Uzununa yastıpəncəlik ayağın medial uzununa tağının azalması ilə xarakterizə olunur. Simptomatik hallarda ayaq ağrısı, yorğunluq və biomekanik dəyişikliklər yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yastı ayaq
- pes planus
Xəstəlik haqqında
Uzununa yastıpəncəlik ayağın uzununa qövsünün hündürlüyünün azalmasıdır. Uzununa qövs ya çox aşağı olur, ya da tamamilə yox olur.
Uzununa yastıpəncəlik tez-tez rast gəlinən patoloji vəziyyətlər kateqoriyasına aiddir. Bu xəstəlik üçün ayağın arxa hissəsinin bayıra meyli, aşıq sümüyünün qismən çıxması, ayağın ön hissəsinin (arxa hissəyə nisbətən) bayıra meyli xarakterikdir. Bu dəyişikliklər ayağın daxili kənarının aşağı düşməsinə və hamarlaşmasına gətirib çıxarır. Həm ön, həm də arxa qübbənin aşağı düşdüyü kombinə olunmuş forma tez-tez rast gəlinir.
Uzununa yastıpəncəlik nə deməkdir? Uzununa yastıpəncəlik təsvir edilərkən o, sistemin üç əsas komponentinin – əzələ, birləşdirici toxuma, sümük komponentlərinin qarşılıqlı təsirinin nəticəsi kimi nəzərdən keçirilir. Bu patologiya çox vaxt ikitərəfli prosesdir.
Uşaqlarda ayaqların uzununa qübbəsinin yastılaşması bir çox amillərin təsiri nəticəsində baş verən prosesdir, o cümlədən irsi amillər – bağ aparatının zəifliyi, kollagenopatiya, sistem xəstəlikləri; konstitusional amillər – piylənmə, nevroloji patologiya, habelə ayaqların anadangəlmə inkişaf qüsuru (tarsal koalisiyalar, aşıq sümüyünün anadangəlmə şaquli vəziyyəti). Erkən yaşlı uşaqlarda bağ aparatı elementlərinin yüksək elastikliyi şəraitində yastıpəncəlik normanın variantıdır. Böyüklərdə isə yastıpəncəlik həkim müayinəsi tələb edir, lakin əlamətsiz çevik forma normanın variantı ola bilər.
Uzununa yastıpəncəliyin 2 növü fərqləndirilir – çevik (elastik) və rigid, bunlar müxtəlif dərəcədə ifadə oluna bilər. Çevik forma çox vaxt klinik simptomatika olmadan keçir və yumşaq toxuma strukturlarının qüsurlu quruluşu ilə əlaqədardır. Rigid forma isə üzərinə yumşaq toxuma qüsurlarının qatlandığı sümük dəyişikliklərinin patologiyası ilə şərtlənir. Bu iki formanın klinik xarakteristikası da fərqlidir. Ayağın çevik yastılaşması yalnız yük altında aşkarlanır, rigid forma isə daim mövcuddur. Ən informativ üsul rentgenoqrafik müayinədir, o, ayaqların anadangəlmə inkişaf qüsurlarını aşkar etməyə, sümük strukturlarının qarşılıqlı münasibətlərini qiymətləndirməyə imkan verir. Çevik yastıpəncəlikdə cərrahi müdaxilələr yalnız ayaqda ağrı olduğu və konservativ müalicənin bütün vasitələri tükəndiyi hallarda aparılır.
Səbəbləri
Yastıpəncəliyin əsasında duran ayağın uzununa qübbəsinin aşağı düşməsi medial sütuna qeyri-normal yükün düşməsi ilə müşayiət olunur. Bu, medial sütunun bağ və vətər stabilizatorlarının dartılmasına və ya disfunksiyasına gətirib çıxarır, nəticədə həm klinik, həm də rentgenoloji olaraq müəyyən edilən deformasiyalar formalaşır.
Böyüklərdə qazanılmış yastı ayağın ən geniş yayılmış səbəbi arxa tibial əzələnin vətərinin dəyişməsidir ki, bu da adətən əmək qabiliyyətinin pozulmasına gətirib çıxarır və proqressivləşir. Birtərəfli yastıpəncəliyin ən çox rast gəlinən səbəbi bu əzələnin vətər dəstəsinin cırılmalarıdır. “Böyük yaşlı” yastıpəncəliyin digər səbəbləri arasında travma, revmatoid artritin və ya nevroloji xəstəliklərin mövcudluğu qeyd olunur.
Təsnifat
Təsnifata görə aşağıdakı mərhələlər ayırd edilir:
- birinci mərhələ – vətərlərin zədələnməsi var, lakin onların uzunluğu normaldır, ayağın görünən deformasiyası yoxdur;
- ikinci mərhələ – vətər uzanmışdır, ayağın elastik yastı-valgus deformasiyası ilə müşayiət olunur (birinci barmaqda «çıxıntının» formalaşmasının ilkin mərhələsi);
- üçüncü mərhələ – vətər uzanmışdır, ayağın fiksasiya olunmuş yastı-valgus deformasiyası mövcuddur.
Mərhələlər
Uzununa yastıpəncəliyin dərəcəsi yük altında çəkilmiş yan rentgen şəklində pəncə tağının hündürlüyünə və tağ bucağına görə müəyyən edilir. Normada tağın hündürlüyü 35 mm-dən çox, bucaq isə təxminən 125–130° olur.
- I dərəcə — tağın hündürlüyü 35–25 mm, bucaq 131–140°. Xaricdən dəyişiklik az nəzərə çarpır, uzun yeriş və ya ayaq üstə qaldıqdan sonra ayaqlarda yorğunluq, axşamlar yüngül şişkinlik olur. Məşqlər, düzgün ayaqqabı və ortopedik altlıqlar adətən kifayətdir.
- II dərəcə — hündürlük 24–17 mm, bucaq 141–155°. Tağ aydın yastılaşır, pəncə genişlənir, ağrılar daimi olur və baldıra qədər yayıla bilər, yeriş ağırlaşır. Fərdi ortopedik altlıqlar, müalicəvi bədən tərbiyəsi və fizioterapiya ilə müntəzəm müalicə tələb olunur.
- III dərəcə — hündürlük 17 mm-dən az, bucaq 155°-dən çox. Tağ demək olar ki, yoxdur, daban xaricə əyilib, ağrılar dizlərə və bel nahiyəsinə yayılır, adi ayaqqabı geyinmək çətinləşir. Ortopedik ayaqqabı lazımdır, ağrı davam etdikdə cərrahi korreksiya müzakirə olunur.
Dərəcəni həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Uzununa yastıpəncəliyin simptomları aşağıdakılar hesab olunur:
- gəzərkən sürətli yorğunluq inkişafı;
- bədənin uzun müddət şaquli vəziyyətdə olması zamanı ayaqlarda diskomfort;
- ayaqqabı seçməkdə çətinliklər;
- dabanlı model ayaqqabı geyməyin mümkünsüzlüyü.
Yastılaşma zamanı ayaq necə görünür? İlkin mərhələdə xarici əlamətlər olmaya bilər. Patoloji proses irəlilədikcə ayağın daxili kənarı aşağı düşür və ya tamamilə hamarlaşır, baş barmaq bayıra doğru meyllənir («çıxıntı» formalaşır).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yastıpəncəlikdən şübhələnildikdə diaqnostik axtarış sümük-əzələ sisteminin obyektiv müayinəsindən başlayır, bu zaman pozulmuş yerişin əlamətləri aşkarlanır. Nəzərə almaq lazımdır ki, ayağın uzununa qübbəsinin inkişafı həyatın ilk on ili ərzində davam edir və yastıpəncəliyin inkişaf tezliyi uşağın yaşından tərs, bədən çəkisindən isə düz mütənasib asılıdır. Klinik diaqnostikada mobil formanı rigiddən fərqləndirməyə imkan verən manual testlərdən geniş istifadə olunur.
Yastıpəncəliyi obyektiv olaraq necə müəyyən etmək olar? Klinik tövsiyələrə əsasən, ən əlçatan alət üsullarından biri plantoqrafiyadır. Bu, ayağın izinin üfüqi səthdə buraxılması və sonradan bucaq göstəricilərinin müəyyən edilməsidir.
Rentgenoqrafiya yastıpəncəliyin obyektiv vizuallaşdırma üsulu hesab olunur, o, ayağın qübbəsinin yastılaşmasına səbəb ola biləcək sümük deformasiyalarını müəyyən etməyə imkan verir. Qəbul edilmiş göstəricilər düz və yan proyeksiyalarda rentgen-görüntülərdə qiymətləndirilir.
Müalicə
Uzununa yastıpəncəliyin müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparıla bilər. Konservativ yanaşma ayaqdakı ağrının intensivliyini azaltmağa kömək edir və patoloji prosesin proqressivləşməsini yavaşladır. Əməliyyat isə ayağın optimal biomexaniki vəziyyətini bərpa etməyə kömək edir. Uşaqlarda adətən konservativ yanaşma tətbiq olunur, böyüklərdə isə cərrahi müdaxiləyə göstərişlər genişlənmişdir.
Konservativ müalicə çərçivəsində ayağın müxtəlif hissələri arasında normal qarşılıqlı münasibətlərin yenidən yaradılmasına kömək edən müxtəlif ortezlərdən istifadə olunur. Longitudinal və transversal qübbələri stabilləşdirən taban içiliklərindən, dabanaltı və barmaqarası vkladışlardan istifadə edilə bilər. Vaxtında başlanmış konservativ terapiya xəstəliyin əlverişsiz nəticələrinin qarşısını almağa imkan verir.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilənin aparılması üçün göstərişlər aşağıdakılardır:
- konservativ yanaşmada nəticənin olmaması;
- patoloji prosesin sürətlə ağırlaşması.
Cərrahi müdaxilə ayağın deformasiyasını radikal şəkildə düzəltməyə, ağrını kəsməyə, aşağı ətrafın funksionallığını yaxşılaşdırmağa və ən yaxşı estetik nəticəyə nail olmağa imkan verir.
Çevik yastıpəncəliyin müalicəsində Evans tərəfindən təklif olunan əməliyyat populyardır. O, daban-kubaid oynağından proksimal tərəfdə daban sümüyünün 1,5 santimetr məsafədə kəsilməsini nəzərdə tutur. Daban sümüyünü uzatmaq məqsədilə bayır tərəfdən onun fraqmentləri arasına ölçüsü bir santimetr olan transplantat yerləşdirilir.
Yastıpəncəlik nevro-əzələ xəstəliklərində də meydana çıxa bilər. Bu hallarda deformasiyanın ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq şinləmə effektiv ola bilər, daha ağır hallarda isə üçlü artrodez cərrahi müalicəsi göstərişdir.
Reabilitasiya
Ayağın cərrahi korreksiyasından sonra onun immobilizasiyası göstərişdir, bu da sonrakı reabilitasiyanın zəruriliyini diktə edir. Buna görə gips sarğısı çıxarıldıqdan sonra masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi, fizioprosedurlar aparılır.
Profilaktika
Uzununa yastıpəncəliyin profilaktikası üçün xüsusi fiziki məşqlər, ortopedik altlıqlı rahat ayaqqabı geyinmək və artıq çəkinin azaldılması tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Yetkinlərdə yastıpəncəliyin korreksiyası üçün çoxsaylı əməliyyatlar təklif olunur. Adətən vətər-bağ kompartmentində əməliyyatlar sümüklər üzərindəki əməliyyatlarla birlikdə aparılır.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
