Xroniki sinusit, daha dəqiq xroniki rinosinusit, burun və paranazal sinusların 12 həftədən artıq davam edən iltihabi xəstəliyidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xroniki rinosinusit
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik uzunmüddətli gedişə malikdir və klinik əhəmiyyəti simptomların ağırlığı, struktur dəyişikliklər və həyat keyfiyyətinə təsirlə müəyyən olunur.
Xroniki sinusit nə deməkdir? Beynəlxalq otolarinqologiya məktəblərinin təyinatına görə, xroniki rinosinusit 3 aydan çox davam edən və ən azı 2 simptomla (burunla nəfəs almaqda çətinlik, burun axması, nazal sinusların proyeksiya zonalarında baş ağrıları, iyi hiss etmənin pozulması və ya tam itirilməsi, öskürək) müşayiət olunan iltihabi proseslərə deyilir.
Xroniki rinosinusit çoxamilli xəstəlik olub, dünyada yayılması 1%-dən 9%-ə qədər dəyişir. Xroniki iltihabi proses ən çox üst çənə (haymor) boşluqlarında lokallaşır. Etmoidal, sfenoidal, alın lokalizasiyası daha az rast gəlinir.
Xroniki sinusitin əsas simptomları burun tutulması və rinoreadır. Əlavə olaraq xəstələr üzdə təzyiq və ya ağrıdan, iy hissinin azalmasından və ya itirilməsindən, ya da hər ikisindən şikayət edə bilərlər.
Xəstəliyin patogenezi son dərəcə öyrənilməyib. Lakin klinik tövsiyələrə görə, sinusların xroniki iltihabı ehtimalını artıran amillər qrupu ayırd edilmişdir. Bunlara aiddir:
- burun keçidlərinin və sinusların anomal quruluşu;
- tez-tez burun axması;
- orqanizmin allergik meylliliyi;
- immunçatışmazlıq vəziyyəti və s.
Xroniki sinusitin müalicəsi konservativ, az invazivli və cərrahi üsullarla aparıla bilər. Müalicə proqramının seçimi xəstəliyin klinik-morfoloji xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Səbəbləri
Xroniki sinusitin əsas səbəbləri arasında ən çox hemofil çöp, pnevmokokk, kataral mikoplazma və qızılı stafilokokk rast gəlinən bakteriyalar durur. Bəzi hallarda törədicilər göbələklərdir – aspergillər, penisillər, alternariyalar və kandidalar. Göbələk sinusiti adətən odontogen amillərlə – dolğu materialının və ya diş hissələrinin üst çənə boşluğuna daxil olması ilə əlaqələndirilir.
Xroniki rinosinusit selik istehsalının artması, onun durğunluğu, həmçinin sekretin reoloji xassələrinin dəyişməsi ilə müşayiət olunur. Patoloji ifrazatın özlülüyü və qatılığı əsasən musinin sekresiyasının artması hesabına təmin olunur. Həmçinin sağlam insanların burun boşluğunun mikrobiotasında Lactobacillus casei ştammlarının olması, xroniki iltihabdan əziyyət çəkən şəxslərdə isə belələrinin olmaması aşkar edilmişdir. Ehtimal olunur ki, bu laktobasillus növü yuxarı tənəffüs yollarının epitelinə adgeziya olunur və patogen törədicilərin daxil olmasının və çoxalmasının qarşısını alır.
Təsnifat
Xroniki gedişli sinusitlərin əsas klinik formaları:
- eksudasiyalı sinusit, o cümlədən irinli formalar;
- plyus-toxuma əmələ gəlməsi ilə sinusit (hiperplastik forma və poliplərlə hipertrofik forma);
- selikli qişanın atrofiyası və qismən nekrozu ilə xarakterizə olunan alterasiyalı sinusit;
- allergik komponentli, o cümlədən vazomotor sinusit;
- xəstəliyin kombinə olunmuş formaları.
Praktik baxımdan xroniki sinusitin 2 əsas növü ayırd edilir:
- nazal poliplərlə;
- nazal poliplər olmadan.
Xroniki sinusit ən çox birtərəfli olur (sağ və ya sol tərəfli). Lakin ikitərəfli hallar da rast gələ bilər.
Klinik mənzərə
Xroniki prosesin kəskinləşmə simptomları əsasən kəskin sinusitə oxşayır. Lakin xəstəliyin ağır gedişi olmayan formaları – hərarətsiz və ifadəli ağrı hissi olmadan – tez-tez rast gəlinir. Klinik olaraq onlar daimi və ya dövri irinli ifrazatların daimi və ya növbələşən burun tutulması ilə, habelə zədələnmiş boşluqların proyeksiyasında diskomfort ilə birləşməsi şəklində təzahür edir.
Xroniki sinusitin kəskinləşmələri ən çox bakterial floranın aktivləşməsi ilə əlaqədardır. Lakin bəzi hallarda xəstəliyi göbələk infeksiyası da yarada bilər. Belə sinusitin fərqləndirici əlamətləri aşağıdakılardır:
- tutmaşəkilli burun axması, bu zaman ifrazatın xarakterik rəngi, iyi və konsistensiyası olur;
- üçlü sinir iltihabını təqlid edə bilən dövri olaraq meydana çıxan baş ağrısı;
- burun tənəffüsünün davamlı çətinləşməsi;
- zədələnmiş paranazal boşluqda qaşınma və yanma hissi;
- burun selikli qişasının artmış həssaslığı;
- birtərəfli burun qanaxmaları (göbələk zədələnmələrinin invaziyası olduqda).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xroniki sinusitin diaqnostikası otorinolarinqoloji müayinənin nəticələrinə əsaslanır, bu müayinəyə ön və arxa rinoskopik müayinə, burun boşluğunun endoskopiyası daxil ola bilər. Xroniki sinusitin aşağıdakı əlamətləri aşkar edilə bilər:
- selikli qişanın şişkinliyi;
- seroz ifrazat;
- orta burun keçəcəyində irinli zolaq;
- burun keçəcəklərində polipoz kütlələr və ya ayrı-ayrı poliplər;
- orta burun balıqqulağının və qarmaqvari çıxıntının infiltrasiyası.
Vizuallaşdırma diaqnostikasına rentgen skanlaşdırma və ciblərin kompüter tomoqrafiyası (KT) daxildir. Lakin bu üsullar adətən müalicənin başlanmasından 2 gün sonra müsbət dinamikanın olmadığı hallarda tövsiyə olunur.
Sinusitin göbələk etiologiyasını laborator və bakterioloji üsullarla təsdiqləmək asan olmur, tez-tez kompleks diaqnostikaya müraciət etmək lazım gəlir, bunun nəticəsində ən çox Aspergillus flavus aşkar edilir. Mikoz sinusitin gizli və simptomsuz formalarına şübhə etməyə adi və multispiral kompüter tomoqrafiyası, eləcə də nüvə-maqnit müayinəsi kimi yüksək dəqiqlikli müayinə üsulları kömək edir. KT və MRT-də göbələk infeksiyasına şübhəli əlamətlər adətən orta burun keçəcəklərində lokallaşan kiçik qranulyasion böyümələrdir. Tez-tez burun balıqqulaqlarının selikli qişasının şişkinliyi aşkar edilir.
Xidmətlər
Müalicə
Xroniki sinusitin müalicəsi mümkün qədər erkən aşkarlanmağa və etiopatogenetik terapiyanın aparılmasına yönəlmişdir.
Etioloji müalicə törədiciyə uyğun seçilir:
- Mikrob assosiasiyalarının çox sayda olmasını, bioplyonkaların mövcud ola biləcəyini nəzərə alaraq, antibakterial preparat geniş fəaliyyət spektrinə malik olmalı və assosiatın fermentləri (penisillinaza və s.) tərəfindən dağıdılmadan qorunmalıdır.
- Göbələk sinusiti diaqnozu mütləq mikrobioloji tədqiqat məlumatları ilə təsdiqlənməlidir. Yalnız bundan sonra müvafiq antimikotik preparat təyin edilir. Dozası və qəbul müddəti fərdi qaydada seçilir.
Etiotrop terapiya kəskinləşmə dövründə təyin olunur, bu kəskinləşmə isə, məsələn, piroqenaldan istifadə hesabına süni şəkildə də yaradıla bilər.
Patogenetik müalicəyə aşağıdakı tədbirlər daxildir:
- ciblərin ventilyasiyasını yaxşılaşdıran yerli damar daraldıcı vasitələr;
- mukolitiklər – iltihablı sekretin qatılığını azaldır və onun ciblərdən burun keçəcəklərinə çıxarılmasına kömək edir;
- iltihab əleyhinə vasitələr – iltihabi reaksiyanın daha tez aradan qaldırılmasına kömək edir.
Bəzən xroniki sinusit pozulmuş psixosomatikanın nəticəsi kimi qəbul edilir. Belə hallarda əlavə olaraq klinik psixoloqun köməyi tələb oluna bilər.
Cərrahi müalicə
Xroniki sinusitin az invazivli müalicəsinin əsas üsulları bunlardır:
- yuxarı çənə cibinin punksiyası;
- YAMİK-kateterizasiya, yəni «kukuşka» üsulu;
- burun duşu (ələk sümüyü ciblərinin iltihabında).
Bu üsullar iltihablanmış cibdən patoloji sekretin çıxarılmasına yönəlmişdir. Öz növbəsində, sinusun yaxşı drenajı aparılan müalicənin uğurunun təminatıdır.
Xroniki sinusitdə əməliyyat aşağıdakı hallarda göstərişdir:
- hiperplastik proses, o cümlədən irinli iltihabla birgə;
- poliplərin olması, o cümlədən irinli iltihabla birgə;
- çox zaman göbələk iltihabına müşayiət edən, zədələnmiş ciblərin kistaları;
- irinli sinusitin tez-tez residivləri.
Hazırda funksional endoskopik cərrahiyyə (Functional Endosocopic Sinus Surgery, FESS) ciblərin optimal aerasiyasına və ventilyasiyasına daimi endoskopik nəzarət altında lokal, məhdud cərrahi müdaxilələr vasitəsilə nail olunan əməliyyatların aparılmasına imkan verir.
Xroniki sinusitin müalicəsi sahəsində müasir yüksək texnologiyalı işləmələrdən biri balon sinusdilatasiyasıdır. Bu üsul cibin xüsusi seçilmiş bucaqlı keçirici kateter (hər cib üçün xüsusi keçirici kateter mövcuddur) ilə diametri 1 mm-i keçməyən xüsusi işıq ötürücüsü vasitəsilə zondlanmasına əsaslanır. Bu, ona hətta çox daralmış sinus dəliyindən keçməyə imkan verir. İşıq ötürücüsü əlavə cibə daxil edildikdən sonra onun lüminesansiyası müşahidə olunur. Bundan sonra sinusa kateter yeridilir və şişirdilir, bunun nəticəsində onun drenajı yaxşılaşır.
Reabilitasiya
Bakterial sinusitdən sonra pasiyentlərə otolarinqoloq yanında dinamik müşahidədə olmaq tövsiyə edilir. Baxış tezliyi rübdə 1 dəfədir. Əgər 1 il ərzində kəskinləşmələr olmazsa, pasiyent tam sağalmış hesab edilir.
Profilaktika
Xroniki sinusitin profilaktikası kəskin prosesin vaxtında müalicəsinə və LOR orqanlarının mövcud struktur anomaliyalarının korreksiyasına yönəlmişdir.
Yadda saxla!
Xroniki sinusitin diaqnostikası zamanı pasiyentlərin kompleks müayinəsi aparılır. Bu, prosesin kəskinləşməsinə və ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola biləcək xarici və daxili amillərin aşkar edilməsi üçün vacibdir. Məsələn, burun boşluğunun və paranazal sinusların anormal quruluşu patoloji sekretin evakuasiyasını çətinləşdirə bilər. Belə şəraitdə şərti-patogen floranın aktivləşməsi baş verir ki, bu da eşitmə keçəcəyinin iltihabına səbəb ola bilər. Xroniki otit isə öz növbəsində kəllədaxili ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Buna görə də belə bir ssenarinin qarşısını almaq üçün LOR orqanlarının quruluşunu ətraflı qiymətləndirmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
