Sinus düyününün zəifliyi sindromu ürəyin təbii ritm mərkəzinin – sinus düyününün funksiyasının pozulmasıdır. Ürək həddən artıq yavaş döyünür, fasilələr verir və ya yavaş ritm sürətli aritmiya tutmaları ilə növbələşir. Əsas müalicə üsulu kardiostimulyator implantasiyasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- SDZS
- xəstə sinus sindromu
- sinus düyününün disfunksiyası
- bradikardiya-taxikardiya sindromu
Xəstəlik haqqında
Sinus düyünü sağ qulaqcığın divarında yerləşən xüsusi hüceyrələr qrupudur. O, elektrik impulsları yaradaraq ürəyin ritmini təyin edir və bədənin ehtiyacına uyğun olaraq – istirahətdə yavaş, fiziki yük və həyəcan zamanı sürətli – tezliyi dəyişir. Yetkin insanda istirahət zamanı normal nəbz adətən dəqiqədə 60–100 vurğu arasında olur.
Sinus düyününün zəifliyi sindromu zamanı düyün kifayət qədər impuls yarada bilmir və ya impulslar qulaqcıqlara keçmir. Nəticədə nəbz davamlı olaraq yavaşlayır, ritmdə fasilələr yaranır, fiziki yük zamanı nəbz lazımi qədər artmır. Bəzi pasiyentlərdə yavaş ritm qulaqcıqların fibrilyasiyası və ya digər sürətli aritmiyalarla növbələşir.
Sindrom daha çox ahıl yaşlı insanlarda rast gəlinir və ürəyin keçirici sisteminin yaşla bağlı dəyişiklikləri ilə əlaqəlidir, lakin gənc yaşda və uşaqlarda da, xüsusən ürək əməliyyatlarından sonra müşahidə oluna bilər. Xəstəliyin əhəmiyyəti ondadır ki, o, bayılmalara, yıxılma zamanı travmalara, ürək çatışmazlığına və insulta səbəb ola bilər, halbuki vaxtında qoyulan diaqnoz və düzgün müalicə həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Səbəbləri
Sindromun səbəbləri daxili (sinus düyününün özünün zədələnməsi) və xarici (düyünün işinə kənardan təsir edən) amillərə bölünür.
- Yaşla bağlı fibroz və degenerasiya – sinus düyünü toxumasının tədricən birləşdirici toxuma ilə əvəzlənməsi; ən çox rast gəlinən səbəbdir.
- Ürəyin işemik xəstəliyi və keçirilmiş miokard infarktı – düyünün qan təchizatının pozulması.
- Kardiomiopatiyalar, miokardit və infiltrativ xəstəliklər (amiloidoz, sarkoidoz) – ürək əzələsinin və keçirici sistemin zədələnməsi.
- Arterial hipertenziya və uzunmüddətli qulaqcıq fibrilyasiyası – qulaqcıqların struktur dəyişikliyi.
- Ürək əməliyyatlarından sonrakı vəziyyət – xüsusən qulaqcıqlarda aparılan müdaxilələr, anadangəlmə ürək qüsurlarının korreksiyası.
- İrsi ion kanalı xəstəlikləri – gənc yaşda və ailəvi hallarda nəzərə alınır.
Sinus düyününün funksiyasını müvəqqəti zəiflədən, geri dönən səbəblər mütləq istisna edilməlidir:
- nəbzi yavaşladan dərmanlar – beta-blokatorlar, bəzi kalsium kanalı blokatorları, ürək qlikozidləri, antiaritmik preparatlar;
- hipotireoz (qalxanabənzər vəzin funksiyasının azalması);
- qanda kaliumun artması və digər elektrolit pozuntuları;
- hipotermiya (bədənin soyuması);
- obstruktiv yuxu apnesi;
- vagus sinirinin tonusunun artması (qusma, öskürək, ağrı zamanı reflektor).
Təsnifat
Sindromun bir neçə klinik forması ayırd edilir; bir pasiyentdə onlar birlikdə də ola bilər:
- davamlı sinus bradikardiyası – fizioloji səbəb olmadan nəbzin daim yavaş olması;
- sinus pauzaları və sinus düyününün dayanması – düyünün müvəqqəti impuls yaratmaması, ritmdə fasilələr;
- sinoatrial blokada – impuls yaranır, lakin düyündən qulaqcıqlara keçmir;
- bradikardiya-taxikardiya sindromu – yavaş ritmin qulaqcıq taxiaritmiyaları (fibrilyasiya, səyirmə) ilə növbələşməsi; taxikardiya tutması bitdikdən sonra uzun fasilə ola bilər;
- xronotrop çatışmazlıq – fiziki yük zamanı nəbzin kifayət qədər artmaması.
Gedişinə görə gizli (yalnız monitorinqdə aşkarlanan), epizodik və davamlı formalar fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər beyin və digər orqanların qanla təchizatının azalması ilə bağlıdır və çox vaxt epizodik olur. Uzun müddət xəstəlik əlamətsiz gedə və təsadüfən EKQ-də aşkarlana bilər.
- başgicəllənmə, gözlərin qaralması, qulaqlarda küy;
- bayılma və ya bayılmaya yaxın vəziyyət (Morqanyi-Adams-Stoks tutmaları) – qəfildən, xəbərdarlıq əlamətləri olmadan baş verə bilər;
- halsızlıq, tez yorulma, fiziki yükə dözümlülüyün azalması;
- nəfəs darlığı, ayaqlarda ödem – ürək çatışmazlığı əlamətləri;
- ürəkdöyünmə tutmaları, ürəyin “dayanması” və ya “yerindən oynaması” hissi – taxikardiya epizodlarında və pauzalarda;
- döş qəfəsində narahatlıq və ya sıxıcı ağrı;
- ahıl yaşlılarda – yaddaşın və diqqətin zəifləməsi, çaşqınlıq, qeyri-sabit yeriş, səbəbsiz yıxılmalar.
Uşaqlarda sindrom nadirdir, adətən ürək əməliyyatlarından sonra və ya irsi xəstəliklər fonunda yaranır; özünü yorğunluq, fiziki yükə dözümsüzlük və bayılmalarla göstərə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: huşun itməsi baş verib, döş qəfəsində ağrı, kəskin nəfəs darlığı yaranıb və ya nəbz çox yavaşdır və ağır halsızlıq, çaşqınlıqla müşayiət olunur. Belə hallarda dərhal təcili yardım çağırın (103).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kardioloq şikayətləri, onların fiziki yüklə və bədən vəziyyəti ilə əlaqəsini, qəbul edilən bütün dərmanları və yanaşı xəstəlikləri ətraflı soruşur, nəbzi və arterial təzyiqi ölçür. Əsas məqsəd şikayətlərin ritm pozuntusu ilə əlaqəsini sübut etmək və geri dönən səbəbləri istisna etməkdir.
- EKQ – bradikardiya, pauzalar, blokadalar, qulaqcıq aritmiyaları aşkarlanır; lakin epizodik pozuntular adi EKQ-də görünməyə bilər.
- Holter EKQ monitorinqi (bir və ya bir neçə sutka ərzində) – əsas müayinədir: gün ərzində ritmi qeydə alır və şikayətlərlə ritm pozuntuları arasında əlaqəni göstərir.
- Uzunmüddətli monitorlar və ya implantasiya olunan ritm qeydiyyatçısı – nadir epizodlarda, səbəbi aydın olmayan bayılmalarda.
- Yüklənmə testi (tredmil-test) – fiziki yük zamanı nəbzin artmasını, xronotrop çatışmazlığı qiymətləndirir.
- Exokardioqrafiya – ürəyin quruluşunu, qulaqcıqların ölçüsünü, ürək əzələsinin funksiyasını yoxlamaq üçün.
- Qan analizləri – qalxanabənzər vəzi hormonları (TSH), elektrolitlər (kalium), lazım olduqda digər göstəricilər.
- Ürəyin elektrofizioloji müayinəsi – digər müayinələr kifayət etmədikdə, göstəriş olduqda.
Differensial diaqnostika idmançılarda fizioloji bradikardiya, dərmanla bağlı bradikardiya, atrioventrikulyar blokadalar və bayılmanın digər səbəbləri (vazovagal reaksiya, epilepsiya) ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- bayılma zamanı travmalar – baş zədələri, sınıqlar, sükan arxasında qəza riski;
- ürək çatışmazlığının yaranması və ya ağırlaşması;
- bradikardiya-taxikardiya formasında qulaqcıqların fibrilyasiyası və tromboemboliya, insult;
- beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı, koqnitiv funksiyaların zəifləməsi;
- uzun asistoliya (ürək fəaliyyətinin dayanması) epizodunda – qəfil ürək dayanması.
Müalicə
Əlamətsiz yüngül bradikardiya, adətən, müalicə tələb etmir – müntəzəm müşahidə kifayətdir. Müalicəyə ehtiyac şikayətlərin ritm pozuntusu ilə əlaqəsi sübut olunduqda yaranır. Taktikanı kardioloq və ya aritmoloq müəyyən edir.
- Səbəbin aradan qaldırılması – nəbzi yavaşladan dərmanların dəyişdirilməsi və ya sxeminin korreksiyası (yalnız həkim tərəfindən), hipotireozun, elektrolit pozuntularının, yuxu apnesinin müalicəsi. Bəzən bundan sonra ritm normallaşır.
- Daimi kardiostimulyatorun implantasiyası – şikayətlərlə müşayiət olunan sindromda əsas və ən effektiv müalicə üsuludur. Kiçik cihaz körpücükaltı nahiyədə dərinin altına yerləşdirilir, elektrodu damar vasitəsilə ürəyə yeridilir. Əməliyyat adətən yerli keyləşdirmə ilə aparılır. Müasir stimulyatorlar nəbz yavaşladıqda işə düşür və ritmi bədənin ehtiyacına uyğunlaşdırır. Stimulyator bayılma və halsızlığı aradan qaldırır, lakin sinus düyününün özünü “sağaltmır”.
- Taxiaritmiyanın müalicəsi – bradikardiya-taxikardiya formasında ritmi və ya nəbz tezliyini tənzimləyən preparatlar stimulyator qoyulduqdan sonra təhlükəsiz tətbiq edilə bilər, çünki stimulyator nəbzin həddən artıq yavaşlamasına imkan vermir. Bəzi hallarda kateter ablyasiyası aparılır.
- Antikoaqulyant müalicə – qulaqcıqların fibrilyasiyası olduqda insultun profilaktikası üçün, həkimin risk qiymətləndirməsinə əsasən.
- Kəskin ağır bradikardiya – stasionarda vena daxilinə nəbzi artıran preparatlar və ya müvəqqəti kardiostimulyasiya aparılır.
Uzunmüddətli dərmanla nəbzi “sürətləndirmək” effektiv və təhlükəsiz deyil. Ürək dərmanlarını özbaşına dayandırmaq, dəyişmək və ya “nəbzi artıran” xalq vasitələri, enerji içkiləri ilə özünü müalicə etmək olmaz – bu, həm bradikardiyanı, həm də taxikardiyanı ağırlaşdıra bilər. Evdə nəbzi və təzyiqi ölçüb gündəliyə yazmaq, şikayətlərin vaxtını qeyd etmək həkimə diaqnoz qoymağa kömək edir.
Reabilitasiya
- stimulyator implantasiyasından sonra ilk həftələrdə implantasiya tərəfdə qolu baş səviyyəsindən yuxarı qaldırmamaq, ağır yük daşımamaq – elektrodun yerindən oynamaması üçün;
- yaranın təmiz və quru saxlanması, qızartı, şiş və ya hərarət yarandıqda həkimə müraciət;
- stimulyatorun müntəzəm yoxlanılması (proqramlaşdırma) kardioloq tərəfindən;
- güclü elektromaqnit sahələrindən uzaq durmaq, mobil telefonu cihazın üzərində saxlamamaq, MRT və digər tibbi prosedurlardan əvvəl həkimə stimulyator barədə xəbər vermək;
- stimulyator pasportunu həmişə özünüzlə gəzdirmək;
- fiziki aktivliyin həkimlə razılaşdırılmış qaydada tədricən bərpası.
Profilaktika
Yaşla bağlı dəyişikliklərin qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin riski və ağırlaşmaları azaltmaq olar:
- ürək-damar risk amillərinə – arterial təzyiq, xolesterin, qan şəkərinə nəzarət;
- siqaretdən imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması, müntəzəm orta intensivlikli fiziki aktivlik;
- nəbzi yavaşladan dərmanların yalnız həkim nəzarəti ilə qəbulu;
- ahıl yaşlılarda başgicəllənmə və bayılma epizodlarına diqqət və vaxtında EKQ müayinəsi;
- yuxu apnesi və hipotireozun müalicəsi;
- ürək xəstəlikləri olan şəxslərdə kardioloqun müntəzəm müşahidəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yavaş nəbz, başgicəllənmə və bayılmalar zamanı kardioloqa müraciət etmək lazımdır. Diaqnoz və stimulyator implantasiyası məsələsini aritmoloq (kardioloq-elektrofizioloq) həll edir.
Yadda saxla!
- Yavaş nəbzin özü həmişə xəstəlik deyil – əsas olan onun şikayətlərlə əlaqəsidir.
- Başgicəllənmə, bayılma və ya halsızlıqla yanaşı nəbz yavaşdırsa, kardioloqa müraciət edin.
- Huşun itməsi, döş ağrısı və ya çox yavaş nəbz zamanı təcili yardım çağırın (103).
- Ürək dərmanlarının sxemini özbaşına dəyişməyin.
- Kardiostimulyator bu sindromda əsas və etibarlı müalicə üsuludur və aktiv həyat sürməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Bəli. Kardiostimulyator qoyulduqdan sonra insanlar işləyir, səyahət edir, idmanla məşğul olur. Sadəcə stimulyatorun müntəzəm yoxlanılması, güclü maqnit sahələrindən çəkinmək və tibbi müayinələrdən əvvəl həkimləri xəbərdar etmək lazımdır.
Uzunmüddətli dərman müalicəsi effektiv deyil. Dərmanlar yalnız kəskin vəziyyətdə, stasionarda müvəqqəti istifadə olunur. Səbəb geri dönən deyilsə və şikayətlər varsa, əsas üsul kardiostimulyatordur.
Məşq edən insanlarda istirahət zamanı yavaş nəbz çox vaxt normadır və ürəyin yaxşı hazırlığının göstəricisidir. Lakin başgicəllənmə, bayılma və ya yükə dözümlülüyün azalması varsa, müayinə lazımdır.
Bəli, lakin yoxlama əməkdaşını stimulyator barədə xəbərdar etmək və pasportunu göstərmək məsləhətdir. Metal detektorun yanından adi qaydada keçmək olar, əl detektorunu isə cihazın üzərində uzun müddət saxlamamaq tövsiyə olunur.
Bayılma və ya bayılmaya yaxın vəziyyətlər olduqda müalicə başa çatana qədər sükan arxasına keçmək təhlükəlidir. Stimulyator qoyulduqdan və vəziyyət sabitləşdikdən sonra sürməyə qayıtmaq mümkündür. Konkret müddəti həkim sizin vəziyyətinizə görə müəyyən edir.
Əksər hallarda sindrom yaşla bağlı dəyişikliklərin və ürək xəstəliklərinin nəticəsidir və irsi deyil. Nadir hallarda, xüsusən gənc yaşda yarandıqda, irsi ion kanalı xəstəlikləri səbəb ola bilər. Belə hallarda həkim ailə üzvlərinin də müayinəsini tövsiyə edə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
KTQ/NST nəticəsi: niyə bir qrafiklə hökm verilmir?
Kardiotokoqrafiya dölün ürək ritmini və uyğun halda uşaqlıq yığılmalarını izləyir. Nəticə hamiləlik həftəsi, məqsəd və klinik vəziyyətlə birlikdə…
İstiqamət: Ginekologiya / Funksional diaqnostika
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
