Burunətrafı sinusun kistası sinus selikli qişasında yaranan maye tərkibli xoşxassəli törəmədir. Çox vaxt təsadüfən aşkarlanır və yalnız simptom və ya ağırlaşma yaratdıqda müalicə tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Burunətrafı ciblərin kistası — burnun əlavə sinusunun boşluğunda yerləşən xoşxassəli kisəvari törəmədir. O, nazik qişadan və maye daxili möhtəviyyatdan ibarətdir. Selikdən ibarət kista mukosele, seroz möhtəviyyatlı kista hidrosele, irinli kista isə piosele adlanır. Bu patologiyanın müalicəsi ilə otolarinqoloq (LOR həkimi) məşğul olur.
Burunətrafı ciblərin kistaları geniş yayılmış xəstəlikdir; əhalinin 10 faizində, əsasən kişilərdə aşkarlana bilər. Bu törəmələr daha çox digər xəstəliklərlə əlaqədar aparılan kompüter və ya maqnit-rezonans müayinəsi zamanı təsadüfən aşkarlanır. Hallların 80 faizində kistalar üstçənə (haymor) ciblərində yerləşir, xeyli nadir hallarda isə pazvari və ya alın sinuslarında.
Kistalar heç bir əlamət yaratmadan cibin daxilində böyüyə bilər. Tez-tez onlar sinus nahiyəsindəki ağrı ilə özünü büruzə verir. İri törəmələr nevroloji simptomatika, artmış göz yaşarması, ciblərin deformasiyası və nəzərəçarpan ağrı sindromu ilə təzahür edir. Müalicə taktikasını həkim strukturun böyümə sürətinə əsasən müəyyən edir: kistanın sürətlə böyüməsi cərrahi müdaxilə üçün göstərişdir.
Səbəbləri
Sinus selikli qişasında kisə şəkilli çıxıntılar vəzi axarlarının tutulması (obturasiyası) zamanı əmələ gəlir. Bu axarların hüceyrələri tərəfindən ifraz olunan sekret daxildə toplanaraq tədricən divarları dartır. Vəziləri iltihab nəticəsində əmələ gələn fibroz liflər və nekrotik kütlələr tutub bağlaya bilər. Həmçinin diş kökü və ya onun sələfi ətrafında yerləşən toxumaların iltihabi reaksiyası da törəmənin böyüməsini stimullaşdıra bilər. Daha nadir hallarda burun sinusunun anomal quruluşu kistanın səbəbi olur.
Əksər hallarda vəzi axarlarının obturasiyasının səbəbi sinusda ləng gedən iltihabi prosesdir (sinusit). Kistaların formalaşması üçün əlverişli şərait aşağıdakı hallarda yaranır:
- LOR orqanlarının kəskin və xroniki patologiyaları;
- selikli qişaların qurumasında yerli immunitetin zəifləməsi;
- sistemli immun pozğunluqları;
- allergik reaksiyalar;
- üz skeletinin inkişaf anomaliyaları;
- sinus nahiyəsində cərrahi müdaxilələr (məsələn, sinus-lifting);
- kariyesin qabaqcıl forması;
- dişlərin çıxmasının pozulması.
Kistanın böyüməsi KRVİ və mövsümi rinit fonunda sürətlənə bilər.
Təsnifat
Burun ciblərindəki kistalar quruluşundan asılı olaraq 4 növə bölünür:
- həqiqi – törəmənin xarici və daxili divarları epitellə örtülüdür, plazmositar və limfositar hüceyrələrlə infiltrasiya olunub, birləşdirici toxuma lifləri ilə sıxlaşdırılıb;
- yalançı – allergiya fonunda yaranır, epitelin mərkəzi qatında əmələ gəlir, aydın kapsulaya malik deyil;
- odontogen – follikulyar kistalar diş rüşeymlərinin ətrafında böyüyür, radikulyar kistalar isə iltihab nəticəsində kök zirvəsi nahiyəsində formalaşır;
- anadangəlmə – sümük toxumasının və ya sinusların selikli qişasının qeyri-düzgün inkişafı ilə şərtlənir.
Klinik mənzərə
Burunətrafı sinusların kistaları yavaş böyümə ilə xarakterizə olunur və hətta onilliklər boyu heç bir əlamət göstərməyə bilər. Sinus kistasının ilk əlamətlərinə aşağıdakılar aiddir:
- zədələnmiş sinus nahiyəsində diskomfort, gərginlik hissi, ağrı;
- göz almalarının hərəkəti zamanı narahatedici hisslər;
- başın irəli və ya yanlara əyilməsi zamanı ağrının güclənməsi.
Mikrosirkulyasiyanın pozulması və seliyin sinuslardan axınının çətinləşməsi burun selikli qişasının şişməsinə səbəb olur: xəstədə burun nəfəsi çətinləşir, iy hissiyyatı azalır, göz yaşarması yaranır. Zaman keçdikcə burun boşluğunda polipler əmələ gəlir ki, bu da drenaj disfunksiyasını daha da ağırlaşdırır, xroniki rinitin və postnazal axma sindromunun (seliyin udlağın arxa divarı boyunca axması ilə müşayiət olunan vəziyyət) inkişafına şərait yaradır. Kəskin respirator virus infeksiyası (KRVİ) fonunda əlamətlərin intensivliyi artır.
Böyük kistalar sinir liflərini sıxaraq gözyuvasına, üst çənəyə, yanaq sümüklərinə və ya qaşlara yayılan, dəqiq lokalizasiyası olmayan ağrılara səbəb olur. Belə törəmələr sinusu deformasiyaya uğradır, xəstənin üzü asimmetrik olur.
Toxumalara daimi təzyiq mikrosirkulyator pozğunluqlara səbəb olur – qidalı maddələrin çatışmazlığı üzündən sinus divarlarının qalınlığı azalır, onlar elastik, kövrək olur. Zədələnmiş nahiyəyə basdıqda xarakterik xırçıltı hiss oluna bilər. Tərkibin infeksiyalaşması zamanı fistulaların (svişlərin) formalaşması mümkündür.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Burun sinusunda kista əlamətləri olduqda otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim xəstənin şikayətlərini dinləyəcək, anamnez toplayacaq və obyektiv müayinə aparacaq – tənəffüs yollarının selikli qişasını, onun quruluşunu, rəngini, patoloji ifrazatın olub-olmamasını və xüsusiyyətlərini qiymətləndirərək müayinə edəcək. Ağızcıqları (sinusların çıxarıcı axarlarının deşiklərini) araşdırmağa endoskopiya kömək edəcək.
Otolarinqoloqun ilkin diaqnozunu təsdiqləməyə imkan verən əlavə müayinə metodları kimi xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- kəllənin üz hissəsinin rentgenoqrafiyası;
- kompüter tomoqrafiyası;
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası.
Bu görüntüləmə metodları kistanın mövcudluğunu aşkar etməyə, onun formasını, ölçüsünü, ətraf strukturlara təsir dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir. Törəmənin tərkibinin xarakterini müəyyən etməyə sonrakı tədqiqat üçün az miqdarda ekssudatın aspirasiyası ilə diaqnostik punksiya kömək edəcək.
Müalicə
Burunətrafı pazuxa kistalarına münasibətdə konservativ müalicə effektiv deyil. Kiçik törəmələr kistanın böyümə sürətini müəyyən etmək üçün dövri müayinə ilə otolarinqoloqun dinamik nəzarəti altında saxlanılır. Göstərişlər olduqda əməliyyat tövsiyə olunur.
Medikamentoz terapiya əməliyyata hazırlıq mərhələsində və əməliyyatdan sonrakı dövrdə tətbiq edilir. Xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- iltihab əleyhinə preparatlar;
- antibakterial vasitələr;
- duz məhlulları ilə burun boşluğunun gigiyenik sanasiyası;
- yerli təsirli damararadıcı damcılar.
Cərrahi müalicə
Əməliyyat burun pazuxa kistalarının müalicəsinin yeganə effektiv üsuludur. Cərrahi müdaxiləyə göstərişlər:
- törəmənin sürətli böyüməsi;
- xroniki rinit və sinusitin inkişafı ilə səbəb-nəticə əlaqəsi;
- kista tərəfindən damar və sinirlərin sıxılması əlamətləri.
Əməliyyatın həcmini otolarinqoloq müayinə nəticələrinə əsaslanaraq seçir. Kistanın ölçüsü və tərkibinin xarakteri həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün burunətrafı pazuxa kistalarının cərrahi müalicəsinin ən geniş yayılmış üsulları bunlardır:
- Klassik. Əməliyyat təxminən bir saat davam edir və ümumi anesteziya altında aparılır. Həkim üst dodaq altındakı selikli qişa vasitəsilə pazuxaya çıxış yaradır, törəməni çıxarır, kəsik yerini tikir. Metod travmatikdir, çünki sümük və sinus selikli qişasının bütövlüyünün pozulmasını tələb edir.
- Mikrocərrahi. Müdaxilə mikrocərrahi alətlərin köməyi ilə aparılır. Pazuxaya çıxış zədələnmiş sinus tərəfindən dodaq altında deşik açmaqla yaradılır. Minimal travmatiklik tikiş qoymadan keçinməyə imkan verir. Nəticədə reabilitasiya dövrünün müddəti qısalır və ağırlaşma riski azalır.
- Endonazal. Əməliyyatın aparılması üçün mikrocərrahi avadanlıqdan istifadə olunur. Alətlər burun keçidinə yeridilir, təbii dəlik vasitəsilə pazuxaya nüfuz edir. Əməliyyat zamanı poliplərin çıxarılması və yapışmaların kəsilməsi mümkündür. Reabilitasiya dövrü minimaldır. Tikiş qoyulması tələb olunmur.
Müasir LOR-cərrahiyyəsində az travmatik metodlara üstünlük verilir. Mikrocərrahi əməliyyatdan sonra selikli qişaların reaktiv şişmə riski azalır və xəstə artıq növbəti gün klinikadan buraxıla bilər.
Reabilitasiya
Kistanın cərrahi yolla çıxarılmasından sonra xəstə həkimin medikamentoz dəstək və gigiyenik tədbirlərlə bağlı tövsiyələrinə əməl etməlidir. İlk günlərdə burnu təmizləməkdən çəkinmək, asqırma və öskürəyi minimuma endirmək, təyyarə ilə uçmamaq vacibdir. İki həftə ərzində fiziki yüklənmələrdən, suya dalmaqdan, içkiləri trubka ilə içməkdən imtina etmək lazımdır.
Əməliyyatdan sonra 10-15 gün ərzində xəstə burun keçidlərində tıxanma və selikli, selikli-qanlı xarakterli ifrazat müşahidə edə bilər. Bu, normal reaksiyadır və tədricən burun nəfəsi tam bərpa olunacaq.
Profilaktika
Burun pazuxasında kista inkişafı riskini azaltmaq üçün xəstələrə tövsiyə olunur:
- ağız və burun boşluğunun gigiyenasına riayət etmək;
- otaqdakı mikroiqlimə nəzarət etmək, havanın kifayət qədər rütubətli olmasına xüsusi diqqət yetirmək;
- öz sağlamlığına diqqətlə yanaşmaq, yuxarı tənəffüs yollarının KRVİ və ya bakterial infeksiyalarını öz axarına buraxmamaq, onların xronikləşməsinin qarşısını almaq;
- müntəzəm olaraq stomatoloqa müraciət etmək və ağız boşluğunda olan infeksiya ocaqlarını sanasiya etmək.
Yadda saxla!
Burunətrafı pazuxaların kistaları patoqnomonik (ciddi spesifik) simptomlara malik deyil. Onlar uzunmüddətli burun axması, baş ağrıları, göz almalarının hərəkəti zamanı diskomfort yarada bilər. Bu, belə törəmələrin ilkin diaqnostikasını çətinləşdirir. Ancaq təcrübəli otolarinqoloq bu cür «detallara» diqqət yetirir və xəstəliyin bu konkret halının klinik mənzərəsinin xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq hər bir xəstə üçün fərdi müayinə proqramı tərtib edir. Kompleks diaqnostika həkimə düzgün diaqnoz qoymağa və optimal müalicəni seçməyə kömək edir, nəticədə xəstənin özünü hiss etməsi yaxşılaşır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
