Bradikardiya ürək yığılmalarının tezliyinin dəqiqədə 60 zərbədən az olduğu ürək ritmi pozğunluğu növüdür. Bradikardiya birinci dərəcəli ritm sürücüsünün (sinus düyünü) avtomatizm pozğunluqlarında, yaxud elektrik impulsunun keçirilməsinin pozulmasında (müxtəlif blokadalar) baş verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ürəyin yavaş döyünməsi
- nəbzin azalması
Xəstəlik haqqında
Bradikardiya ürək yığılmalarının tezliyinin dəqiqədə 60 zərbədən az olduğu ürək ritmi pozğunluğu növüdür. Bradikardiya birinci dərəcəli ritm sürücüsünün (sinus düyünü) avtomatizm pozğunluqlarında, yaxud elektrik impulsunun keçirilməsinin pozulmasında (müxtəlif blokadalar) baş verir.
Ürək yığılmasının 60 zərbədən aşağı tezliyini yalnız yaxşı məşq etmiş idmançılarda norma hesab etmək olar. Sağlam insanda müntəzəm fiziki yük optimal oksigen istehlakı ilə təmin olunur, belə ritm gənc məşq etmiş kişilər üçün xarakterikdir. İstirahətdə və ya gecə ritmin seyrəkləşməsi də bütün insanlar üçün norma variantıdır. Lakin əksər hallarda ritm üzvi (dönməz) ürək xəstəlikləri səbəbindən seyrəkləşir.
Normada ürək dəqiqədə 60-80 zərbə tezliyi ilə yığılır. Belə ritmi sinus düyünü (sağ qulaqcıqda yerləşir) müəyyən edir. Sinus düyünündə yaranan ritm ürəyin kameraları boyunca keçirilir: əvvəlcə sinoatrial (qulaqcıq-mədəcik) düyünə, sonra His dəstəsinə (hər iki mədəciyin əzələ qalınlığında yerləşir, hər mədəcik üçün bir olmaqla 2 ayağı var). Sinus düyünü tərəfindən elektrik impulsunun istehsalının pozulması miokard infarktında, müxtəlif zəhərlənmələrdə, ürək əzələsinin iltihablarında (miokarditdə), endokrin pozğunluqlarda və s. Baş verir.
Tibb işçiləri sinus bradikardiyasının aşağıdakı tiplərini ayırd edir:
- Neyrogen və ya ekstrakardial (səbəb ürəkdən kənardadır) – hormonal balansın pozulması, mübadilə pozğunluqları;
- üzvi – kardioskleroz, infarktdan sonrakı çapıqlar;
- dərman;
- toksik;
- fizioloji (normal), idmançılarda müşahidə olunan.
Bradikardiya sinus düyünü işləməyi dayandırıb, onun işini daha aşağıda yerləşən qulaqcıq-mədəcik düyünü öz üzərinə götürdükdə də olur. Sinoatrial düyünün ritm tezliyi xeyli azdır – dəqiqədə təxminən 40 zərbə.
Səbəbləri
Sinus düyününün aktivliyinin azalması aşağıdakı səbəblərdən baş verir:
- Geniş yayılmış kardioskleroz;
- soyuq təsiri;
- parasimpatik sinir sisteminin tonusunun üstünlük təşkil etdiyi neyrosirkulyator distoniya;
- vegetativ disfunksiya ilə müxtəlif nevrozlar;
- karotid sinusa mexaniki təzyiq (buna dar qalstuk, sıx yaxalıq gətirib çıxarır);
- baş beyin travması və ya meningit, beyin ödemi və ya qansızması nəticəsində kəllədaxili təzyiqin artması;
- bəzi dərmanların təsiri – ürək qlikozidləri, xinidin preparatları;
- ekzogen intoksikasiyalar – nikotinlə, istehsalat qurğuşunu ilə;
- qalxanabənzər vəzin funksiyasının azalması;
- ağır bağırsaq infeksiyaları – qara və qara-ötəri qızdırma;
- ifadəli sarılıqla ağır hepatit gedişi;
- bədən çəkisinin kritik azalması ilə uzunmüddətli aclıq;
- patoloji dəyişikliklər aşkar edilməyən qocalma – idiopatik (naməlum) səbəb.
Klinik mənzərə
Simptomatika seyrək ürək zərbələrində qan axınının pozulması ilə şərtlənir.
Dəqiqədə təxminən 60 zərbə tezliyi insan tərəfindən heç cür hiss edilmir, müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilir. Kritik həd – dəqiqədə 40 zərbədir, bu zaman aşağıdakı təzahürlər olur:
- Baş gicəllənməsi;
- kəskin zəiflik;
- huşdan getmə;
- tez yorulma və daimi yorğunluq;
- çətinləşmiş tənəffüs;
- keçici görmə pozğunluqları;
- arterial təzyiqin tərəddüdləri;
- döş qəfəsində ağrılar;
- diqqəti cəmləmə çətinlikləri;
- qısamüddətli yaddaş boşluqları;
- çaşqın şüur epizodları.
Qan axını azaldıqda ilk növbədə oksigen aclığı yaşayan baş beyin əziyyət çəkir. Patoqnomonik (yalnız bu xəstəlikdə rast gəlinən) əlamət – Morqani-Adams-Stoks tutmalarıdır, bu zaman insan qəflətən huşunu itirir və yıxılır, bu zaman heç bir sələf olmur, lakin qısamüddətli qıcolmalar ola bilər. Tutmanın müddəti – bir neçə saniyədən bir dəqiqəyə qədər, sonra insan heç nə olmamış kimi ayağa qalxır. Belə tutmalar qan dövranının kəskin pozulması nəticəsində yaranır. Onlar həyat üçün təhlükəlidir – əgər tutma uzun sürsə, tənəffüs dayana bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kardioloq həkimlə söhbət zamanı xəstəliyin xarakterik əlamətləri aşkar edilir, baxış zamanı isə seyrək nəbz, dərinin solğunluğu, beyin və daxili orqanların oksigen aclığı əlamətləri müəyyən edilir.
Xəstəliyin detallarını dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı instrumental müayinələr təyin olunur:
- EKQ, EKQ-də dəyişikliklərin olmaması zamanı – Sutkalıq monitorinq (holter);
- ExoKQ (Ürəyin USM-i
- Veloerqometriya – fiziki yük zamanı ürəyin işinin öyrənilməsi.
Funksional diaqnostika məlumatlarının müqayisəsi tam klinik mənzərə yaradır.
Bradikardiyanın üzvi və ya funksional təbiətinə dair şübhələr qalarsa, ürəyin keçirici yollarının qidaboru vasitəsilə elektrofizioloji tədqiqi (QVEFT) aparılır. Tədqiqat sinus düyünündən gələn elektrik impulsunun keçirilməsinin harada kəsildiyi sualına cavab verir, həmçinin birinci dərəcəli ritm sürücüsünün (bilavasitə sinus düyününün) vəziyyətini təsvir edir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə tamamilə bradikardiyanın inkişaf etdiyi səbəbdən asılıdır. Konservativ və cərrahi ola bilər.
Konservativ müalicə
Dəqiqədə 50 zərbəyə qədər orta dərəcəli bradikardiya müalicə tələb etmir, çünki qan axını pozulmur.
Zəhərlənmələr, infeksiyalar, digər ekzogen amillər nəticəsində ritmin seyrəkləşməsi zamanı müalicə əsas xəstəliyə yönəlib. Dərmanların artıq dozası dozaların korreksiyasını tələb edir.
Ümumi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün ümumi möhkəmləndirici vasitələr, həmçinin ürək ritmini normallaşdıran vasitələr təyin olunur.
Əgər konservativ üsullarla ürək ritminin normal tezliyinə nail olmaq mümkün olmursa, cərrahi müalicə aparılır.
Cərrahi müalicə
Əsasən tez-tez Morqani-Adams-Stoks tutmaları və ağır blokadalar zamanı tətbiq olunur. Müalicə Kardiostimulyatorun implantasiyasından – süni ritm sürücüsündən ibarətdir. Bu cihazın yeni modelləri «tələb olunduqda» işləyir – yalnız ritmin tezliyi kritik həddən aşağı düşdükdə işə düşür.
Dəqiq qoyulmuş diaqnoz əsasında nəticəli müalicə seçilir.
Profilaktika
Bradikardiyanın xüsusi profilaktikası yoxdur, çünki o, çox vaxt ürəyin keçirici sistemindəki yaşla bağlı və ya digər xəstəliklərin nəticəsi olan dəyişikliklərlə əlaqəlidir. Lakin risk amillərini azaltmaq mümkündür:
- arterial təzyiqi, qanda şəkəri və xolesterini nəzarətdə saxlamaq — bu, ürəyin işemik xəstəliyinin və infarktın, deməli ürək ritmi pozğunluqlarının riskini azaldır;
- siqareti tərgitmək, alkoqol qəbulunu məhdudlaşdırmaq;
- nəbzi ləngidən dərmanları — ürək-damar, bəzi göz damcıları və digər preparatları — yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul etmək, dozanı özbaşına dəyişməmək və müalicə zamanı nəbzi vaxtaşırı yoxlamaq;
- qalxanabənzər vəzin xəstəliklərini və yuxuda nəfəs dayanmalarını (apnoe) vaxtında müalicə etmək;
- 40 yaşdan sonra və ürək xəstəliyi olduqda mütəmadi olaraq EKQ çəkdirmək;
- müntəzəm, orta intensivlikli fiziki aktivlik və sağlam qidalanma.
Süni ritm sürücüsü implantasiya edilibsə, cihazın həkim tərəfindən təyin olunmuş müddətlərdə yoxlanılması vacibdir.
Yadda saxla!
Seyrək nəbz özlüyündə həmişə təhlükəli deyil: idmançılarda və yuxu zamanı bu, norma ola bilər. Əsas sual — bradikardiyanın simptomlara səbəb olub-olmamasıdır. Əgər tez yorulma, başgicəllənmə, fiziki yükə dözümün azalması yaranıbsa və ya evdə ölçülən nəbz müntəzəm olaraq dəqiqədə 50 zərbədən azdırsa, planlı qaydada kardioloqa müraciət edin.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- huşun itirilməsi və ya huşun itirilməsinə yaxın vəziyyət;
- nəbzin dəqiqədə 40 zərbədən az olması ilə birlikdə güclü zəiflik, başgicəllənmə, soyuq tər;
- döş qəfəsində ağrı, sıxılma hissi;
- qəfil təngnəfəslik, çaşqınlıq;
- yeni dərman başlandıqdan və ya dozası artırıldıqdan sonra vəziyyətin kəskin pisləşməsi.
Suallar və cavablar
Nəbzinizin daim 60 zərbədən az olduğunu hiss etsəniz, kardioloqa müraciət etmək məsləhətdir. Zəruri hallarda kardioloq sizi aritmoloqa yönləndirə bilər, çünki ritm pozğunluğunun dəqiq növünü müəyyən etmək üçün əlavə elektrofizioloji müayinələr tələb oluna bilər. Həkim əvvəlcə bradikardiyanın ürəyin öz problemi ilə, yoxsa başqa səbəblə bağlı olduğunu aydınlaşdırır və yalnız bundan sonra müalicə taktikasını müəyyən edir.
Bu, səbəbindən asılıdır. Soyuqdəymə, keçici stress və ya qıcıqlandırıcı amillə bağlı yaranan yüngül bradikardiya həmin təsir aradan qalxdıqda özbaşına normallaşa bilər. Lakin ritm sürücüsünün və ya keçirici sistemin daimi zədələnməsi ilə bağlı olan hallarda vəziyyət adətən özbaşına düzəlmir və müşahidə, bəzən isə daimi müalicə tələb edir. Yalnız kardioloq müayinə nəticələrinə əsasən proqnozu və sonrakı gedişi qiymətləndirə bilər.
Xeyr, hər bradikardiya cərrahi müalicə tələb etmir — yüngül, simptomsuz hallarda çox vaxt müşahidə kifayət edir. Stimulyator qoyulması adətən nəbz kəskin azaldıqda, huşdan getmə və ya ürək çatışmazlığı əlamətləri yarandıqda müzakirə olunur. Qərarı kardioloq və aritmoloq birgə, konkret pasiyentin müayinə nəticələrinə əsasən verir. Müalicə olunmayan ağır bradikardiya beynin qan təchizatının pozulmasına gətirib çıxara bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
