Kifoz onurğa sütununun sagittal müstəvidə arxaya doğru əyriliyidir. Döş şöbəsində müəyyən kifoz fiziolojidir, lakin bu əyriliyin həddindən artıq artması patoloji hiperkifoz hesab olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Donqarlıq
Xəstəlik haqqında
Kifoz onurğa sütununun ön-arxa istiqamətdə əyrilməsidir. Bəzi hallarda belə deformasiya fəqərə cisimlərinin yan fırlanması ilə birləşir (birləşmiş kifoz).
Bel nahiyəsində və döş-bel keçidi zonasında fəqərə cisimlərinin formalaşması və birləşməsinin pozulması fonunda onurğanın anadangəlmə inkişaf anomaliyaları uşaqlarda onurğanın bütün inkişaf qüsurlarının 50%-dən çoxunda rast gəlinir. Böyük pasiyentlərdə ağır anadangəlmə deformasiyalar xeyli az rast gəlinir. Cərrahi müalicəyə ehtiyac duyan tək qüsurlar arasında ilk yeri pazşəkilli fəqərələr tutur. Lakin kifoz təkcə anadangəlmə deyil, həm də qazanılmış ola bilər. Sonuncu ən çox fəqərələrin sınığından sonra inkişaf edir və davamlı deformasiyaya gətirib çıxarır.
Kifozun simptomatikası əyrilik əhəmiyyətli dərəcəyə çatdıqda meydana çıxır. Bu halda onurğa beyninin və/və ya çıxan sinir köklərinin sıxılması əlamətləri yaranır. Pasiyenti ağrı hissləri, aşağı ətraflarda zəiflik, çanaq orqanlarının funksiyasının pozulması, həssaslıq pozğunluqları narahat edir.
Onurğanın kifozunun müalicəsi əsasən konservativ üsullarla aparılır. İfadəli əyrilik və əlverişsiz nəticələrin inkişafı zamanı cərrahi müdaxilə məsələsi həll edilir.
Səbəbləri
Onurğanın kifozunun səbəbləri 2 kateqoriyaya bölünür:
- anadangəlmə, bu zaman onurğanın qüsuru izolə olunmuş və ya birləşmiş ola bilər;
- qazanılmış – deformasiya həyat boyu meydana çıxır və müxtəlif əlverişsiz amillərin təsiri ilə əlaqədardır.
Sonuncular arasında aşağıdakılar ola bilər:
- travmatik zədələnmə – keçirilmiş vertebral sınıqlar;
- onurğa sütununda aparılmış cərrahi müdaxilələrin nəticələri;
- onurğanı düzgün vəziyyətdə saxlayan əzələ korsetinin zəifliyi;
- osteoporoz – sümüyün mineral möhkəmliyinin azalması;
- yaşlı insanlarda baş verə bilən onurğa fəqərələrinin kompression sınıqları, bu zaman risk qrupuna postmenopauzal osteoporozun inkişafı səbəbindən qadınlar aiddir;
- onurğa sütununun vərəm zədələnməsi;
- ankilozedici spondiloartrit – onurğa oynaqlarının zədələnməsi ilə müşayiət olunan autoimmun xarakterli xəstəlik;
- birincili və ikincili vertebral yeni törəmələr;
- bədxassəli yeni törəmələrə görə aparılan şüalanma, xüsusilə uşaqlıq yaşında.
Təsnifat
Praktiki baxımdan kifozun 2 növü fərqləndirilir:
- fizioloji, onurğa sütununun döş seqmentinin normal quruluşu üçün xarakterikdir, bu zaman bucaq əyriliyinin böyüklüyü 45 dərəcəni keçmir;
- patoloji, ən çox onurğa sütununun döş seqmentində rast gəlinir.
Xarici görünüşünə görə kifozun 2 forması ayırd edilir:
- bucaqlı, bu zaman qambır əmələ gəlir, bədən gövdəsinin uzunluğu azalır və ön döş divarı önə çıxıntı əmələ gətirir (ən çox belə forma vərəm infeksiyasında müşahidə olunur);
- qövsvari – patoloji C-şəkilli qabarıqlıq hamar konturlara malikdir (adətən posttravmatik nəticədir).
İnkişaf mexanizminə görə kifoz aşağıdakı tiplərə təsnif edilir:
- qeyri-üzvi əyrilik, həmçinin qambırlılıq da adlanır (bu vəziyyətə paravertebral əzələlərin zəifliyi və astenik bədən quruluşu meyllilik yaradır);
- Şeyerman-Mau xəstəliyi adı altında ayrıca kateqoriyaya ayrılmış dorsal yuvenil kifoz (xəstəlik genetik təbiətə malikdir, lakin pubertat dövründə hormonal sıçrayış zamanı debüt edir);
- anadangəlmə deformasiya – bətndaxili mərhələdə formalaşan inkişaf qüsuru;
- onurğaətrafı əzələlərdə nevro-əzələ ötürülməsinin pozulması ilə əlaqədar paralitik deformasiya (belə kifoz genezi iflic fonunda olur);
- keçirilmiş vertebral sınıqların, o cümlədən osteoporotik dəyişikliklər fonunda olan sınıqların nəticəsi olan posttravmatik kifoz;
- fəqərələrarası yırtıqlar, ifadəli osteoxondroz və qığırdaq lövhəciyinin dağılması ilə müşayiət olunan digər proseslərdən qaynaqlanan degenerativ əyrilik (kifoz təkcə degenerasiyanın nəticəsi olmayıb, həm də özü ikincili olaraq bu patoloji prosesi ağırlaşdırır, bununla da qısır dairə yaradır).
Klinik mənzərə
Kifozun simptomları vizual olaraq müəyyən edilən əyrilikdən əlavə aşağıdakılar ola bilər:
- hər iki ayaqda çəkici ağrılar;
- aşağı ətraflarda ağırlıq və zəiflik;
- onurğanın bel-oma nahiyəsində diskomfort hissi;
- aşağı ətraflarda uyuşma;
- gəzinti zamanı ağrı sindromunun və ümumi zəifliyin güclənməsi.
Hamiləlik dövründə qadınlarda kifoz əlamətləri güclənə bilər. Bu, ilk növbədə relaksin kimi hormonla əlaqədardır. O, birləşdirici toxuma strukturlarını (ilk növbədə bağları) boşaldır və bununla da sümük toxumasına düşən yükü artırır. Buna görə də kifozu və kifoskoliozu olan qadınlarda hamiləlik dövründə patoloji prosesin proqressivləşməsi tez-tez müşahidə olunur. Belə riskləri azaltmaq üçün hamilə qalmazdan əvvəl belin əzələ korsetini möhkəmləndirmək tövsiyə olunur. Hamiləlik dövründə isə fiziki məşqləri davam etdirmək lazımdır (mayalanmadan sonra məşq planı yenidən nəzərdən keçirilir).
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kifozun diaqnostikası xəstədə mövcud olan simptomların klinik qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Növbəti addım olaraq palpasiya ilə obyektiv müayinə aparılır. Lakin deformasiyanın dərəcəsini dəqiqləşdirməyə bir neçə proyeksiyada aparılan rentgenoqrafiya kömək edir. Nevroloji simptomatika olduqda nevroloqun konsultasiyası göstərişdir.
Funksional kifoz üzvi xəstəliklərdən fərqli olaraq beli düzəltdikdə və xəstəni düz üfüqi səthə yerləşdirdikdə yox olur. Rentgen skanlama aparıldıqda patoloji dəyişikliklər aşkar edilmir. Belə əyilmə konservativ müalicəyə yaxşı tabe olur.
Şeyerman-Mau xəstəliyində patoloji prosesə ən azı 3 fəqərə cəlb olunur, bunlar anlaşılmaz səbəblərdən pazşəkilli olur. Bu, vertebral deformasiyanın inkişafına gətirib çıxarır. Patologiyanı aşkar etməyə rentgenoqrafiya imkan verir.
Mürəkkəb klinik hallarda deformasiyaya uğramış nahiyənin qat-qat öyrənilməsi göstərişdir. Sümük strukturlarının ətraflı vizuallaşdırılması zəruri olduqda ən üstün üsul rentgen kompüter tomoqrafiyasıdır, yumşaq toxuma strukturlarının patologiyasında isə maqnit-rezonans tomoqrafiyası göstərişdir.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, müalicənin birinci mərhələsi konservativ terapiyadır. Onun səmərəsiz olması (patoloji prosesin proqressivləşməsi) halında cərrahi müdaxilə göstəriş ola bilər.
Konservativ müalicə kompleks şəkildə aparılır və əzələ korsetini möhkəmləndirməyə və onurğa sütununu yükdən azad etməyə imkan verən aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:
- MFT həkimi tərəfindən fərdi seçilmiş müalicəvi fiziki tərbiyə hərəkətlərinin müntəzəm icrası;
- müalicəvi masaj – kurs müalicəsinin minimum müddəti 10 prosedurdan ibarətdir;
- əzələləri tonusa gətirməyə kömək edən fizioterapevtik prosedurlar;
- manual terapiya, kinezioteypləmə.
Kifoz zamanı əməliyyat aşağıdakı göstərişlər olduqda yerinə yetirilir:
- aparılan medikamentoz terapiyaya cavab verməyən ifadə olunmuş ağrı sindromu;
- nevroloji simptomlarla və döş qəfəsi orqanlarının funksiyasının pozulması ilə müşayiət olunan patoloji prosesin sürətli proqressivləşməsi;
- xəstədə ağır psixoemosional yaşantılara səbəb olan estetik qüsur.
Cərrahi müdaxilənin məqsədləri – əməliyyat olunmuş nahiyədə sabitliyin yaradılması, fəqərələr arasında normal anatomik qarşılıqlı münasibətlərin bərpası və onurğa kanalının ölçüsü ilə onurğa beyni arasındakı uyğunsuzluğun aradan qaldırılmasıdır. Onurğanı düzgün vəziyyətdə fiksasiya etmək üçün bioloji inert materialdan hazırlanmış müxtəlif konstruksiyalardan istifadə olunur.
Reabilitasiya
Vertebral deformasiyanın cərrahi yolla aradan qaldırılması aparılıbsa, bundan sonra xəstə kifozdan sonra reabilitasiyadan keçməlidir. O, əzələ korsetinin vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına və funksional vəziyyətin bərpasına yönəlmişdir. Reabilitasiya proqramına aşağıdakı istiqamətlər daxil ola bilər:
- müalicəvi fiziki tərbiyə;
- tənəffüs gimnastikası;
- əzələlərin elektrostimulyasiyası;
- müxtəlif istiqamətli fizioprosedurlar;
- boyun və belin müalicəvi-bərpaedici masajı.
Profilaktika
Kifozun profilaktikası aşağıdakı komponentlərdən ibarət ola bilər:
- müntəzəm fiziki məşğələlər sayəsində belin əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsi (üzgüçülük bu prosesə xüsusilə əlverişli təsir göstərir);
- D vitamini və kalsium vasitəsilə osteoporozun profilaktikası, menopauza dövründə qadınlara menopauzal hormonoterapiya göstəriş ola bilər;
- avtomobildə təhlükəsizlik kəməri ilə bağlanmaq və travma təhlükəli istehsalatda işləyərkən mühafizə vasitələrindən istifadə etmək, bu vertebral sınıqların riskini azaltmağa kömək edəcək;
- ofis masası arxasında düz duruşla düzgün oturmaq.
Yadda saxla!
Ağırlaşmış kifozu olan yetkinlərdə cərrahi müalicənin aparılması zərurəti bir neçə amillə şərtlənir: onurğa kanalının stenozu fonunda nevroloji defisit (alt ətrafların mono- və paraparezləri, hissiyyat pozuntuları, ağrı sindromu), gövdənin balansının pozulması, kifotik deformasiya səviyyəsində degenerativ dəyişikliklərin proqressivləşməsi (fəqərələrarası disklərin degenerativ dəyişiklikləri, spondiloartroz) və konservativ müalicənin səmərəsizliyi. Kifozun cərrahi müalicəsi müasir dünya protokollarına uyğun olaraq aparılır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
