Qəfil ekzantema (rozeola, altıncı xəstəlik) əsasən altı aydan iki yaşa qədər uşaqlarda insan herpes virusu 6 və 7-nin törətdiyi infeksiyadır. Bir neçə gün yüksək hərarət olur, hərarət düşəndən sonra bədəndə çəhrayı səpgi yaranır. Adətən yüngül keçir və öz-özünə sağalır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Rozeola
- altıncı xəstəlik
- üç günlük qızdırma
- uşaq rozeolası
- Exanthema subitum
Xəstəlik haqqında
Qəfil ekzantema körpələrdə ən çox rast gəlinən virus infeksiyalarından biridir. Əksər uşaqlar iki-üç yaşa qədər insan herpes virusu 6 (HHV-6) ilə yoluxur, lakin hər yoluxmada tipik xəstəlik yaranmır – bəzən yalnız hərarət olur və ya infeksiya tamamilə əlamətsiz keçir. Xəstəlik ən çox altı aydan iki yaşa qədər uşaqlarda rast gəlinir, böyük uşaqlarda və böyüklərdə isə nadir hallarda olur.
Xəstəliyin xarakterik xüsusiyyəti səpginin hərarət düşdükdən sonra yaranmasıdır: bu, onu qızılca və məxmərəkdən fərqləndirir, çünki həmin infeksiyalarda səpgi hərarət fonunda çıxır. Məhz bu ardıcıllığa görə xəstəlik “qəfil ekzantema” adlanır.
Keçirilmiş infeksiya davamlı immunitet yaradır. Virus, digər herpes virusları kimi, orqanizmdə ömürlük gizli formada qalır, lakin sağlam insanlarda adətən problem yaratmır. Valideynlər üçün əsas çətinlik ilk günlərdə yüksək hərarətin səbəbini bilməməkdir – ona görə pediatr müayinəsi vacibdir.
Xəstəlik əksər hallarda heç bir iz qoymadan keçir. Proqnoz sağlam uşaqlar üçün əlverişlidir, ciddi ağırlaşmalar isə çox nadir rast gəlinir və əsasən immuniteti zəif uşaqlarda olur.
Səbəbləri
Xəstəliyin törədicisi insan herpes virusu 6 (əsasən B tipi), daha az hallarda insan herpes virusu 7-dir. Yoluxmadan ilk əlamətlərə qədər adətən təxminən bir-iki həftə keçir.
- Ötürülmə yolu – virus əsasən tüpürcəklə, həmçinin hava-damcı yolu ilə ötürülür; öpüş, ortaq qaşıq, oyuncaqlar və əllər vasitəsilə də yoluxma mümkündür.
- Yoluxma mənbəyi – çox vaxt özünü sağlam hiss edən, lakin tüpürcəyi ilə virus ifraz edən böyüklər və böyük uşaqlardır; ona görə xəstəliyin kimdən keçdiyini müəyyən etmək çətindir.
- Yaş – altı aydan sonra anadan keçən qoruyucu anticisimlər azaldıqda yoluxma riski artır.
- Uşaq kollektivi – körpələr evi və uşaq bağçasında digər uşaqlarla sıx təmas.
- Mövsüm – xəstəlik ilin istənilən vaxtında rast gəlinir, kəskin epidemiya xarakteri daşımır.
İmmuniteti zəif olan insanlarda (məsələn, orqan transplantasiyasından sonra) orqanizmdə gizli qalan virus yenidən aktivləşə və daha ağır xəstəlik törədə bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəlik iki mərhələdə keçir: əvvəlcə hərarət dövrü, sonra səpgi dövrü.
- qəfil yüksək hərarət – çox vaxt heç bir əvvəlki əlamət olmadan başlayır və adətən üç-beş gün davam edir;
- nisbətən qənaətbəxş vəziyyət – yüksək hərarətə baxmayaraq bir çox uşaq oynayır və aktiv qalır;
- bəzən əsəbilik, iştahsızlıq, yüngül burun axması, öskürək, ishal;
- boyun və başın arxasında limfa düyünlərinin böyüməsi;
- yumşaq damaqda və dilçəkdə xırda qırmızı ləkələr, göz qapaqlarının yüngül şişkinliyi;
- hərarət düşəndən sonra səpgi – əvvəlcə bədəndə, sonra boyunda, üzdə və ətraflarda çəhrayı, xırda ləkəli səpgi yaranır; adətən qaşınmır, basdıqda solur və bir-iki günə iz qoymadan keçir.
Yüksək hərarət fonunda bəzi uşaqlarda febril qıcolmalar yarana bilər. Onlar valideynləri çox qorxudur, lakin əksər hallarda qısa çəkir və iz qoymur. Böyük uşaqlarda və böyüklərdə xəstəlik, adətən, əlamətsiz və ya yüngül keçir.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər:
- uşaqda qıcolma baş verib;
- uşaq çox süstdür, yuxulu, çətin oyanır və ya dayanmadan ağlayır;
- nəfəs çətinləşib, dəri avazıyıb, dodaqlar göyərib;
- uşaq maye qəbul etmir, sidiyi xeyli azalıb;
- basdıqda solmayan qırmızı və ya bənövşəyi səpgi var;
- üç aydan kiçik körpədə hərarət yüksəlib;
- hərarət beş gündən çox davam edir və ya uşağın vəziyyəti pisləşir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu pediatr qoyur. Tipik hallarda bu, klinik diaqnozdur: bir neçə gün davam edən yüksək hərarət və hərarət düşəndən sonra yaranan xarakterik səpgi diaqnozu demək olar ki, təsdiqləyir. Hərarət dövründə isə rozeolanı tanımaq çətindir, ona görə həkimin əsas vəzifəsi digər, daha ciddi infeksiyaları istisna etməkdir.
- baxış – boğaz, qulaqlar, dəri, limfa düyünləri, ağciyərlər, menenqit əlamətləri qiymətləndirilir;
- sidik analizi – körpələrdə səbəbi aydın olmayan hərarətin tez-tez rast gəlinən səbəbi olan sidik yolları infeksiyasını istisna edir;
- ümumi qan analizi və iltihab göstəriciləri – bakterial infeksiya şübhəsində; rozeolada leykositlərin sayı azala bilər;
- virusa qarşı anticisimlər və ya PZR – adətən lazım olmur, yalnız şübhəli, ağır hallarda və immuniteti zəif uşaqlarda aparılır;
- qıcolma və ya şüur pozğunluğu olduqda – həkimin qərarı ilə əlavə müayinələr, o cümlədən onurğa beyni mayesinin müayinəsi.
Differensial diaqnostika qızılca, məxmərək, skarlatina, enterovirus infeksiyası və dərman səpgisi ilə aparılır. Hərarət fonunda verilmiş antibiotikdən sonra yaranan rozeola səpgisi tez-tez yanlış olaraq allergiya hesab edilir.
Ağırlaşmalar
- febril qıcolmalar – ən çox rast gəlinən ağırlaşma; adətən qısa və zərərsizdir, lakin həkim müayinəsi tələb edir;
- susuzlaşma – yüksək hərarət, iştahsızlıq və ishal fonunda;
- çox nadir hallarda – ensefalit, hepatit, miokardit;
- immuniteti zəif uşaqlarda və transplantasiyadan sonra – virusun aktivləşməsi ilə ağır gediş.
Müalicə
Sağlam uşaqlarda xüsusi virus əleyhinə müalicə tələb olunmur – xəstəlik öz-özünə keçir. Müalicənin məqsədi uşağın vəziyyətini yüngülləşdirmək və susuzlaşmanın qarşısını almaqdır.
- Hərarətsalıcı vasitələr – yalnız uşaq narahat olduqda, pis hiss etdikdə; preparatı və onun yaşa və çəkiyə uyğun miqdarını pediatr müəyyən edir. Hərarətin rəqəmi deyil, uşağın ümumi vəziyyəti əsas meyardır.
- Bol maye – su, ana südü və ya qarışıq tez-tez və kiçik porsiyalarla verilir; ana südü ilə qidalandırma davam etdirilir.
- Rahat şərait – uşağı həddən artıq geyindirməmək və yorğana bükməmək, otağı havalandırmaq, sərin, lakin soyuq olmayan temperatur saxlamaq.
- İstirahət – uşaq istədiyi qədər yatmalı və oynamalıdır, iştahsızlıq zamanı zorla yedirmək lazım deyil.
- Səpgi müalicə tələb etmir, iz qoymur; onu krem və məlhəmlərlə yağlamaq lazım deyil.
Nə etməmək lazımdır: uşaqlara aspirin (asetilsalisil turşusu) vermək olmaz – bu, ağır ağırlaşma riski ilə bağlıdır. Uşağı sirkə, spirt və ya araqla silmək, soyuq su ilə islatmaq təhlükəlidir. Antibiotiklər virus infeksiyasına təsir etmir və onları özbaşına başlamaq düzgün deyil. Hərarətsalıcı vasitələr febril qıcolmaların qarşısını etibarlı şəkildə almır, onları yalnız uşağın rahatlığı üçün istifadə edirlər.
Febril qıcolma zamanı uşağı yan üstə uzadın, ətrafdakı təhlükəli əşyaları götürün, ağzına heç nə qoymayın, onu tutub saxlamağa çalışmayın və qıcolmanın müddətini qeyd edin. İlk qıcolma, beş dəqiqədən çox davam edən və ya təkrarlanan qıcolma zamanı 103-ə zəng edin. İmmuniteti ağır zəif olan uşaqlarda virus əleyhinə müalicəni yalnız həkim təyin edir.
Profilaktika
Rozeolaya qarşı spesifik peyvənd yoxdur. Virus çox geniş yayıldığı üçün yoluxmanın qarşısını tam almaq çətindir, lakin riski azaltmaq mümkündür:
- əlləri tez-tez sabunla yumaq, xüsusən körpəyə qulluqdan əvvəl;
- xəstə uşağın hərarət dövründə digər körpələrlə təmasını məhdudlaşdırmaq;
- ortaq qab-qacaq, qaşıq və butulkalardan istifadə etməmək;
- körpəni dodağından öpməmək, əmziyi ağıza alıb “təmizləməmək”;
- oyuncaqları və tez-tez toxunulan səthləri müntəzəm təmizləmək.
Uşaq hərarət dövründə daha yoluxucudur, səpgi yarandıqda isə artıq az yoluxucudur. Uşaq bağçaya və ya körpələr evinə hərarət tam düşdükdən və özünü yaxşı hiss etdikdən sonra qayıda bilər – səpginin olması buna maneə deyil. Ailədə immuniteti zəif insan və ya yenidoğulmuş varsa, xəstə uşaqla onların təmasını mümkün qədər məhdudlaşdırmaq məsləhətdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Körpədə yüksək hərarət və səpgi olduqda pediatra müraciət etmək lazımdır. Qıcolma və ya şüur pozğunluğu olduqda uşaq nevroloqunun müayinəsi də tələb oluna bilər.
Yadda saxla!
Qəfil ekzantema körpələrdə yüngül keçən xəstəlikdir, lakin hərarət dövründə onu digər ciddi infeksiyalardan ayırmaq üçün pediatr müayinəsi lazımdır.
- Körpədə yüksək hərarət olduqda pediatra müraciət edin.
- Hərarət düşəndən sonra yaranan çəhrayı səpgi adətən sağalmanın əlamətidir.
- Uşaqlara aspirin verməyin, antibiotikləri özbaşına başlamayın.
- Qıcolma və ya uşağın süstlüyü olduqda 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Uşaq ən çox hərarət dövründə yoluxucudur. Səpgi yarandıqda yoluxuculuq əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Hərarət düşdükdən və uşaq özünü yaxşı hiss etdikdən sonra kollektivə qayıtmaq olar.
Rozeolada səpgi hərarət düşəndən sonra, əsasən bədəndə yaranır, qaşınmır və bir-iki günə keçir. Əgər hərarət dövründə antibiotik verilibsə, səpgi səhvən dərman allergiyası kimi qiymətləndirilə bilər. Dəqiq qərarı pediatr verir.
Qısa febril qıcolmalar adətən beynə zərər vermir və gələcəkdə epilepsiya riskini əksər hallarda artırmır. Buna baxmayaraq, ilk qıcolmadan sonra uşağı mütləq həkim müayinə etməlidir. Uzun çəkən və ya təkrarlanan qıcolmalar təcili yardım tələb edir.
Hərarət dövründə uşağı ilıq su ilə qısa müddət yumaq olar, bu, onun rahatlığını artırır. Səpgi su ilə təmasdan pisləşmir. Uşaq özünü yaxşı hiss etdikdən sonra təmiz havada gəzinti faydalıdır, lakin hərarət dövründə digər körpələrlə təmasdan çəkinmək lazımdır.
Keçirilmiş infeksiya adətən davamlı immunitet yaradır. Nadir hallarda başqa tip virusla (HHV-7) yoluxma oxşar əlamətlər verə bilər.
Rozeolada hərarət adətən üç-beş gün davam edir. Hərarət beş gündən uzun sürürsə, hərarətsalıcı vasitələrdən sonra uşağın vəziyyəti yaxşılaşmırsa və ya yeni əlamətlər yaranırsa, uşağı yenidən pediatra göstərmək lazımdır. Bu, digər səbəblərin istisna edilməsi üçün vacibdir.
Pediatriya üzrə xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- Bronxiolit
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ketoasidoz
- Dovşandodaqlıq (dodaq yarığı)
- Ekssudativ otit
- Enterovirus infeksiyası
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
