparatların növü və dozası fərqlənir.
- ÜİX zamanı müalicə beta-adrenoblokatorlar və koronarolitik preparatlar vasitəsilə aparılır.
- Ürək çatışmazlığı diuretiklərin və ürək əzələsinin işini stimullaşdıran dərmanların tətbiqini tələb edir.
- Ürək-damar sisteminin iltihabi xəstəlikləri antibiotiklər və iltihabəleyhinə vasitələrlə aradan qaldırılır.
Ürək keçiriciliyinin tam pozulmasını aradan qaldırmaq üçün cərrahi müdaxilə tələb olunur. O, xəstəyə elektrokardiostimulyatorun qoyulması lazım olduğu hallarda aparılır. Bu aparat ürək ritmini idarə edir və bradiaritmiyalar və blokadalar zamanı orqanın işini normallaşdırır. Cihazın quraşdırılması əməliyyatı bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- körpücük sümüyünün altında 3-4 santimetr uzunluğunda kəsik aparılır;
- döş əzələsinin altında kardiostimulyatorun yerləşdiriləcəyi cib formalaşdırılır;
- körpücükaltı vena vasitəsilə ürək boşluğuna elektrodlar keçirilir və sonra fiksasiya edilir;
- elektrodlar aparata qoşulur;
- əməliyyat yarasına tikiş qoyulur.
Kardiostimulyatorun lazımi vəziyyəti tutduğuna əmin olmaq üçün əməliyyatdan sonra nəzarət rentgenoskopiyası aparılır.
Reabilitasiya
Kardiostimulyator qoyulduqdan sonra iş qabiliyyətinin bərpası bir həftədən çox çəkmir. Cərrahi müdaxilədən sonra ilk vaxtlar qadağandır:
- 5 kq-dan ağır yük qaldırmaq;
- hər hansı su prosedurlarından qaçınmaq;
- fiziki fəallığı istisna etmək, lakin hipodinamiyaya yol verməmək.
İdmanla məşğul olmağa 3 aydan sonra qayıtmaq mümkün olacaq. Bərpa dövründə xəstədən müalicə edən həkimin bütün tələb və tövsiyələrinə ciddi riayət etmək tələb olunur. İldə 1-2 dəfə mütləq skrininq müayinələri təyin edilir. Bu sayədə həkim xəstənin əməliyyatdan sonrakı vəziyyətinə nəzarət edə biləcək. Kardiostimulyatoru olan xəstələrə MRT yalnız cihaz MRT-uyğun olduqda və kardioloqla razılaşdırıldıqdan sonra aparıla bilər.
Profilaktika
Hazırda ürək keçiriciliyi pozğunluqlarının yaranmasından qorunmağın yalnız bir effektiv üsulu məlumdur – sağlam həyat tərzi sürmək. Bunun üçün ümumi məlum tövsiyələrə əməl etmək kifayətdir:
- yuxu rejiminə riayət etmək;
- rasional və balanslaşdırılmış qidalanmaya riayət etmək;
- idmanla məşğul olmağı unutmamaq;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- sağlamlıq vəziyyətinə nəzarət üçün illik skrininq müayinədən keçmək;
- ürək-damar və digər sistemlərin xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Bloklama nə qədər aşağı səviyyədə olarsa, bir o qədər az hiss olunur. Belə ki, His dəstəsinin kiçik budaqlarının zədələnməsi olan insanlar ürək keçiriciliyi pozğunluqlarının olduğundan hətta xəbərsiz ola bilərlər. Onlar tam dolğun həyat sürür və fiziki yüklənməyə adekvat dözürlər. Patologiyanın hər hansı növü, dərəcəsindən və lokalizasiyasından asılı olmayaraq, mütəmadi həkim nəzarəti tələb edir. Problemin səbəbi aradan qaldırılmazsa, blokada proqressivləşə və ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Ön plana beyin qan təchizatının pozulması çıxır ki, bu da huşun itirilməsinə, hətta işemik insulta səbəb ola bilər. Xəstə mütəmadi olaraq həkimə müraciət edib onun bütün tövsiyələrinə əməl etdikdə, ağırlaşmaların ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
