Polineyropatiya çoxsaylı periferik sinirlərin diffuz zədələnməsidir. Keyimə, yanma, ağrı, hissiyyat itkisi və əzələ zəifliyi yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Periferik sinirlərin sistemli zədələnməsi
Xəstəlik haqqında
Polineyropatiya – periferik sinir toxumasının parezlərin, trofik və vegetativ-damar pozğunluqlarının inkişafı, habelə ağrı və temperaturun düzgün qavranılmaması ilə xarakterizə olunan periferik sinir liflərinin geniş yayılmış zədələnməsi ilə müşayiət olunan sistemli patologiyadır. Simptomlar ən çox ətraflara aid distal şöbələrdə olur. Proses simmetriklik və ətrafların distal hissələrindən proksimal hissələrə doğru tədricən yayılma ilə xarakterizə olunur.
Periferik sinir neyronların aksonları və mielin qişası ilə təmsil olunan sinir liflərinin dəstələrindən ibarətdir, bu əsasda aksonal və demielinləşdirici tip polineyropatiya ayırd edilir. Birincisi əzələ atrofiyasının tez əmələ gəlməsi, nevroloji simptomatikanın tədricən inkişafı və distal şöbələrin zədələnməsi ilə, ikincisi isə vətər reflekslərinin erkən itməsi və proksimal şöbənin cəlb olunması ilə xarakterizə olunur. Həmçinin periferik neyronların ilkin zədələnməsi ilə şərtlənən neyronopatiyalar ayırd edilir.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişaf etiologiyası olduqca müxtəlifdir.
Səbəbindən asılı olaraq xəstəliyin aşağıdakı tipləri ayırd edilir:
- autoimmun-iltihabi (Giyen-Barre sindromu, xroniki iltihabi demielinləşdirici PN, xroniki idiopatik aksonal PN);
- metabolik (karbohidrat mübadiləsinin pozulması, böyrək və qaraciyər funksiyasının çatışmazlığı, vitamindefisit və digər hormonal patologiyalar zamanı);
- toksik (alkoqol, dərman, ağır metallar və kimyəvi maddələrlə intoksikasiya zamanı);
- sistem patologiyaları zamanı (sarkoidoz, revmatizm, amiloidoz, vaskulitlər, disproteinemiyalar);
- infeksion (difteriya infeksiyası zamanı sinir kötüklərinin toksik zədələnməsi; epidemik parotit, qızılca xəstəliyi, mononukleoz, ARVİ, QİÇS-infeksiyası və neyroborreliozdan sonrakı nəticələr; vaksinasiyanın əlverişsiz nəticələri);
- paraneoplastik (onkoloji xəstəliklər zamanı);
- irsi (Şarko-Mari-Tut patologiyası, amiloid tipli ailəvi polineyropatiya);
- vibrasiya, soyuq, şüa enerjisinin təsiri ilə provokasiya olunan, habelə travmalarla şərtlənən.
Vegetativ-sensor tip pozğunluğa musiqiçilər, heyvandarlıq işçiləri, tikinti fəhlələri, yüngül sənaye və maşınqayırma müəssisələrinin işçiləri meyillidirlər. Bu halda predispozisiya edən amil əllərə və bilək əzələlərinə daimi statodinamik yüklərin düşməsi, xroniki mikrotravmalar, soyuqlama və vibrasiyadır.
Klinik mənzərə
Gedişatın xarakterinə görə xəstəlik kəskin, yarımkəskin, xroniki və residivləşən növlərə bölünür.
Klinik təzahürlər daha çox zədələnən liflərin növündən asılıdır, bununla əlaqədar polineyropatiyaların aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- hərəki;
- həssaslıq;
- vegetativ;
- qarışıq;
- kombinəedilmiş.
Buna baxmayaraq, polineyropatiyanın tipik simptomları ayırd edilir:
- ətraflarda ağrılar (ölçülü, kütləşmiş və çəkici xarakterli, istirahət zamanı, xüsusilə gecə vaxtı güclənən); qıcolmalar;
- qol və ayaqların periferik parezləri (əzələ zəifliyi), tremor;
- hipoesteziya (uyuşma və ağrı, taktil və temperatur həssaslığının «əlcək» və «corab» tipi üzrə azalması);
- parestezilər («qarışqa gəzməsi» hissi və yanma hissi);
- palpasiya zamanı zədələnmiş sinirlər və əzələlər boyunca ağrılıq;
- əzələ atrofiyası və dərinin quruluğu;
- refleks reaksiyanın azalması və ya tam olmaması;
- narahat ayaqlar sindromu;
- vegetativ innervasiya pozğunluqları (əl və ayaqların artmış tərləməsi, trofik pozğunluqlar: ödemlər, xoralar).
Gövdə sinirləri əsasən cəlb olunmur, çanaq funksiyalarının pozulması isə adətən müşahidə edilmir (vegetativ formalarda mümkündür).
İnfeksion, toksik və mexaniki polineyropatiyada bədən temperaturunun, tərləmənin, trofikanın, vazomotor innervasiyanın pozulması ilə təzahür edən vegetativ simptomlar müşahidə oluna bilər. Belə simptomlar patogenetik amil aradan qaldırıldıqdan sonra da ifadəli davamlılıq və uzunmüddətli qalma ilə xarakterizə olunur.
Əgər sizdə bu kimi simptomlar müşahidə olunursa, həkimə müraciət etməyi məsləhət görürük. Vaxtında məsləhət sağlamlığınız üçün mənfi nəticələrin qarşısını alacaq.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə zamanı xəstəliyin gedişatı, onun səbəbi, zədələnmiş liflərin növü, distal və ya proksimal zədələnmə və ağırlıq dərəcəsi müəyyən edilir.
Diaqnostika alqoritmi:
- anamnezin toplanması (predispozisiya edən amillərin aydınlaşdırılması);
- sinir kötüklərinin vəziyyətinin obyektiv qiymətləndirilməsi ilə ümumi və nevroloji müayinə;
- elektromioqrafiya (EMQ) və elektroneyromioqrafiya (ENMQ);
- laborator analizlər (ümumi qan və sidik analizi, qanın biokimyəvi statusunun qiymətləndirilməsi, qaraciyər sınaqları, qanda qlükoza və qlikozilləşmiş hemoqlobin, B12 vitamini səviyyəsi, kalsium səviyyəsinin təyini, QİÇS-statusunun qiymətləndirilməsi);
- instrumental testlər (döş qəfəsinin rentgen-skanlaması);
- serebrospinal mayenin tədqiqi;
- zəruri hallarda MBT və sidik-cinsiyyət sisteminin tədqiqi, onurğa beyni mayesinin alınması üçün punksiya, revmatoloji xəstəlikləri istisna etmək üçün sınaqlar, tireoid hormonlar, lipid profili, krioqlobulinlər, porfirinlər;
- göstərişlərə görə sinir biopsiyası.
Elektroneyromioqrafiya bu xəstəlikdə əsas diaqnostika üsuludur. Sinir-əzələ sisteminin bioelektrik fəallığının qeydiyyatı aparılır. Tədqiqat zədələnmənin yayılma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Müalicə
Müalicə kompleks, etioloji və patogenetik cəhətdən əsaslandırılmış olmalıdır. Uğurlu müalicədə əsas prinsip səbəbkar amilin aradan qaldırılması və ya korreksiyasıdır. Xəstələr gün rejiminə və qidalanma rejiminə əməl etməlidirlər. Vegetativ formalı xəstələrə hündür yastıqlarda yatmaq, bədən vəziyyətinin kəskin dəyişməsindən qaçmaq, elastik corab geyinmək tövsiyə olunur.
Bundan əlavə, kompleks müalicənin aşağıdakı tərkib hissələri mövcuddur:
- ağrıkəsmə (neyropatik ağrı zamanı əsasən qıcolma əleyhinə preparatlar və bəzi antidepresantlar təyin olunur; adi qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar bu növ ağrıda az effektlidir);
- zərurət olduqda əzələ qıcolmalarını azaldan preparatlar;
- bədən çəkisinə nəzarət;
- alfa-lipoy (tioktik) turşusu preparatları (əsasən diabetik formada; sübut bazası məhduddur);
- fiziki məşqlər (müalicəvi bədən tərbiyəsi — MBT);
- vitaminoterapiya (B qrup vitaminləri, xüsusən B12 vitamini, onların çatışmazlığı təsdiqləndikdə təyin olunur).
Giyen-Barre sindromu zamanı plazmaferez və ya venadaxili immunoqlobulin tətbiq olunur.
Polineyropatiyanın müalicəsi üçün fizioterapiya üsulları böyük əhəmiyyət kəsb edir: UVÇ, UB-şüalanma, elektroforez, palçıqla müalicə, əzələlərin elektrostimulyasiyası, darsonvalizasiya, parafin-ozokerit aplikasiyaları, refleksoterapiya, balneoterapiya, müalicəvi gimnastika və masaj. Bu üsulların bir çoxunun (UVÇ, darsonvalizasiya, refleksoterapiya, palçıqla müalicə) effektivliyinin sübut bazası məhduddur; ən böyük əhəmiyyəti müalicəvi bədən tərbiyəsi daşıyır, o, xəstəliyin xroniki xarakter daşıdığı hallarda belə effektlidir.
Müayinə üçün diaqnozun düzgün qoyulmasına və effektiv müalicə taktikasının hazırlanmasına imkan verən müasir avadanlıqdan istifadə olunur, bu müalicə ambulator və ya stasionar şəraitdə aparıla bilər.
Profilaktika
Polineyropatiyanın bir çox formasının qarşısını almaq və ya onun gedişini ləngitmək mümkündür, çünki ən çox rast gəlinən səbəblər — şəkərli diabet, spirtli içkilər və vitamin çatışmazlığı — nəzarətə tabedir. İrsi formaların isə xüsusi profilaktikası yoxdur.
- şəkərli diabet olduqda qanda şəkərin hədəf səviyyədə saxlanması və ayaqların müntəzəm yoxlanılması;
- spirtli içkilərdən imtina və ya onların ciddi şəkildə məhdudlaşdırılması;
- B12 vitamini və digər B qrupu vitaminlərinin kifayət qədər qəbulu; vegetarianlarda, yaşlılarda və uzun müddət metformin qəbul edənlərdə B12 səviyyəsinin vaxtaşırı yoxlanılması;
- istehsalatda həlledicilər, ağır metallar və vibrasiya ilə işləyərkən qoruyucu vasitələrdən istifadə;
- sinirlərə təsir edə bilən dərmanların yalnız həkim nəzarəti altında qəbulu;
- qalxanabənzər vəzi, böyrək və qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsi;
- milli təqvimə uyğun peyvəndlər, o cümlədən difteriyaya qarşı;
- normal bədən çəkisi və müntəzəm fiziki aktivlik.
Yadda saxla!
Polineyropatiya çox vaxt yavaş inkişaf edir və ilk əlamətlər — ayaq barmaqlarında keyimə, yanma — yorğunluqla səhv salınır. Səbəbi erkən tapmaq sinirlərin daha çox zədələnməsinin qarşısını almağa imkan verir. Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- ayaqlarda başlayıb bir neçə saat və ya gün ərzində yuxarı yayılan sürətlə artan zəiflik;
- nəfəs almanın və ya udmanın çətinləşməsi;
- üz əzələlərinin zəifliyi, nitqin pozulması;
- ürəkdöyünmə və təzyiqin kəskin dəyişmələri ilə müşayiət olunan zəiflik.
Hissiyyat pozuntuları artırsa, tez-tez yıxılırsınızsa, ayaqda yara, qızartı və ya şişkinlik yaranıbsa, xüsusən şəkərli diabet olduqda, növbədənkənar həkimə müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Karpal tunel sindromu
- Alkoqolizm (alkoqol asılılığı)
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- B12-defisitli anemiya
- Diabetik neyropatiya
- Giyen-Barre sindromu
- Narahat ayaqlar sindromu
- Yan amiotrofik skleroz (YAS)
- Ortostatik hipotenziya
- Retroqrad eyakulyasiya
- Kubital tunel sindromu
- Amiloidoz
- Morton nevroması
- Düyünlü poliarteriit
Suallar və cavablar
Xeyr, polinevropatiyanın özü yoluxucu deyil, çünki bu, sinir liflərinin zədələnməsi ilə bağlı vəziyyətdir, infeksion törədici deyil. Bəzi hallarda o, keçirilmiş virus infeksiyasından və ya immun reaksiyadan sonra inkişaf edə bilər, lakin bu, xəstəliyin özünün başqasına ötürülməsi demək deyil. Yaxınlarla ünsiyyəti bu səbəbdən məhdudlaşdırmağa ehtiyac yoxdur.
Bəli, polinevropatiyanın bəzi formaları irsi xarakter daşıyır və sinir liflərinin quruluşuna cavabdeh genlərdəki dəyişikliklərlə bağlıdır. Belə hallarda simptomlar adətən gənc yaşdan tədricən başlayır. Digər formalar isə metabolik, toksik və ya autoimmun səbəblərlə əlaqədardır. Səbəbi dəqiqləşdirmək üçün nevroloq ailə tarixçəsini və əlavə müayinə nəticələrini birgə qiymətləndirir.
Bu, əsasən xəstəliyin səbəbindən asılıdır. Toksik və ya bəzi metabolik amillər aradan qaldırıldıqda sinir funksiyası qismən və ya tam bərpa ola bilər, autoimmun və genetik formalarda isə gediş çox vaxt xroniki xarakter alır və uzunmüddətli müşahidə tələb edir. Erkən müraciət və səbəbin vaxtında aydınlaşdırılması proqnozu yaxşılaşdıran əsas amillərdəndir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
