Morton nevroması ayaq barmaqları arasında, adətən üçüncü və dördüncü barmaqlar arasında keçən sinirin qalınlaşması və sıxılmasıdır. Ayaq pəncəsinin ön hissəsində yandırıcı ağrı, keyimə və «ayaqqabıda daş» hissi ilə özünü göstərir. Çox vaxt ayaqqabı dəyişikliyi və ortopedik altlıqlarla keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Morton metatarzalgiyası
- intermetatarzal nevroma
- Morton sindromu
- plantar barmaq sinirinin perinevral fibrozu
Xəstəlik haqqında
Ayaq barmaqlarına gedən kiçik sinirlər daraq sümüklərinin başları arasından, onları birləşdirən köndələn bağın altından keçir. Dar və hündür dabanlı ayaqqabı, ayaq pəncəsinin ön hissəsinə düşən təkrarlanan yük bu sinirin sıxılmasına, qıcıqlanmasına və ətrafında birləşdirici toxumanın qalınlaşmasına səbəb olur. Adına baxmayaraq, bu həqiqi şiş deyil, sinirin qıcıqlanma və fibrozudur – xoşxassəli və ya bədxassəli törəmə ilə əlaqəsi yoxdur.
Ən çox üçüncü və dördüncü barmaqlar arasındakı nahiyə zədələnir, daha az hallarda ikinci və üçüncü barmaqlar arası. Bəzən hər iki ayaqda və ya bir ayaqda iki nahiyədə rast gəlinir.
Xəstəlik daha çox orta yaşlı qadınlarda rast gəlinir, bu da əsasən ayaqqabı seçimi ilə bağlıdır. Qaçış və tullanma ilə məşğul olan idmançılarda da tez-tez müşahidə olunur. Erkən mərhələdə konservativ üsullar effektivdir, ona görə ağrını «dözərək» uzun müddət gözləmək əvəzinə vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.
Səbəbləri
Nevromanın əsasında sinirin daraq sümüklərinin başları və köndələn bağ arasında uzun müddət, təkrar-təkrar sıxılması durur. Bunu aşağıdakı amillər gücləndirir:
- Dar burunlu və hündür dabanlı ayaqqabı – dar burun pəncəni yanlardan sıxır, hündür daban isə bədən çəkisini pəncənin ön hissəsinə keçirir.
- Təkrarlanan yük – qaçış, tullanma, rəqs, uzun müddət ayaq üstə və ya çömbəlmiş vəziyyətdə işləmək.
- Köndələn yastıpəncəlik – pəncənin ön hissəsi genişlənir, daraq sümüklərinin başları aşağı enir və sinir daha çox sıxılır.
- Ayaq baş barmağının valqus deformasiyası və digər deformasiyalar – yükün qeyri-bərabər paylanmasına səbəb olur.
- Artıq çəki – pəncəyə düşən yükü artırır.
- Ayaq travmaları – əzilmə, sınıqlar, yumşaq toxuma zədələri.
- Barmaq arası selikli kisənin iltihabı və oynaq xəstəlikləri – yerli şişkinlik sinirə əlavə təzyiq yaradır.
- Sıx, dar idman ayaqqabısı və ya sıx bağlanmış bağlar – xüsusən uzun məsafəyə qaçışda.
Çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir edir: məsələn, köndələn yastıpəncəliyi olan qadının hər gün dar, hündür dabanlı ayaqqabı geyinməsi. Ona görə müalicədə də bütün amillərin nəzərə alınması vacibdir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən tədricən başlayır: əvvəlcə yalnız dar ayaqqabıda və uzun yerişdə yaranır, sonra daha tez-tez və daha güclü olur.
- ayaq pəncəsinin ön hissəsində, barmaqlar arasında yandırıcı, kəskin və ya göynədici ağrı;
- ağrının qonşu iki barmağa yayılması, bəzən elektrik cərəyanı vurması kimi hiss;
- barmaqlarda keyimə, gizildəmə, qarışqa gəzməsi hissi;
- ayaqqabının içində büzülmüş corab, qırış və ya daş varmış hissi;
- ayaqqabını çıxarıb ayağı ovuşdurduqda ağrının azalması;
- dar ayaqqabıda, hündür dabanda və uzun yerişdə güclənmə;
- xarici görünüşdə adətən dəyişiklik olmur – şişkinlik və qızartı nadirdir.
Bu əlamətlər çox vaxt gündəlik aktivliyi və idmanı məhdudlaşdırır. Uşaqlarda Morton nevroması çox nadirdir, ona görə uşaqda pəncə ağrısı başqa səbəblər baxımından yoxlanılmalıdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ayaqda qızartı, şişkinlik, yerli hərarət və ya ümumi hərarət yaranıbsa, ayaq soyuq və solğundursa, travmadan sonra ayağa basmaq mümkün deyilsə və ya diabeti olan insanda pəncədə yara, rəng dəyişikliyi əmələ gəlibsə – bunlar başqa, daha ciddi vəziyyətin əlaməti ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən şikayətlərə və klinik baxışa əsaslanır. Həkim ağrının xarakterini, onu nəyin artırıb-azaltdığını, geyilən ayaqqabını, idman yükünü, travmaları soruşur, pəncənin formasını və yerişi qiymətləndirir.
- Klinik baxış – barmaqlar arası nahiyəyə basdıqda ağrı; pəncəni yanlardan sıxdıqda hiss olunan xarakterik «klik» (Mulder simptomu); barmaq arası səthdə həssaslığın azalması.
- Pəncənin USM-i – nevromanı və barmaq arası selikli kisənin iltihabını görüntüləyir, sadə və əlçatan üsuldur.
- MRT – qeyri-müəyyən hallarda, digər yumşaq toxuma törəmələrini istisna etmək üçün.
- Rentgenoqrafiya – nevromanı göstərmir, lakin stress sınığı, artroz və deformasiyaları istisna edir.
- Diaqnostik blokada – yerli anestetik inyeksiyasından sonra ağrının keçməsi diaqnozu təsdiqləyir.
- Nevroloji müayinə – ağrının bel sinir köklərindən və ya polineyropatiyadan qaynaqlandığından şübhə olduqda.
Differensial diaqnostika metatarzalgiya, daraq sümüyünün stress sınığı, barmaq oynaqlarının sinoviti və artrozu, tarzal kanal sindromu, diabetik polineyropatiya və bel radikulopatiyası ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı, yerişin dəyişməsi – insan pəncənin xarici kənarına basmağa başlayır;
- barmaqlarda daimi keyimə;
- aktivliyin və idmanın məhdudlaşması, həyat keyfiyyətinin azalması;
- yük digər nahiyələrə keçdikdə – qonşu barmaqlarda, pəncənin xarici kənarında, diz və beldə ağrı;
- əməliyyatdan sonra nadir hallarda – kötük nevroması və ağrının qayıtması.
Müalicə
Müalicə həmişə konservativ üsullarla başlayır və əksər pasiyentlərdə əhəmiyyətli yaxşılaşma verir. Məqsəd sinirə düşən təzyiqi azaltmaq və iltihabı sakitləşdirməkdir.
- Ayaqqabının dəyişdirilməsi – geniş burunlu, alçaq dabanlı, yumşaq və amortizasiyalı altlıqlı ayaqqabı; bu, ən vacib və ilk addımdır.
- Ortopedik altlıqlar – metatarzal yastıqla, daraq sümüklərinin başlarını aralamaq və boşaltmaq üçün; fərdi hazırlanmış altlıqlar daha effektiv ola bilər.
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr – qısa kurslarla, həkimin tövsiyəsi ilə; mədə və böyrək xəstəliklərində ehtiyatla.
- Yükün azaldılması – qaçış və tullanmanı müvəqqəti azaltmaq, buz tətbiqi.
- İnyeksiyalar – qlükokortikoid və yerli anestetik; seçilmiş hallarda sinirə təsir edən digər üsullar (sklerozlaşdırıcı inyeksiyalar, radiotezlikli ablasiya).
- Fizioterapiya – pəncə və baldır əzələlərinin dartılma və gücləndirmə hərəkətləri, zərbə dalğası terapiyası.
Evdə ayağı sıxmayan ayaqqabı geyinmək, uzun müddət ayaq üstə qalmamaq, axşamlar pəncəni yüngülcə masaj etmək və buz tətbiq etmək olar. Ağrıkəsicilərlə «dözərək» dar ayaqqabı geyinməyə davam etmək və hormonal inyeksiyaları tez-tez təkrarlamaq düzgün deyil – sonuncu toxumaları zəiflədə bilər.
Cərrahi müalicə
Konservativ müalicə bir neçə ay ərzində kifayət qədər effekt vermədikdə cərrahi müalicə müzakirə edilir. İki əsas üsul mövcuddur: sinirin dekompressiyası – sinirə təzyiq edən köndələn bağın kəsilməsi, və nevrektomiya – qalınlaşmış sinir hissəsinin çıxarılması. Əməliyyat adətən yerli və ya regional anesteziya altında aparılır və çox vaxt pasiyent elə həmin gün evə buraxılır. Nevrektomiyadan sonra iki barmaq arasında həssaslığın bir qədər azalması gözlənilən nəticədir. Əməliyyatın növünü və mümkün riskləri ortoped-cərrah fərdi olaraq izah edir.
Reabilitasiya
- əməliyyatdan sonra müvəqqəti olaraq xüsusi ayaqqabı geyinmək;
- ilk günlərdə ayağı qaldırılmış vəziyyətdə saxlamaq, şişkinliyi azaltmaq;
- tədricən yükün artırılması, idmana həkimin icazəsi ilə qayıtmaq;
- ayaqqabı və altlıqlarla bağlı tövsiyələrə uzunmüddətli riayət.
Profilaktika
- dar burunlu və hündür dabanlı ayaqqabıdan gündəlik istifadə etməmək, hündür dabanı yalnız qısa müddətə geyinmək;
- ayaqqabını günün ikinci yarısında, ayaq bir qədər şişmiş olduqda almaq;
- idman üçün uyğun ölçülü, amortizasiyalı ayaqqabı, köhnəlmiş idman ayaqqabısını vaxtında dəyişmək;
- yastıpəncəlikdə və pəncə deformasiyalarında ortopedik altlıqlar;
- pəncə və baldır əzələlərini gücləndirən hərəkətlər;
- normal çəkinin saxlanılması.
Əgər iş və ya geyim tərzi dar ayaqqabı tələb edirsə, gün ərzində onu dəyişmək üçün yanınızda rahat ayaqqabı saxlayın. Ayaq pəncəsinin ön hissəsində ilk narahatlıq hissi yarananda yükü azaltmaq və həkimə müraciət etmək xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almağa kömək edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ayaq barmaqları arasında ağrı və keyimə olduqda ortoped-travmatoloqa və ya podoloqa müraciət edin. Ağrının sinir kökləri ilə bağlı olmasından şübhə yarandıqda nevroloqun məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Morton nevroması çox vaxt sadə tədbirlərlə – ayaqqabı və altlıqların dəyişdirilməsi ilə – keçir.
- Ayaq barmaqları arasında yandırıcı ağrı və keyimə varsa, ortoped və ya podoloqa müraciət edin.
- Ağrıkəsicilərlə «dözərək» dar ayaqqabı geyinməyə davam etməyin.
- Əməliyyat yalnız konservativ müalicə kömək etmədikdə lazım olur.
- Ayaqda şişkinlik, qızartı və hərarət başqa diaqnoza işarə edə bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Köndələn yastıpəncəlik
- Ayaq baş barmağının valqus deformasiyası (Hallux valgus)
- Pəncə barmaqlarının çəkicvari deformasiyası
- Nevrit
- Marş ayağı (stress sınığı)
- Polineyropatiya
- Ayaq dərisinin çatları
- Ayaq göbələyi
- Ayaqaltı döyənəklər
- Diabetik ayaq
- Dırnaq batması
- Dırnaq göbələyi (onixomikoz)
- Dırnaq hiperkeratozu
- Dırnaqların deformasiyası
- Döyənəklər
Suallar və cavablar
Xeyr. Bu, sinirin sıxılması və ətrafında birləşdirici toxumanın qalınlaşmasıdır, xoşxassəli və bədxassəli şiş deyil.
Bəli, xüsusən erkən mərhələdə. Geniş ayaqqabı, ortopedik altlıqlar və yükün düzəldilməsi əksər pasiyentlərdə ağrını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Nevromanın çıxarılmasından sonra barmaqlar arasında bir qədər həssaslıq azalması qala bilər, lakin bu adətən narahatlıq yaratmır. Əməliyyatın üsulunu və mümkün nəticələri cərrah ətraflı izah edir.
Kəskin ağrı dövründə qaçışı müvəqqəti azaltmaq və ya üzgüçülük, velosiped kimi pəncəyə az yük salan idmanla əvəz etmək tövsiyə olunur. Ağrı azaldıqdan sonra uyğun ayaqqabı və altlıqla tədricən qaçışa qayıtmaq mümkündür.
Düzgün göstərişlə və təcrübəli həkim tərəfindən edildikdə inyeksiya çox vaxt ağrını yaxşı azaldır. Lakin tez-tez təkrarlanan inyeksiyalar yumşaq toxumaları və piy yastığını zəiflədə bilər, ona görə onların sayını həkim məhdudlaşdırır.
Səbəb aradan qaldırılmazsa, adətən özbaşına keçmir və tədricən güclənə bilər. Ayaqqabı dəyişdirildikdə və yük azaldıqda isə əlamətlər xeyli zəifləyir və bəzən tam itir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
