Skarlatina A qrupu beta-hemolitik streptokokun törətdiyi kəskin infeksiyadır: angina, yüksək hərarət və bədəndə xırda nöqtəli qırmızı səpgi ilə gedir. Vaxtında başlanan və tam başa çatdırılan antibiotik müalicəsi revmatik qızdırma və böyrək ağırlaşmalarının qarşısını alır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Skarlatina
- streptokok infeksiyasının skarlatina forması
Xəstəlik haqqında
Skarlatina streptokok anginasının xüsusi formasıdır: bəzi streptokok ştammları qana keçən eritrogen toksin ifraz edir və bu toksin dəridə tipik xırda nöqtəli səpgi yaradır. Xəstəlik daha çox bağça və məktəb yaşlı uşaqlarda, payız-qış və yaz aylarında rast gəlinir. Kiçik yaşlı körpələr və böyüklər nisbətən az xəstələnir.
Skarlatina yoluxucudur və uşaq kollektivlərində qrup halında yayıla bilər. Müasir antibiotiklər sayəsində xəstəlik əksər hallarda yüngül keçir və uşaq tez sağalır. Lakin müalicə olunmadıqda və ya müalicə yarımçıq dayandırıldıqda streptokok immun ağırlaşmalara – ürəyi və oynaqları zədələyən revmatik qızdırmaya və böyrəklərin iltihabına (qlomerulonefrit) səbəb ola bilər.
Skarlatinaya qarşı peyvənd yoxdur, buna görə xəstəliyin qarşısını almaqda gigiyena qaydaları və xəstə uşağın vaxtında təcrid edilməsi əsas rol oynayır. Skarlatinanı «adi səpgi» kimi qəbul etmək olmaz: angina və səpgi birlikdə yaranarsa, uşağı mütləq pediatr görməlidir.
Səbəbləri
Törədici – Streptococcus pyogenes (A qrupu beta-hemolitik streptokok). İnfeksiya mənbəyi skarlatina və ya streptokok anginası ilə xəstə insan, həmçinin simptomsuz daşıyıcıdır. Ötürülmə yolları:
- hava-damcı – öskürərkən, asqırarkən, danışarkən; ən çox rast gəlinən yoldur;
- məişət təması – ortaq qab-qacaq, oyuncaqlar, dəsmallar və çirkli əllər vasitəsilə;
- yara səthi vasitəsilə – nadir hallarda streptokok dəridəki yara və ya yanıqdan daxil olur.
Yoluxma riskini artıran amillər:
- bağça, məktəb və digər kollektivlərdə olmaq;
- sıx yaşayış şəraiti və otaqların zəif havalandırılması;
- gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi;
- ailədə və ya kollektivdə streptokok anginası olan şəxsin olması;
- tez-tez respirator infeksiyalar, zəifləmiş ümumi vəziyyət.
Xəstə uşaq əlamətlərin başlanmasından bir az əvvəl və xəstəliyin ilk günlərində ən yoluxucu olur. Antibiotik müalicəsi başlandıqdan sonra yoluxuculuq sürətlə azalır, müalicə olunmayan uşaq isə daha uzun müddət infeksiya mənbəyi qala bilər. Bəzi sağlam insanların, xüsusən uşaqların udlağında streptokok heç bir əlamət vermədən yaşayır – belə daşıyıcılar xəstəliyi başqalarına ötürə bilər, lakin özləri adətən müalicə tələb etmir.
Skarlatina yalnız toksin ifraz edən streptokok ştammları ilə yoluxduqda və həmin toksinə qarşı immuniteti olmayan uşaqlarda inkişaf edir. Eyni ştamm başqa bir insanda səpgisiz, adi streptokok anginası törədə bilər.
Növləri
- Tipik forma – angina, hərarət və xarakterik səpgi ilə gedir; əksər hallarda rast gəlinir.
- Yüngül və silinmiş formalar – hərarət az olur, səpgi zəif və tez keçən olur; diaqnoz çətinləşir, lakin ağırlaşma riski qalır, ona görə bu formalar da müalicə tələb edir.
- Ağır formalar – yüksək hərarət, intoksikasiya, şüur pozuntusu və ya irinli ağırlaşmalarla gedir; müasir dövrdə nadirdir və stasionar müalicə tələb edir.
- Ekstrafaringeal forma – streptokok udlaqdan deyil, yara, yanıq və ya dəri zədəsindən daxil olur; səpgi daxilolma yerindən başlayır, angina olmaya bilər.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü adətən bir neçə gün çəkir. Xəstəlik kəskin başlayır:
- yüksək hərarət, halsızlıq, baş ağrısı, bəzən qusma və qarın ağrısı;
- boğaz ağrısı, udqunmada ağrı, badamcıqların və udlağın parlaq qızartısı, badamcıqlarda örtük;
- boyun limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılı olması;
- ilk bir-iki gün ərzində xırda nöqtəli qırmızı səpgi – əvvəlcə boyunda və bədənin yuxarı hissəsində, sonra bədən boyu; dəri toxunduqda «zımpara kağızı» kimi kələ-kötür olur;
- səpgi qoltuqaltı, dirsək və qasıq qırışlarında daha sıx olur, burada qırmızı xətlər əmələ gələ bilər;
- yanaqlar qızarır, burun-dodaq üçbucağı isə solğun qalır;
- dil əvvəlcə ağ örtüklü, bir neçə gün sonra parlaq-qırmızı, dənəvər («moruq dili») olur.
Səpgi bir neçə gün sonra solur, iz qoymur; ikinci həftədə ovuc və ayaq altlarında dəri lövhəşəkilli qopa bilər – bu, normal sağalma əlamətidir. Böyüklərdə xəstəlik çox vaxt daha yüngül, bəzən adi angina kimi keçir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər uşaq çox süst və ya oyandırılması çətindirsə, maye qəbul edə bilmirsə və az sidik ifraz edirsə, nəfəs almaqda çətinlik, ağzı açmaqda və udqunmaqda kəskin ağrı, boyunda sürətlə böyüyən şişkinlik varsa, səpgi qançır kimi tünd rəng alırsa və ya hərarət düşmürsə.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu pediatr şikayətlərə, xəstəliyin başlanğıcına, kollektivdə oxşar hallara və baxışa əsasən qoyur. Tipik səpgi, angina və dilin dəyişiklikləri çox vaxt diaqnozu klinik olaraq qoymağa imkan verir, lakin streptokokun laborator təsdiqi də tövsiyə olunur.
- udlaqdan sürətli streptokok antigen testi – nəticə qısa müddətdə alınır;
- udlaqdan bakterioloji əkmə – törədicinin təsdiqi, sürətli test mənfi olduqda xüsusilə vacibdir;
- ümumi qan analizi – leykositoz, iltihab əlamətləri;
- sidiyin ümumi analizi – sağalmadan sonra və ya sidiyin rəngi dəyişdikdə, böyrək ağırlaşmasını vaxtında aşkar etmək üçün;
- antistreptolizin-O (ASLO) – keçirilmiş streptokok infeksiyasını təsdiqləmək üçün, adətən ağırlaşma şübhəsində;
- ürəkdə küy, oynaqlarda ağrı yaranarsa – EKQ və ürəyin exokardioqrafiyası.
Differensial diaqnostika qızılca, məxmərək, enterovirus infeksiyası, infeksion mononukleoz, Kavasaki xəstəliyi, allergik və dərman səpgisi, stafilokok infeksiyası ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Erkən (irinli) ağırlaşmalar xəstəliyin ilk günlərində yaranır:
- paratonzillyar abses – badamcıq ətrafında irin yığılması;
- irinli limfadenit;
- orta otit, sinusit;
- çox nadir hallarda – invaziv streptokok infeksiyası (sepsis, toksik şok).
Gec (immun) ağırlaşmalar xəstəlikdən bir neçə həftə sonra inkişaf edə bilər:
- kəskin revmatik qızdırma – oynaqların və ürəyin zədələnməsi;
- poststreptokok qlomerulonefriti – sidikdə qan, ödemlər, təzyiqin yüksəlməsi.
Sağaldıqdan sonrakı həftələrdə oynaqlarda ağrı və şişkinlik, ürək döyüntüsü, təngnəfəslik, üzdə və ayaqlarda şişkinlik, sidiyin «ət suyu» rəngində tündləşməsi yaranarsa, gecikmədən həkimə müraciət edin. Vaxtında başlanan və tam aparılan antibiotik müalicəsi bu ağırlaşmaların riskini xeyli azaldır.
Müalicə
Skarlatina bakterial infeksiyadır və antibiotiklə müalicə olunur. Preparatı və müalicə müddətini pediatr uşağın yaşına, çəkisinə və allergiya tarixçəsinə əsasən təyin edir. Yüngül və orta-ağır formalar evdə müalicə olunur, ağır formalarda və ağırlaşmalarda stasionar lazımdır.
- Antibiotiklər – seçim preparatları penisillin qrupundandır; penisillinə allergiya olduqda həkim başqa qruplardan (sefalosporinlər, makrolidlər və s.) preparat seçir.
- Kursun tam başa çatdırılması – vəziyyət bir-iki gündə yaxşılaşsa belə antibiotiki təyin olunan müddət qədər qəbul etmək vacibdir: revmatik qızdırmanın qarşısını məhz tam kurs alır.
- Simptomatik müalicə – yüksək hərarət və boğaz ağrısında yaşa uyğun hərarətsalıcı vasitələr, həkimin tövsiyəsi ilə; uşaqlara aspirin vermək olmaz.
- Rejim və qidalanma – kəskin dövrdə yataq rejimi, bol isti (qaynar olmayan) maye, yumşaq, qıcıqlandırmayan qida.
- Dəriyə qulluq – səpgi qaşınarsa, dırnaqları qısa saxlamaq, yüngül pambıq paltar geyindirmək.
Antibiotik başlandıqdan təxminən bir sutka sonra uşaq artıq yoluxucu sayılmır. Antibiotiki özbaşına başlamaq, evdə qalmış preparatı vermək, dozanı azaltmaq və ya kursu yarımçıq dayandırmaq olmaz. Səpgini yağlar və məlhəmlərlə «müalicə etmək» lazım deyil – o, antibiotik fonunda öz-özünə keçir.
Profilaktika
Skarlatinaya qarşı peyvənd yoxdur, ona görə əsas tədbirlər yoluxmanın qarşısını almağa yönəlir:
- xəstənin kollektivdən təcrid edilməsi – antibiotik başlanandan ən azı bir sutka keçdikdən və hərarət normallaşdıqdan sonra kollektivə qayıtmaq olar;
- əllərin müntəzəm yuyulması, öskürərkən və asqırarkən ağzın örtülməsi;
- xəstəyə ayrıca qab-qacaq və dəsmal verilməsi, oyuncaqların yuyulması;
- otağın havalandırılması və nəm təmizlik;
- kiçik uşaqları, hamilələri və xroniki xəstəliyi olanları mümkün qədər xəstədən uzaq saxlamaq;
- ailədə boğaz ağrısı və hərarət yaranan digər üzvlərin həkim tərəfindən müayinəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda skarlatinanı pediatr müalicə edir, böyüklərdə terapevt. Ağırlaşmalar yarandıqda LOR-həkim, uşaq kardioloqu və ya nefroloq qoşulur.
Yadda saxla!
Skarlatina antibiotiklə yaxşı müalicə olunur, lakin kursu yarımçıq dayandırmaq gələcəkdə ürək və böyrək ağırlaşmaları riskini artırır.
- Angina və səpgi olduqda pediatrı çağırın – özbaşına antibiotik başlamayın.
- Antibiotiki təyin olunan müddət qədər qəbul edin.
- Sağalmadan sonra bir neçə həftə uşağın vəziyyətini izləyin: oynaq ağrısı, üzdə şişkinlik, sidiyin tündləşməsi həkimə müraciət üçün səbəbdir.
Suallar və cavablar
Bəli, mümkündür. Xəstəlikdən sonra immunitet konkret toksinə qarşı yaranır, lakin streptokokun müxtəlif toksin növləri və ştammları olduğu üçün təkrar skarlatina və streptokok anginası istisna deyil.
Bəli, böyüklər də yoluxa bilər, lakin onlarda xəstəlik çox vaxt daha yüngül və ya səpgisiz, adi streptokok anginası kimi keçir. Böyüklərdə də antibiotik müalicəsi lazımdır.
Əlamətlər bir müddət sonra keçə bilər, lakin antibiotiksiz streptokok orqanizmdə qalır və revmatik qızdırma, qlomerulonefrit kimi ağırlaşma riski artır. Ona görə skarlatina həmişə antibiotiklə müalicə olunur.
Antibiotik müalicəsi başlandıqdan ən azı bir sutka sonra, hərarət normallaşdıqda və uşaq özünü yaxşı hiss etdikdə. Antibiotik kursu bu vaxt hələ davam edirsə, onu evdə və ya kollektivdə sona qədər çatdırmaq lazımdır.
Adətən xeyr. Təmasda olan sağlam uşaqlara profilaktik antibiotik verilmir, onları bir neçə gün müşahidə etmək kifayətdir. Boğaz ağrısı, hərarət və ya səpgi yaranarsa, uşağı pediatra göstərmək lazımdır.
Xəstəliyin ikinci həftəsində ovuc və ayaq altlarında dərinin lövhəşəkilli qopması skarlatina üçün tipikdir və sağalmanın normal mərhələsidir. Dərini qoparmaq lazım deyil, nəmləndirici krem istifadə etmək olar.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
