Menyer xəstəliyi vestibulyar pozğunluqlar, tam və dönməz karlığa qədər səs keçirici və səs qəbuledici aparatın işindəki pozğunluqlarla müşayiət olunan daxili qulağın qeyri-iltihabi xəstəliyidir. Xəstəliyin müalicəsi ilə otolarinqoloq həkim məşğul olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Endolimfatik hidrops
Xəstəlik haqqında
Xəstəliyin inkişafının patogenetik mexanizmi sona qədər öyrənilməyib. Klassik nəzəriyyəyə görə, Menyer xəstəliyinin əsasında daxili qulağın pərdəli labirintində artıq miqdarda limfa mayesinin (endolimfanın) toplanması durur. Bu proses onun həddindən artıq istehsalı və ya kifayət qədər rezorbsiyası (əks sorulması) ilə şərtlənir. Labirintin daxilində təzyiq əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir ki, bu da Reysner membranının vəziyyətinə əlverişsiz təsir göstərir, onun dartılmasına və dövri zədələnmələrinə səbəb olur.
Perilimfaya çoxlu miqdarda kalium daxil olur, bu isə depolyarizasiyanı və vestibulyar sinirin həddindən artıq qıcıqlanmasını provokasiya edir. Yüksək təzyiqin təsiri altında spiral qanqlionun neyronları tədricən ölür — sensonevral tipdə eşitmə itkisi (səs qəbuledici aparatın zədələnməsi ilə) inkişaf edir. Lakin bu amillər yeganə deyil, çünki daxili qulaqda endolimfa toplanması autopsiya zamanı Menyer xəstəliyindən əziyyət çəkməyən insanlarda da aşkar edilir.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişaf səbəbləri müəyyən edilməyib. Bir neçə nəzəriyyə mövcuddur. Ən əhəmiyyətlisi genetik nəzəriyyə hesab olunur: onu Menyer xəstəliyinin ailəvi halları təsdiqləyir və bu nəzəriyyə xəstəliyin autosom-dominant tipdə irsən keçdiyini ehtimal edir.
Alimlər xəstəliyin autoimmun təbiətli olmasını da istisna etmirlər. Onu virus xəstəlikləri və ya allergik reaksiyalar tətikləyə bilər. Menyer xəstəliyinin irəliləməsinə təkan verə bilən amillər sırasına damar xəstəlikləri, qulaq travmaları, hormonal pozğunluqlar, orqanizmdə su-elektrolit balansının pozulması aid edilir.
Təsnifat
İlkin təzahürlərdən asılı olaraq xəstəlik aşağıdakı formalarda keçə bilər:
- Koxlear – eşitmə pozğunluqları ilə təzahür edir;
- Vestibulyar – ilk əlamət baş gicəllənməsidir;
- Klassik – eşitmə pozğunluqlarının təzahürləri baş gicəllənmə ilə birləşir.
Menyer xəstəliyinin simptomlarının aktiv təzahür etdiyi dövrlər kəskinləşmə hesab olunur.
Pasiyentin vəziyyətinin yaxşılaşması və tutmaların olmaması zamanı xəstəliyin remissiyası haqqında danışılır.
Patologiyanın gedişinin ağırlığı tutmaların davametmə müddəti və təkrarlanma tezliyindən asılıdır:
- Yüngül formada pasiyentlərdə tez-tez qısa hücumlar baş verir, remissiya fazası pasiyentin iş qabiliyyətinin tam bərpası ilə müşayiət olunur və bir neçə ay və ya il davam edir;
- Orta ağırlıqlı Menyer xəstəliyi 5-6 saat ərzində intensiv tutmaların təkrarlanması ilə xarakterizə olunur, kəskinləşmədən sonra pasiyent bir neçə gün iş qabiliyyətini itirir;
- Ağır formada tutmalar sutkada bir dəfədən həftədə bir dəfəyə qədər təkrarlanır. Xəstə iş qabiliyyətini tamamilə itirir.
Klinik mənzərə
Menyer xəstəliyinin əsas əlaməti sistemli baş gicəllənməsidir. O, dövri tutmalarla xarakterizə olunur və bir neçə dəqiqədən bir neçə günə qədər davam edir (ən çox – 2-8 saat). Tutma zamanı pasiyentdə ətraf əşyaların yerdəyişməsi, dövr etməsi, öz bədəninin batması və ya fırlanması hissi yaranır. Simptomlar o qədər intensivdir ki, insan bədənin şaquli vəziyyətini saxlaya bilmir, uzanmağa çalışır. Vəziyyəti dəyişdirmə cəhdlərində ürəkbulanma və qusma yaranır.
- Taxikardiya (ürək yığılmaları tezliyinin artması);
- Tərləmə;
- Bənizin solğunluğu;
- Ətrafların soyuması;
- Nəfəs darlığı.
Tutmaları əhəmiyyətli fiziki yüklər, yorulma, tütün tüstüsünün udulması, alkoqol qəbulu və digər amillər provokasiya edir. Hücumdan əvvəl pasiyentlər qulaqda küyün güclənməsini, qısamüddətli eşitmə yaxşılaşmasını, hərəkət koordinasiyasının cüzi pozulmasını qeyd edir. Tibbdə bu cür sələflər «aura» adlanır.
Tutmadan sonra pasiyentlərdə ümumi zəiflik, yerişin qeyri-sabitliyi, başda ağırlıq, qulaqda küy, eşitmə azalması müşahidə olunur. Yetkinlərdə Menyer xəstəliyi proqressivləşdikcə simptomlar güclənir və daha uzun saxlanır. Ağır gedişdə təzahürlər tutmalar arasındakı bütün dövr ərzində mövcud olur. Eşitmə itkisi tədricən artır. Əvvəlcə pasiyent aşağı tezlikli səslərin, pıçıltının eşidilməsinin pisləşməsini fərq edir. Pozğunluqlar hər yeni tutma ilə ağırlaşır. Zaman keçdikcə tam karlıq inkişaf edir.
Simptomlara və onların tezliyinə əsaslanaraq həkimlər Menyer xəstəliyinin inkişafının 3 mərhələsini ayırd edir:
- İlkin. Tutmalar ildə bir neçə dəfə yaranır, 3 saata qədər davam edir. Simptomlar parlaqdır, lakin eşitmə itkisi çox yavaş, pasiyentin özü üçün nəzərəçarpmadan və çox vaxt bir tərəfli inkişaf edir. Adətən pasiyentlər eşitmənin azalmasını fərq etmir, düşünürlər ki, tutmadan sonra o tam normaya qayıdır.
- Xəstəliyin yüksəliş dövrü. Tutmalar həftədə bir neçə dəfəyə qədər yaranır, vegetativ pozğunluqlarla müşayiət olunur. Pasiyentlər daimi küy hissi və ya bir tərəfdə qulaq bağlanması şikayəti edir. Hər yeni hücumla eşitmə azalır.
- Sönmə mərhələsi. Tipik tutmalar yox olur. Demək olar ki, daimi olaraq yerişin qeyri-sabitliyi və hərəkət koordinasiyasının pozulması müşahidə olunur. Vestibulyar reseptorların qəflətən aktivləşməsi səbəbindən kəskin yıxılmalar mümkündür. Eşitmə itkisi ikitərəfli xarakter alır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Menyer xəstəliyinin diaqnostikası pasiyentin sorğu-suala tutulması və şikayətlərinin toplanması ilə başlayır. Qulaqda küy və eşitmə azalması ilə birləşən sistemli baş gicəllənməsi tutmaları xarakterik əlamətlər hesab olunur.
Eşitmə itkisinin dərəcəsini müəyyən etmək üçün aşağıdakı proseduraları əhatə edən kompleks eşitmə tədqiqatı aparılır:
- Audiometriya;
- Kamerton tədqiqatı;
- Akustik impedansometriya;
- Elektrokoxleoqrafiya;
- Otoakustik emissiya;
- Promontorial test.
Sonra pasiyentə vestibulyar analizatorun tədqiqatı, artmış endolimfatik təzyiqin diaqnostikası (qliserol-test), baş beyinin maqnit-rezonans skanlaşdırılması, ekstra- və intrakranial (kəllədənkənar və kəllədaxili) damarların tədqiqi təyin olunur.
Müalicə
Müalicə üsulları
Menyer xəstəliyinin müalicəsi kompleksdir, tutmanın medikamentoz aradan qaldırılmasını və təkrar hücumların profilaktikasını əhatə edir.
Eşitmənin əhəmiyyətli dərəcədə azalması zamanı eşitmə protezləşdirilməsi göstərişdir.
Tutmaların medikamentoz korreksiyası neyroleptiklərin, H1-reseptor aqonistlərinin, damar genişləndirici, antihistamin və diuretik vasitələrin tətbiqini nəzərdə tutur. Adətən müalicə ambulator şəraitdə aparılır. Çoxsaylı qusma zamanı infuzion terapiya vasitəsilə qandakı elektrolit səviyyəsinin bərpa edilməsi məqsədilə hospitalizasiya göstərişdir.
Uzunmüddətli müalicə mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran, damar genişləndirici, venotonizasiya edən, diuretik vasitələrin, neyroprotektorların təyin edilməsini nəzərdə tutur. Kompleks müalicə adekvat qidalanma, pasiyentə psixoloji dəstək fonunda aparılır. Hərəkət koordinasiyasını yaxşılaşdırmaq üçün orta fiziki yüklər, vestibulyar aparatı məşq etdirmək üçün məşqlər göstərişdir.
Konservativ müalicə üsulları eşitmə itkisinin inkişafını dayandırmır.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilə konservativ müalicə effektsiz olduqda (nəticələr 6 ay sonra qiymətləndirilir), pasiyentin eşitməsi və həyat keyfiyyəti sürətlə azaldıqda aparılır. Əməliyyatın məqsədləri: vestibulyar aparatın işini sabitləşdirmək, Menyer xəstəliyinin vegetativ simptomlarını aradan qaldırmaq, pasiyentin eşitməsini yaxşılaşdırmaq. Cərrahi müalicə üsulu kompleks müayinənin nəticələrinə uyğun fərdi qaydada müəyyən edilir.
Pasiyentə aşağıdakı əməliyyatlar aparıla bilər:
- Endolimfatik kisənin dekompressiyası. Daxili qulaq strukturlarındakı təzyiqin azaldılmasına yönəlmiş əsas cərrahi müalicə üsulu. Açıq girişlə aparılır, orta qulaq sümüyünün bir hissəsinin çıxarılmasını nəzərdə tutur. Zərurət olduqda digər cərrahi üsullarla tamamlanır.
- Təbil kələfinin vazotomiyası. Xüsusi qatlanma yerləşdirməklə əsas sinir gövdəsinin patoloji prosesdən izolyasiyasını nəzərdə tutur. Dekompressiyaya əlavə olaraq tətbiq olunur. Uzunmüddətli perspektivdə pasiyentin özünü hiss etməsinin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmasını təmin edir.
- Vestibulyar neyrektomiya (vestibulyar sinirin kəsilməsi). Yalnız ağır hallarda aparılır, çünki vestibulyar aparatın tam «söndürülməsini» nəzərdə tutur. Daimi qulaq küyünü və inadkar baş gicəllənmələrini aradan qaldırmağa imkan verir.
- Xordopleksusektomiya. Endolimfatik kisədəki artmış təzyiqə vegetativ sinir sisteminin həssaslığını azaltmaq məqsədilə təbil kələfinin sinir uclarının kəsilməsini nəzərdə tutur.
- Timpanostomiya. Orta qulağın ventilyasiyası və təzyiqin korreksiyası üçün təbil pərdəsinə şuntun quraşdırılmasından ibarət eşitmə qoruyucu əməliyyatdır. Çox vaxt dekompressiya edən üsula əlavə olaraq tətbiq olunur.
- Çəkicşəkilli əzələnin vətərinin tenotomiyası. Müdaxilənin məqsədi təbil pərdəsinin rəqslərini təmin edən əzələnin gərginliyini azaltmaqdır. Nəticədə xəstəliyin simptomlarının ifadəliliyi azalır.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra pasiyent 2-3 gün stasionarda qalır. Çıxışdan sonra 10 gün ərzində ev rejiminə əməl etməlidir.
Reabilitasiya dövründə (3 ay) hava səyahətləri, əhəmiyyətli fiziki yüklər, hamama getmək qadağandır. Sonradan qulaqlıqla musiqi dinləməkdən, uzunmüddətli kompüter işindən, həddindən artıq yorulmadan imtina etmək lazımdır.
Profilaktika
Menyer xəstəliyinin dəqiq səbəbləri hələ də aydın olmadığından, bu patologiyanın qarşısını almağa imkan verən tədbirlər də işlənib hazırlanmayıb. Hesab olunur ki, sağlam həyat tərzi (əmək və istirahət rejiminə əməl edilməsi, keyfiyyətli tam dəyərli yuxu, rasional və balanslaşdırılmış qidalanma, müntəzəm fiziki fəallıq), stress və virus infeksiyalarının profilaktikası, allergik xəstəliklərin vaxtında müalicəsi onun inkişaf riskini azaltmağa kömək edəcək.
Əgər yaxın qohumlarınız Menyer xəstəliyindən əziyyət çəkirsə, bu halda ikincili profilaktika tədbiri sizin öz sağlamlığınıza diqqətli münasibətiniz olacaq — bu patologiyanın sizdə inkişaf etməsindən ən kiçik şübhə olduqda otolarinqoloqa yardım üçün müraciət. Bu yanaşma patoloji prosesin başlanğıc mərhələsində diaqnoz qoymağa və xəstəliyin proqressivləşməsindən qaçmaq üçün dərhal effektiv kompleks müalicəyə başlamağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Menyer xəstəliyi pasiyentin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirən xəstəliklər kateqoriyasındandır. Qəflətən yaranan sistemli baş gicəllənmələri insanı bütün fəaliyyət növlərini dərhal dayandırmağa məcbur edir. Lakin belə böhran gedişindən qaçmaq mümkündür, əgər mümkün qədər tez, xüsusilə patoloji prosesin birinci mərhələsində effektiv olan terapiyaya başlansa. Məhz buna görə Menyer xəstəliyinin simptom və əlamətləri olan pasiyentlər onlar yarandıqdan dərhal sonra otolarinqoloqa müraciət etməlidir. Obyektiv baxış və instrumental diaqnostika dəqiq diaqnoz qoymağa və hədəfli terapiyaya başlamağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə otolarinqoloq həkim məşğul olur.
Nəticə müalicənin başlanma müddətindən asılıdır. Əgər düzgün terapiya patoloji prosesin erkən mərhələlərində başlanıbsa, eşitmə itkisinin inkişafını yavaşlatmaq mümkündür. Gec mərhələlərdə eşitmənin azalması dönməzdir və konservativ korreksiya üsulu eşitmə protezləşdirilməsi hesab olunur.
Medikamentoz terapiya bütöv bir vasitələr kompleksinin təyin edilməsini nəzərdə tutur. Preparatlar fərdi qaydada seçilir. Başqasının reseptilə müalicə olmaq və ya özünə müstəqil dərman təyin etmək olmaz, çünki bu, patologiyanın proqressivləşməsini provokasiya edə və eşitmənin tam itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
Uçuşlar xəstələr üçün əks göstəriş deyil, lakin təzyiq dəyişikliyi fonunda özünü hiss etmənin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi, hətta tutmanın yaranması mümkündür. Xəstəlik nəzarətə götürülübsə, yəni medikamentoz müalicə gözlənilən effekti verirsə, uçuşlara icazə verilir. Müalicə aparan həkim hava nəqliyyatı ilə hərəkət planlaşdırılan günlərdə xüsusi preparatların tətbiqini tövsiyə edə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
