Burun tutulması — havanın burun keçidlərindən keçməsinin çətinləşdiyi və ya tamamilə mümkün olmadığı vəziyyətdir. Bu səhifədə burun tutulmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Çənə-üz cərrahı İnfeksionist Onkoloq Otolarinqoloq Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Burun tutulması — havanın burun keçidlərindən keçməsinin çətinləşdiyi və ya tamamilə mümkün olmadığı vəziyyətdir. Patologiya yuxunun pozulmasına, baş ağrılarına, iy bilmənin itirilməsinə və digər ağırlaşmalara səbəb olur.
Növləri
Burun tutulması iki növə bölünür:
- Kəskin — 14 günə qədər davam edir;
- Xroniki — 2 həftədən çox mövcud olur.
Yaranma səbəbinə görə burun tutulması bölünür:
- Allergik (orqanizmin xarici qıcıqlandırıcılara cavab olaraq hiperhəssaslığının nəticəsi);
- Infeksion (mikroorqanizmlərlə, məsələn, bakteriya və viruslarla yoluxma zamanı);
- Vazomotor (əsasında nevroendokrin və hormonal dəyişikliklər səbəbindən burun selikli qişasının damar tonusunun tənzimlənməsinin pozulması durur);
- Hipertrofik (səbəbi adenoidlərin böyüməsidir);
- Travmatik (arakəsmənin əyilməsinin, əməliyyatların, çənə-üz nahiyəsi travmalarının nəticəsi).
Səbəbləri
Burun tutulması fizioloji və patoloji səbəblərdən yarana bilər.
Fizioloji amillərə aiddir:
- Ətraf mühit temperaturunun kəskin dəyişməsi;
- Havanın quruluğu;
- Aktiv fiziki yük;
- Bədən istiliyinin yüksəlməsi.
Burun tutulmasının patoloji səbəbləri:
- Kəskin respirator xəstəliklər;
- Allergik rinit;
- Çənə-üz nahiyəsinin travmaları;
- Kəllə sümüklərinin inkişaf anomaliyaları;
- Xroniki iltihabi xəstəliklər: adenoidit, sinusit, rinit;
- Burun arakəsməsinin əyilməsi;
- Burun boşluğunda yad cisimlər;
- Burun polipləri;
- Ağız və burun boşluqlarının yeni törəmələri.
Diaqnostika
Burunun niyə tutulduğunu və pasiyentin normal nəfəs almadığını aydınlaşdırmaq üçün həkim simptomun nə vaxtdan olduğunu, müraciət edən şəxsin tənəffüs pozuntusunu nə ilə əlaqələndirdiyini soruşur. Anamnez toplanarkən qəbul edilən dərmanların tam siyahısı dəqiqləşdirilir, çünki bəzi preparatlar burun axması olmadan burun tutulmasına səbəb ola bilər.
Söhbətdən sonra başın, o cümlədən asimmetriyanın, ödemin, travmaların, fistula gedişlərinin çıxışının, hiperemiyanın olub-olmadığının müayinəsi aparılır. Boyun, çənəaltı, çənə, qulaqönü limfa düyünləri palpasiya edilir. Onlar böyüdükdə əllə yoxlanılır və basıldıqda ağrılı ola bilər. Pasiyentin burnu daim tutulubsa, patologiyanın səbəbinin burun boşluğunda olmaması ehtimalı da istisna edilmir. İnfeksiya ocaqlarını və patoloji törəmələri aşkar etmək üçün boğaz (badamcıqlar, udlaq, damaq qövsləri) və ağız boşluğu (selikli qişa, dil, diş cərgələri) müayinə olunur.
Xəstəliyin allergik xarakterindən şübhələndikdə laborator diaqnostika üsulu kimi klinik qan analizi təyin edilir. O, yad agentlərdən qorunmaya cavabdeh olan hüceyrələrin — eozinofillərin səviyyəsinin artmasını aşkar edir.
- Analizlər
- Burun ciblərinin rentgeni
- Otoskopiya
- Burun ciblərinin MRT-si
- Rinoskopiya
- Burun ciblərinin KT-si
- Burun ciblərinin USM-i
- LOR orqanlarının endoskopik müayinəsi
İnstrumental müayinə üsulları aparılır.
- Rinoskopiya — güzgü vasitəsilə burun boşluğunun müayinəsi.
- Otoskopiya — qulaq hunisi ilə eşitmə orqanının vizuallaşdırılması.
- Farinqoskopiya — endoskopla udlağın öyrənilməsi.
- Larinqoskopiya — otolarinqoloji güzgü və ya laringoskop vasitəsilə yuxarı tənəffüs yollarının qiymətləndirilməsi.
- Ciblərin rentgenoloji müayinəsi.
- Ciblərin maqnit-rezonans tomoqrafiyası — maqnit rezonansına əsaslanan və toxumalardakı morfoloji dəyişiklikləri həcmli əks etdirən diaqnostika üsulu.
- Ciblərin kompüter tomoqrafiyası — anatomik strukturları üçölçülü proyeksiyada vizuallaşdıran rentgenoloji müayinə.
- LOR orqanlarının endoskopla müayinəsi. Rinoskopiya və rentgenoqrafiyanın məlumatlılığı kifayət etmədikdə aparılır. Hüceyrələrin atipik böyüməsini aşkar etmək üçün histoloji tədqiqat üçün toxuma götürməyə (biopsiya) imkan verir.
- Çənə-üz nahiyəsi ciblərinin ultrasəs müayinəsi — ultrasəs vasitəsilə ciblərdəki iltihabi dəyişiklikləri vizuallaşdıran invaziv olmayan müayinədir.
Dişlərin patoloji prosesə cəlb olunduğu hallarda çənələrin panoramik rentgenoqrafiyası — diş-çənə sisteminin ikiölçülü əksi, yaxud ortopantomoqrafiya — üz skeleti sümüklərinin rəqəmsal rentgenoloji müayinəsi təyin edilir.
Müalicə
Klinik təcrübədə həkim xəstənin klinikaya gəlməzdən əvvəl özbaşına nə etdiyini, həmçinin böyükdə və ya uşaqda burnun niyə tutulduğunu nəzərə alır. Dərman terapiyasına bir və ya bir neçə qrup preparat daxildir:
- Antibiotiklər (infeksion törədici qoşulduqda);
- Kortikosteroidlər (yumşaq toxumalarda iltihab vasitəçilərinin miqdarını azaldır);
- Damarları daraldan vasitələr (şişkinliyi azaldır və normal hava keçiriciliyini bərpa edir);
- Hipertonik steril dəniz suyu məhlulları (toxumaların hüceyrələrarası boşluğundakı maye miqdarını azaldır);
- Antihistamin vasitələr (iltihabın yerli əlamətlərini azaldır, təkcə allergik mənşəli tutulmada deyil, digər hallarda da tətbiq olunur).
Hipertrofik rinitin aradan qaldırılması üçün skleroterapiya üsulu — sklerozant preparatların selikli qişaya yeridilməsi — tətbiq olunur.
Kompleks müalicəyə fizioterapevtik prosedurlar (ultrayüksəktezlikli terapiya (UYT), lazer təsiri, ultrabənövşəyi şüalanma) daxildir. Fizioterapiya selikli qişada mübadilə proseslərini aktivləşdirir, iltihab əleyhinə təsir göstərir.
Patologiyanı konservativ üsulla aradan qaldırmaq mümkün olmadıqda (inkişaf anomaliyaları, burun arakəsməsinin əyilməsi, adenoidlərin böyüməsi, şişlərin olması) cərrahi müdaxilə əsaslandırılır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Burnun daim niyə tutulduğu vaxtında aydınlaşdırılmazsa, orqanların iltihabi xəstəlikləri şəklində ağırlaşmalar yaranır:
- Qırtlaq — laringit;
- Alın boşluqları — frontit;
- Baş beyin qişaları — meningit;
- Gözün daxili küncündəki göz yaşı kisəsi — dakriosistit;
- Qulaq — otit;
- Traxeya — traxeit;
- Bronxlar — bronxit.
Yeni törəmələr müalicə edilmədikdə digər orqan və toxumalara metastaz vermə, tənəffüs yollarının şiş tərəfindən sıxılması mümkündür.
Hansı həkimə müraciət etməli
Burunun niyə nəfəs almadığını müxtəlif profilli mütəxəssislər aydınlaşdıra bilər, lakin ilkin diaqnozu müraciət edən pasiyentin yaşından asılı olaraq terapevt və ya pediatr qoyur. İlkin diaqnostikadan sonra həkim həmkarlarından birinə göndəriş verir. Bəzən burun tutulmasını müxtəlif profilli mütəxəssislər birgə müalicə edir, məsələn, odontogen sinusitdə otorinolarinqoloq və çənə-üz cərrahı iştirak edir.
Yadda saxla!
Burun tutulması ilə müraciət edən bir çox xəstə səhv tövsiyələrə əməl edərək uzun müddət özbaşına müalicə olunur. İşə xalq vasitələri, resept tələb etməyən damcı və spreylər cəlb olunur ki, onlar həmişə xəstənin istədiyi kimi təsir göstərmir. Bəzən burun tutulmasını yalnız adenotomiya və ya septoplastika kimi cərrahi müdaxilə ilə müalicə etmək mümkün olur. Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün burun tutulmasının nə ilə müalicə olunacağı barədə həkimlə məsləhətləşmək və onun təyinatlarına əməl etmək vacibdir. Özbaşına müalicə ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Belə ki, aktiv iltihabi proses zamanı isitmə onun yayılmasına və daha ağır (məsələn, irinli) formaya keçməsinə şərait yaradır. Damarları daraldan damcılardan uzun müddət həddindən artıq istifadə davamlı vərdişə və selikli qişanın atrofiyasına gətirib çıxarır.
Suallar və cavablar
Damarları daraldan damcılardan uzun müddət istifadə edildikdə dərman rinit yaranır. O, burun keçidlərinin daimi tutulması ilə özünü göstərir ki, bu da xəstəni müntəzəm olaraq preparatlardan istifadə etməyə məcbur edir.
Həkim nəzarəti altında orqanizmə artan dozalarda allergenin yeridilməsindən ibarət olan allergenspesifik immunoterapiya aparılır. Bu müalicənin nəticəsində allergenin təsirinə davamlılıq artır və allergik rinit şəklində immun cavab formalaşmır.
Müalicə planı həkim tərəfindən fərdi seçilir. Bir çox dərman hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövründə istifadə üçün qadağandır. Məsələn, damarları daraldan damcılardan istifadə etmək olmaz, çünki onlar arterial təzyiqi yüksəldir və plasentanın damarlarını daraldır.
