Dölün bətndaxili inkişafının ləngiməsi dölün hamiləlik müddətinə uyğun potensial ölçülərinə çatmadığı vəziyyətdir. Əsas səbəb ciftin funksiyasının pozulmasıdır; vaxtında aşkarlama və müşahidə dölün vəziyyətini qorumağa imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- DBİL
- dölün böyümə geriliyi
- bətndaxili böyümə məhdudiyyəti
- dölün böyümə məhdudiyyəti
- dölün hipotrofiyası
Xəstəlik haqqında
Hər döl genetik potensialına uyğun böyüyür. Bəzi uşaqlar konstitusional olaraq kiçik olur – məsələn, valideynləri balacaboydursa – və bu, normadır. Dölün bətndaxili inkişafının ləngiməsində isə döl müəyyən səbəbdən, ən çox ciftdən kifayət qədər oksigen və qida almadığı üçün, öz potensialına uyğun böyüyə bilmir.
Müasir mamalıqda «hamiləlik müddətinə görə kiçik döl» və «dölün böyümə məhdudiyyəti» anlayışları fərqləndirilir. Birinci halda döl sağlam, sadəcə kiçik ola bilər; ikinci halda isə onun böyüməsi patoloji səbəbdən yavaşıyır. Ona görə diaqnoz yalnız bir dəfəlik ölçülərə deyil, böyümə dinamikasına, dölyanı mayenin miqdarına və damarlarda qan axınının vəziyyətinə əsaslanır.
Bu vəziyyət hamiləliklərin müəyyən hissəsində rast gəlinir və perinatal ağırlaşmaların əsas səbəblərindən biridir. Vaxtında aşkar edilmədikdə döl xroniki oksigen çatışmazlığından əziyyət çəkə bilər. Ona görə də hamiləliyin müntəzəm müşahidəsi, ultrasəs müayinələri və ananın öz vəziyyətinə diqqəti həlledici rol oynayır. Düzgün izləmə və doğuş vaxtının optimal seçilməsi əksər hallarda uşağın sağlam doğulmasına imkan verir.
Səbəbləri
Dölün böyüməsi ana orqanizminin, ciftin və dölün özünün vəziyyətindən asılıdır. Bu üç qrupdan hər hansı birində pozuntu böyümənin ləngiməsinə səbəb ola bilər. Bəzi hallarda bir neçə amil birlikdə təsir edir, bəzən isə səbəb müəyyən edilmir.
- Ciftlə bağlı səbəblər – ən çox rast gəlinən qrupdur: ciftin damarlarının qeyri-kafi inkişafı, cift infarktları, ciftin qismən ayrılması, göbək ciyəsinin anomaliyaları. Bu zaman dölə çatan qan, oksigen və qida maddələrinin miqdarı azalır.
- Preeklampsiya və arterial hipertenziya – yüksək təzyiq uşaqlıq-cift damarlarında qan axınını pisləşdirir. Erkən başlayan ağır formalar çox vaxt preeklampsiya ilə birlikdə olur.
- Ananın xroniki xəstəlikləri – damar ağırlaşmaları olan şəkərli diabet, böyrək xəstəlikləri, ağır ürək və ağciyər xəstəlikləri.
- Antifosfolipid sindromu və bəzi autoimmun xəstəliklər – ciftin damarlarında mikrotrombların yaranmasına meyil yaradır.
- Siqaret, alkoqol, narkotik maddələr – siqaret çəkmə, o cümlədən passiv, ciftin qan dövranını birbaşa pisləşdirir və qarşısı alına bilən ən mühüm risk amillərindəndir.
- Qidalanma çatışmazlığı və ağır qanazlığı – xüsusilə hamiləlikdən əvvəl bədən çəkisi çox aşağı olan qadınlarda.
- Bəzi dərmanlar – müəyyən qıcolma əleyhinə, sitostatik preparatlar və digərləri; ona görə hamiləlikdə dərmanları yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul etmək lazımdır.
- Döl ilə bağlı səbəblər – xromosom və genetik anomaliyalar, inkişaf qüsurları, bətndaxili infeksiyalar (sitomeqalovirus, toksoplazmoz, məxmərək).
- Çoxdöllü hamiləlik – əkizlərdə ciftin resursları bölünür, xüsusən ümumi ciftli əkizlərdə risk yüksəkdir.
Təsnifat
Həkimlər böyümə ləngiməsini başlama vaxtına və dölün bədən nisbətlərinə görə qruplaşdırırlar. Bu bölgü səbəbi təxmin etməyə və müşahidə taktikasını seçməyə kömək edir.
- erkən başlayan forma – hamiləliyin otuz ikinci həftəsinə qədər aşkar edilir, adətən ciftin ağır disfunksiyası ilə bağlıdır, daha ağır gedir və tez-tez preeklampsiya ilə birlikdə olur;
- gec başlayan forma – sonrakı həftələrdə aşkar edilir, daha yüngül gedir və daha çox rast gəlinir, lakin doğuşa yaxın dölün vəziyyətinin qəfil pisləşməsi riski var;
- simmetrik forma – bütün ölçülər bərabər kiçikdir, çox vaxt erkən başlayan genetik və ya infeksion səbəblərlə bağlıdır;
- asimmetrik forma – qarın çevrəsi baş ölçülərindən daha çox geri qalır; döl beynin qan təchizatını qorumağa çalışır, bu isə ciftin çatışmazlığına xasdır.
Klinik mənzərə
Dölün böyümə ləngiməsi ananın özünü pis hiss etməsi ilə müşayiət olunmur və qadın adətən heç bir əlamət hiss etmir. Ona görə vəziyyət çox vaxt planlı müayinə zamanı – qarnın ölçülməsi və ya ultrasəs müayinəsi ilə – aşkar edilir. Mümkün əlamətlər və şübhə doğuran hallar:
- qarın ölçüsünün hamiləlik müddətinə uyğun artmaması – həkim uşaqlıq dibinin hündürlüyünü ölçərkən geriləmə müəyyən edir;
- hamiləlik dövründə ananın çəkisinin az artması – özlüyündə diaqnostik əlamət deyil, lakin diqqət tələb edir;
- dölün hərəkətlərinin azalması və ya xarakterinin dəyişməsi – dölün vəziyyətinin pisləşməsinin mühüm siqnalıdır və həmin gün müayinə tələb edir;
- müşayiət edən xəstəliklərin əlamətləri – yüksək təzyiq, qəfil ödemlər, baş ağrısı, sidikdə zülal;
- dölyanı mayenin azlığı – ultrasəs müayinəsində aşkar edilir və ciftin funksiyasının zəiflədiyini göstərə bilər.
Təkrar hamiləlikdə əvvəlki hamiləliyində böyümə ləngiməsi, preeklampsiya və ya ölü doğuş olan qadınlar xüsusi diqqət tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər:
- dölün hərəkətləri əhəmiyyətli dərəcədə azalıb və ya hiss olunmur;
- uşaqlıq yolundan qanlı ifrazat və ya qarında güclü, davamlı ağrı yaranıb;
- şiddətli baş ağrısı, görmənin pozulması, gözlər önündə «milçəklər», qabırğaaltı nahiyədə ağrı, qəfil ödemlər var;
- dölyanı maye axır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın əsasını dəqiq hamiləlik müddəti və dinamik ultrasəs müayinəsi təşkil edir. Mama-ginekoloq anamnezi – əvvəlki hamiləlikləri, xroniki xəstəlikləri, qəbul edilən dərmanları, siqaret çəkməni – öyrənir, təzyiqi ölçür və qarnın ölçülərini qiymətləndirir. Şübhə olduqda aşağıdakı müayinələr aparılır:
- hamiləlik müddətinin dəqiqləşdirilməsi – birinci trimestrin ultrasəs müayinəsinə əsasən; səhv müəyyən edilmiş müddət yalançı diaqnoza səbəb ola bilər;
- dölün biometriyası – baş, qarın ölçüləri, bud sümüyünün uzunluğu və təxmini çəki, mütləq dinamikada, müəyyən fasilələrlə;
- doppler müayinəsi – göbək arteriyasında, dölün orta beyin arteriyasında, uşaqlıq arteriyalarında və venoz axacaqda qan axınını qiymətləndirir; bu göstəricilər dölün vəziyyətinin ağırlığını və müşahidə tezliyini müəyyən edir;
- dölyanı mayenin miqdarının qiymətləndirilməsi;
- kardiotokoqrafiya – hamiləliyin sonunda dölün ürək fəaliyyətini və oksigen təminatını qiymətləndirir;
- genetik müayinə və bətndaxili infeksiyalara müayinə – erkən, simmetrik formada və ya inkişaf qüsurları olduqda;
- ananın müayinəsi – arterial təzyiq, sidikdə zülal, qan analizləri, preeklampsiya əlamətlərinin axtarılması.
Differensial diaqnostika ilk növbədə konstitusional kiçik sağlam döl və hamiləlik müddətinin səhv hesablanması ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- dölün xroniki oksigen çatışmazlığı (hipoksiya);
- vaxtından əvvəl doğuş zərurəti və bununla bağlı yetkinləşməmə problemləri;
- bətndaxili ölüm riskinin artması, xüsusən vəziyyət aşkar edilmədikdə;
- doğuş zamanı dölün vəziyyətinin pisləşməsi;
- yenidoğulmuşda hipoqlikemiya, hipotermiya, tənəffüs pozuntuları;
- uşağın sonrakı psixomotor inkişafında gecikmə riski;
- gələcəkdə metabolik və ürək-damar xəstəliklərinə meylin artması.
Müalicə
Ciftin funksiyasını «yaxşılaşdıran» və dölün böyüməsini sürətləndirən effektiv dərman müalicəsi yoxdur. Əvvəllər geniş istifadə olunan «damar», «metabolik» damcılar və iynələrin effektivliyi sübut olunmayıb, ona görə müasir mamalıqda onlar tövsiyə edilmir. Müalicənin məqsədi dölün vəziyyətini diqqətlə izləmək və doğuş üçün ən təhlükəsiz vaxtı seçməkdir.
Əsas taktika:
- müntəzəm müşahidə – ultrasəs biometriyası, doppler müayinəsi və kardiotokoqrafiya; onların tezliyini həkim dölün vəziyyətinə görə müəyyən edir, ağır hallarda müşahidə stasionarda aparılır;
- ananın xəstəliklərinin nəzarətə alınması – arterial hipertenziyanın, şəkərli diabetin, preeklampsiyanın müalicəsi;
- risk amillərinin aradan qaldırılması – siqaretdən, o cümlədən passiv siqaret tüstüsündən tam imtina, alkoqoldan imtina;
- vaxtından əvvəl doğuşa hazırlıq – doğuş erkən gözlənildikdə dölün ağciyərlərinin yetişməsi üçün qlükokortikoidlər, göstəriş üzrə isə dölün sinir sisteminin qorunması üçün maqnezium preparatı təyin edilir;
- doğuşun vaxtının və üsulunun seçilməsi – dölün vəziyyətindən, doppler göstəricilərindən və hamiləlik müddətindən asılıdır; bəzən hamiləliyi uzatmaqdansa, erkən doğuş daha təhlükəsiz olur.
Ağır formalarda müşahidə və doğuş perinatal mərkəzdə, neonatal reanimasiya imkanı olan şəraitdə aparılmalıdır. Doğuşdan sonra uşaq neonatoloq və pediatr nəzarətində olur: onun qan şəkəri, bədən temperaturu və qidalanması izlənilir.
Ana evdə nə edə bilər: balanslı qidalanmaq, kifayət qədər istirahət etmək, təzyiqi ölçmək (əgər həkim tövsiyə edibsə) və dölün hərəkətlərinə gündəlik diqqət yetirmək. Özbaşına «cifti yaxşılaşdıran» dərmanlar, bioloji aktiv əlavələr qəbul etmək və ya planlı müayinələri buraxmaq olmaz – bu, real təhlükəni gizlədə bilər.
Profilaktika
- hamiləliyin planlaşdırılması və xroniki xəstəliklərin (hipertenziya, diabet, böyrək xəstəlikləri) hamiləlikdən əvvəl nəzarətə alınması;
- siqaret, alkoqol və narkotiklərdən tam imtina, passiv siqaret tüstüsündən qorunma;
- balanslı qidalanma, qanazlığının vaxtında aşkarlanması və müalicəsi;
- preeklampsiya riski yüksək olan qadınlarda antiaqreqant profilaktika – yalnız həkimin qərarı ilə;
- hamiləlikdən əvvəl infeksiyalara qarşı immunitetin yoxlanması və peyvənd (məsələn, məxmərəyə qarşı);
- hamiləliyin müntəzəm müşahidəsi və skrininq ultrasəs müayinələri;
- dölün hərəkətlərinə gündəlik diqqət və dəyişiklik olduqda dərhal müraciət.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləliyi mama-ginekoloq aparır; ağır hallarda müşahidə perinatal mərkəzdə həyata keçirilir. Doğuşdan sonra uşağı neonatoloq və pediatr izləyir.
Yadda saxla!
- Dölün kiçik olması həmişə xəstəlik demək deyil, lakin dəqiq qiymətləndirmə üçün dinamik ultrasəs və doppler müayinəsi vacibdir.
- Dölün hərəkətlərinin azaldığını hiss etsəniz, həmin gün həkimə müraciət edin.
- Baş ağrısı, görmə pozuntusu, qəfil ödemlər yaranarsa, təzyiqi ölçün və təcili müraciət edin.
- «Cifti yaxşılaşdıran» damcı və iynələrə etibar etməyin – əsas olan nəzarət və vaxtında doğuşdur.
- Siqaretdən imtina dölün böyüməsi üçün edə biləcəyiniz ən faydalı addımlardan biridir.
Suallar və cavablar
Ciftin funksiyası pozulduqda ananın artıq qidalanması dölün böyüməsini sürətləndirmir, əksinə, artıq çəki digər ağırlaşmaların riskini artırır. Balanslı qidalanma vacibdir, lakin əsas səbəb ciftin qan dövranıdır.
Xeyr. Doğuşun üsulu dölün vəziyyətindən, doppler göstəricilərindən və mamalıq vəziyyətindən asılıdır. Bir çox halda təbii doğuş mümkündür, lakin doğuş zamanı dölün ürək fəaliyyəti daimi izlənilir.
Risk bir qədər artır. Növbəti hamiləliyi planlaşdırarkən səbəbləri həkimlə müzakirə etmək, lazım olduqda profilaktik tədbirlər və daha diqqətli müşahidə planlaşdırmaq lazımdır.
Əksər uşaqlar ilk illərdə boy və çəkidə həmyaşıdlarına çatır. Pediatr nəzarəti, düzgün qidalanma və inkişafın izlənməsi vacibdir; ana südü ilə qidalanma xüsusilə faydalıdır.
Həmişə yox. Döl konstitusional olaraq kiçik ola bilər və ya hamiləlik müddəti dəqiq hesablanmayıb. Həkim bir neçə həftə sonra təkrar ölçmə və doppler müayinəsi təyin edir – böyümə dinamikası normaldırsa, narahatlığa əsas yoxdur.
Hamiləliyin ikinci yarısından etibarən dölün hərəkətlərinin adi ritminə diqqət yetirin. Hərəkətlər həmişəkindən xeyli azalıbsa və ya hiss olunmursa, səhəri gözləmədən həmin gün həkimə müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
