Rezus-konflikt rezus-mənfi qadının orqanizminin rezus-müsbət dölün eritrositlərinə qarşı anticisimlər hasil etdiyi vəziyyətdir. Vaxtında aparılan profilaktika onun qarşısını almağa, müasir müşahidə isə dölü qorumağa imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Rezus uyğunsuzluğu
- Rh-sensibilizasiya
- rezus-izoimmunizasiya
- dölün hemolitik xəstəliyi riski
Xəstəlik haqqında
Rezus amili (RhD antigeni) eritrositlərin səthində olan zülaldır. Onu daşıyan insanlar rezus-müsbət, daşımayanlar rezus-mənfi sayılır. Rezus-mənfi qadın rezus-müsbət kişidən hamilə qaldıqda döl atanın rezus-müsbət amilini irsən ala bilər.
Dölün qan hüceyrələri hamiləlik və xüsusən doğuş zamanı az miqdarda ananın qan dövranına keçə bilər. Ananın immun sistemi onları yad kimi tanıyır və anticisimlər hasil edir – bu proses sensibilizasiya adlanır. Birinci hamiləlik adətən təhlükəsiz keçir, çünki anticisimlər gec və az əmələ gəlir. Sonrakı hamiləliklərdə isə immun «yaddaş» sayəsində anticisimlər tez yaranır, cift vasitəsilə dölə keçir və onun eritrositlərini dağıdır. Nəticədə dölün hemolitik xəstəliyi inkişaf edir.
Rezus-mənfi qana sahib olmaq xəstəlik deyil. Müasir mamalıqda anti-rezus immunoqlobulinlə profilaktika sayəsində rezus-konflikt nadir hala çevrilib, onun qarşısını almaq isə əsasən vaxtında müayinə və profilaktikadan asılıdır.
Səbəbləri
Konflikt üçün iki şərt lazımdır: ana rezus-mənfi, döl isə rezus-müsbət olmalıdır və ananın qanı dölün eritrositləri ilə təmasda olmalıdır. Sensibilizasiyaya səbəb ola bilən hallar:
- Rezus-müsbət uşağın doğulması – doğuş zamanı dölün qanının ana qanına keçməsi ən böyük risk anıdır; qeysəriyyə əməliyyatı da istisna deyil.
- Düşük, hamiləliyin süni pozulması, uşaqlıqdankənar hamiləlik – hətta erkən müddətlərdə də sensibilizasiya mümkündür.
- Hamiləlik zamanı qanaxma, ciftin vaxtından əvvəl ayrılması.
- İnvaziv prenatal müayinələr – amniosentez, xorion biopsiyası, kordosentez.
- Qarın travması – yıxılma, zərbə, avtomobil qəzası.
- Dölün xarici çevrilməsi – çanaq gəlişində dölün əl ilə çevrilməsi proseduru.
- Keçmişdə rezus-uyğunsuz qan köçürülməsi.
- Əvvəlki hallarda profilaktikanın aparılmaması – keçmiş doğuş, düşük və ya abortdan sonra anti-rezus immunoqlobulin yeridilməyibsə.
Oxşar uyğunsuzluq digər eritrosit antigenlərinə qarşı da yarana bilər, lakin rezus amili ən əhəmiyyətli olanıdır.
Təsnifat
- Sensibilizasiyasız rezus-mənfi hamiləlik – qanda anticisimlər yoxdur; əsas məqsəd profilaktikadır.
- Rezus-sensibilizasiya – anticisimlər aşkar edilib, lakin dölün zədələnməsi əlamətləri yoxdur; dinamik müşahidə tələb olunur.
- Dölün hemolitik xəstəliyi – dölün qanazlığı, ağır hallarda ödemli forma (hidrops); xüsusi perinatal mərkəzdə müalicə tələb edir.
- Yenidoğulmuşun hemolitik xəstəliyi – doğuşdan sonra sarılıq və qanazlıqla özünü göstərir; anemik, sarılıqlı və ödemli formaları ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Ana rezus-konfliktin əlamətlərini hiss etmir – onun vəziyyəti dəyişmir. Problem yalnız qan analizi və USM vasitəsilə aşkar edilir. Məhz buna görə rezus-mənfi qadınlarda müntəzəm müayinə çox vacibdir.
Dölün zədələnməsi zamanı USM-də aşağıdakılar görünə bilər:
- orta beyin arteriyasında qan axınının sürətlənməsi – dölün qanazlığının erkən əlaməti;
- ciftin qalınlaşması, çoxsululuq;
- dölün qaraciyər və dalağının böyüməsi;
- ağır hallarda dölün bədən boşluqlarında maye yığılması və dəri altında ödem (hidrops);
- kardiotokoqrafiyada dölün ürək fəaliyyətinin dəyişməsi, dölün hərəkətlərinin azalması.
Yenidoğulmuşda aşağıdakılar müşahidə oluna bilər:
- doğuşdan sonrakı ilk sutka ərzində başlayan və sürətlə artan sarılıq;
- dərinin solğunluğu, qanazlıq;
- qaraciyər və dalağın böyüməsi;
- ödemlər, ağır hallarda tənəffüs pozuntusu.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər rezus-mənfi hamilə qadında uşaqlıq yolundan qanaxma, qarın travması, qarında kəskin ağrı olubsa və ya dölün hərəkətləri hiss olunmayacaq dərəcədə azalıbsa. Yenidoğulmuşda sarılıq ilk sutkada başlayırsa, sürətlə artırsa, uşaq süstdürsə və ya yaxşı əmmirsə, dərhal neonatoloqa müraciət edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika hamiləliyin lap əvvəlindən başlayır və ana ilə dölün vəziyyətini mərhələli şəkildə qiymətləndirir:
- Ananın qan qrupu və rezus amilinin təyini – hamiləliyin ilk müraciətində; atanın rezus amili də müəyyən edilə bilər.
- Anti-rezus anticisimlərin təyini – rezus-mənfi qadında hamiləlik boyu müntəzəm aparılır; anticisimlər aşkar edildikdə onların miqdarı (titri) dinamikada izlənir.
- Dölün rezus amilinin genetik təyini – ananın qanında olan dölün DNT-si əsasında; döl rezus-mənfidirsə, əlavə müdaxiləyə ehtiyac qalmır.
- Doppler müayinəsi – dölün orta beyin arteriyasında qan axınının sürətinin ölçülməsi dölün qanazlığını invaziv olmadan aşkar etməyə imkan verir.
- USM nəzarəti – ciftin, maye miqdarının, dölün daxili orqanlarının vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
- Kardiotokoqrafiya – hamiləliyin sonunda dölün ürək fəaliyyətinin izlənməsi.
- Yenidoğulmuşun müayinəsi – qan qrupu, rezus amili, bilirubin, hemoqlobin səviyyəsi və birbaşa Kumbs sınağı.
Differensial diaqnostika ABO sistemi üzrə uyğunsuzluq (adətən daha yüngül gedir), digər antigenlərə qarşı sensibilizasiya və dölün qanazlığının infeksion və genetik səbəbləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- dölün qanazlığı və oksigen çatışmazlığı;
- dölün ödemli hemolitik xəstəliyi (hidrops) – ağır və həyat üçün təhlükəli forma;
- vaxtından əvvəl doğuş ehtiyacı;
- yenidoğulmuşun ağır sarılığı və bilirubinin beyinə toksik təsiri (bilirubin ensefalopatiyası);
- yenidoğulmuşda uzunmüddətli qanazlıq;
- sonrakı hamiləliklərdə konfliktin daha ağır keçməsi;
- ağır hallarda dölün bətndaxili ölümü – vaxtında müşahidə və müalicə bu riski xeyli azaldır.
Müalicə
Rezus-konfliktlə mübarizədə əsas yeri profilaktika tutur, çünki artıq yaranmış anticisimləri orqanizmdən çıxarmaq mümkün deyil.
Profilaktika – əsas üsul. Anticisimləri olmayan rezus-mənfi qadınlara anti-rezus immunoqlobulin yeridilir: hamiləliyin ikinci yarısında (adətən 28-ci həftə ətrafında) planlı şəkildə və rezus-müsbət uşaq doğulduqdan sonra ilk 72 saat ərzində. Bundan əlavə, düşük, hamiləliyin pozulması, uşaqlıqdankənar hamiləlik, qanaxma, invaziv müayinə və qarın travmasından sonra da profilaktika aparılır. Preparat ananın qanına keçmiş dölün eritrositlərini immun sistem onları «tanımamışdan» əvvəl zərərsizləşdirir. Sensibilizasiya artıq baş veribsə, bu profilaktika effektiv deyil.
Sensibilizasiya olduqda. Hamilə qadın mamalıq-perinatal mərkəzdə müşahidə olunur, anticisimlərin səviyyəsi və dölün vəziyyəti müntəzəm izlənir. Dölün ağır qanazlığı aşkar edildikdə bətndaxili qan köçürülməsi aparıla bilər – bu, ixtisaslaşmış mərkəzlərdə yerinə yetirilən prosedurdur. Doğuşun vaxtı və üsulu dölün vəziyyətinə görə seçilir; bəzən doğuşu vaxtından əvvəl aparmaq lazım gəlir.
Yenidoğulmuşun müalicəsi. Sarılıqda fototerapiya – xüsusi işıqla bilirubinin parçalanmasının sürətləndirilməsi tətbiq edilir. Ağır hallarda əvəzedici qan köçürülməsi, venadaxili immunoqlobulin və qanazlığın korreksiyası aparılır. Müalicəni neonatoloq təyin edir.
Ananın özbaşına «immuniteti azaldan» və ya «qanı təmizləyən» vasitələr qəbul etməsi anticisimlərə təsir etmir və təhlükəli ola bilər. Bütün qərarlar mama-ginekoloqla birgə qəbul edilməlidir.
Profilaktika
- Hamiləlikdən əvvəl və ya erkən dövrdə öz qan qrupunu və rezus amilini bilmək.
- Rezus-mənfi qadınların hamiləliyin bütün dövründə anticisimlərə görə müşahidəsi.
- Anti-rezus immunoqlobulinin həkim planına uyğun vaxtında yeridilməsi.
- Hər düşükdən, hamiləliyin pozulmasından, uşaqlıqdankənar hamiləlikdən və qanaxmadan sonra profilaktika barədə həkimə xatırlatmaq.
- Hamiləlik zamanı qarın travmalarından qorunmaq, travma olduqda dərhal həkimə müraciət etmək.
- Qan köçürülməsinin yalnız qrup və rezus amilinə görə uyğun qan ilə aparılması.
- Hamiləliyin planlaşdırılması, abortlardan çəkinmək üçün etibarlı kontrasepsiya.
Yadda saxla!
Rezus-mənfi qana sahib olmaq hamiləlik üçün maneə deyil – vacib olan profilaktikanı qaçırmamaqdır.
- Rezus amilinizi bilmirsinizsə, hamiləliyin ilk müraciətində bunu yoxlatdırın.
- Hamiləlik zamanı qanaxma və ya qarın travması olarsa, həkimə müraciət edin və rezus-mənfi olduğunuzu bildirin.
- Doğuşdan, düşükdən və ya hamiləliyin pozulmasından sonra profilaktikanın aparıldığına əmin olun.
- Yenidoğulmuşda erkən başlayan sarılıq təcili müayinə tələb edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Hamiləliyin aparılması – özünüzə və uşağınıza qayğı
Əziz qadınlar! Həyatınızda heyrətamiz və gözəl bir dövr – hamiləlik başlayıb. Kimləri üçünsə bu xəbər gözlənilməzdir, kimlərinsə üçün…
İstiqamət: Ginekologiya
Suallar və cavablar
İlk hamiləlikdə anticisimlər adətən yoxdur və döl üçün risk aşağıdır. Lakin əvvəllər düşük, abort və ya qanaxma olubsa, sensibilizasiya artıq baş verə bilər. Ona görə hər hamiləlikdə analizlər və profilaktika həkimin planına uyğun aparılır.
Hər iki valideyn rezus-mənfi olduqda uşaq da rezus-mənfi olur və rezus-konflikt yaranmır. Bu halda profilaktikaya ehtiyac adətən olmur, lakin qərarı həkim verir.
Preparat uzun illərdir istifadə olunur və döl üçün təhlükəsiz sayılır. O, ananın immun sisteminin dölün eritrositlərinə qarşı «yaddaş» yaratmasının qarşısını alır.
Əksər hallarda ana südü ilə qidalandırma mümkündür və tövsiyə olunur. Anti-rezus immunoqlobulinin yeridilməsi də əmizdirməyə mane deyil. Yenidoğulmuşun vəziyyəti ilə bağlı fərdi qərarı neonatoloq verir.
Bəli. Preparatın təsiri müvəqqətidir, ona görə anticisimləri olmayan rezus-mənfi qadında profilaktika hər hamiləlikdə və hər riskli vəziyyətdən sonra yenidən aparılır. Vaxtı və göstərişləri həkim müəyyən edir.
Bəli, müasir müşahidə və lazım olduqda bətndaxili müalicə sayəsində bir çox hallarda uşaq sağlam doğulur. Bunun üçün hamiləlik perinatal mərkəzdə müntəzəm USM və doppler nəzarəti ilə aparılmalıdır.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
