Toxum ciyəsinin kistası qasıq-xaya nahiyəsində toxum ciyəsi strukturları boyunca yaranan maye tərkibli xoşxassəli törəmədir. Uşaqlarda embrional vaginal çıxıntının bağlanmaması ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Funikulosele
- toxum ciyəsinin hidroseli
- Hydrocele funiculi spermatici
Xəstəlik haqqında
Toxum ciyəsinin kistası (funikulosele) toxum ciyəsi boyunca – qasıq kanalında və ya xayanın yuxarısında – yerləşən, içi şəffaf maye ilə dolu, divarı nazik qapalı boşluqdur. Toxum ciyəsi xayanı qarın boşluğu ilə birləşdirən kordur, onun içindən toxum axarı, qan və limfa damarları, sinirlər keçir. Kista bu strukturların qişaları arasında, embrional dövrdən qalmış qarın pərdəsi çıxıntısının bağlanmamış hissəsində formalaşır.
Xəstəlik həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə rast gəlinir, lakin daha çox körpə və kiçik yaşlı oğlan uşaqlarında aşkar edilir. Valideynlər adətən qasıqda və ya xayalığın yuxarı hissəsində ağrısız, yumru, elastik şişkinlik görürlər. Böyüklərdə kista bəzən travma, əməliyyat və ya iltihabdan sonra yaranır, bir çox hallarda isə aydın səbəb tapılmır.
Funikulosele xoşxassəli vəziyyətdir və həyat üçün təhlükə yaratmır. Lakin onu qasıq yırtığından, xayanın hidroselindən və digər törəmələrdən fərqləndirmək vacibdir, çünki bu vəziyyətlərin müalicə taktikası fərqlidir. Böyük kista narahatlıq, estetik qüsur yarada və yaxınlıqdakı strukturları sıxa bilər.
Səbəbləri
Bətndaxili inkişaf zamanı xayalar qarın boşluğundan xayalığa enir və özləri ilə qarın pərdəsinin çıxıntısını (vaginal çıxıntı) aparırlar. Normada bu çıxıntı doğuşdan əvvəl və ya həyatın ilk aylarında tamamilə bitişir. Əgər o, yalnız müəyyən hissələrdə bağlanarsa, toxum ciyəsi boyunca maye ilə dolu boşluq qalır – bu, anadangəlmə funikuloseledir. Bəzən bu boşluq nazik kanal vasitəsilə qarın boşluğu ilə əlaqəli qalır və kistanın ölçüsü gün ərzində dəyişir.
Qazanılmış formada kistanın yaranmasına aşağıdakı amillər səbəb ola bilər:
- qasıq və xayalıq nahiyəsinin travmaları – zərbə və ya əzilmə toxumalarda mayenin toplanmasına səbəb olur;
- keçirilmiş əməliyyatlar – qasıq yırtığı, varikosele və ya hidrosele əməliyyatlarından sonra limfa axını pozula bilər;
- iltihabi proseslər – xayanın, onun artımının və toxum ciyəsinin virus və ya bakterial iltihabı;
- limfa axınının pozulması – toxumalardan maye kifayət qədər xaric olunmadıqda onun durğunlaşmasına gətirib çıxarır;
- qarındaxili təzyiqin artması – uşaqlarda uzun sürən öskürək, qəbizlik, güclü ağlama açıq qalmış kanal vasitəsilə mayenin toplanmasını artıra bilər;
- vaxtından əvvəl doğulma – belə uşaqlarda vaginal çıxıntının bağlanmaması daha tez-tez rast gəlinir.
Təsnifat
Mənşəyinə görə funikulosele anadangəlmə (birincili) və qazanılmış (ikincili) olur. Anadangəlmə forma vaginal çıxıntının tam bağlanmaması ilə bağlıdır. Qazanılmış forma isə travmadan sonra, iltihab nəticəsində, limfa axınının pozulması fonunda və ya qasıq-xayalıq nahiyəsində aparılan əməliyyatlardan sonra yaranır.
Qarın boşluğu ilə əlaqəsinə görə:
- kommunikasiya edən (açıq) kista – nazik kanal vasitəsilə qarın boşluğu ilə əlaqəlidir; ölçüsü gün ərzində dəyişir, səhərlər kiçik, axşam və ya fiziki yükdən sonra böyük olur;
- kommunikasiya etməyən (qapalı) kista – qarın boşluğundan təcrid olunub, ölçüsü sabit qalır.
Gedişinə görə kista yavaş böyüyən və ya tez böyüyən ola bilər. Mayenin sürətlə toplandığı gərgin kista toxum ciyəsinin damarlarını sıxa bilər və tez müayinə tələb edir. Kista adətən bir tərəfdə olur, nadir hallarda hər iki tərəfdə inkişaf edir.
Klinik mənzərə
Kiçik funikulosele çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmır və təsadüfən – valideynlər uşağı çimdirərkən və ya profilaktik baxış zamanı – aşkar edilir. Əsas əlamətlər bunlardır:
- qasıqda və ya xayalığın yuxarı hissəsində yumru, elastik, ağrısız şişkinlik; onu xayadan ayrı əllə hiss etmək olur;
- kommunikasiya edən formada şişkinliyin ölçüsünün gün ərzində dəyişməsi;
- uzun müddət ayaq üstə qaldıqda, fiziki yükdən və ya idmandan sonra qasıqda ağırlıq və dartılma hissi;
- böyük kistada küt ağrı və diskomfort, yeriyərkən və ya cinsi əlaqə zamanı narahatlığın güclənməsi;
- xayalığın asimmetriyası, estetik narahatlıq.
Uşaqlarda xəstəlik adətən ağrısız olur və uşağın ümumi vəziyyətinə təsir etmir. Böyük və uzun müddət mövcud olan kista nadir hallarda toxum ciyəsinin strukturlarını sıxa bilər, buna görə onu həkim nəzarətindən kənarda qoymaq olmaz.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qasıqda və ya xayalıqda qəfil güclü ağrı yaranıb, şişkinlik bərkiyib, ağrılı olub və geri getmir, qızartı, hərarət, ürəkbulanma və ya qusma qoşulub. Bu əlamətlər boğulmuş qasıq yırtığını və ya xayanın burulmasını göstərə bilər – belə hallarda gözləmədən 103-ə zəng edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu uroloq və ya uşaq cərrahı çox vaxt ilk qəbulda qoya bilir. Həkim şikayətləri, şişkinliyin nə vaxt yarandığını və ölçüsünün dəyişib-dəyişmədiyini, keçirilmiş travma və əməliyyatları soruşur, sonra qasıq və xayalıq nahiyəsini uzanmış və ayaq üstə vəziyyətdə əllə yoxlayır. Kista elastik, yumru olur, xayadan ayrı hiss olunur və öskürərkən yırtıqdakı kimi itələnmə hissi vermir.
- Diafanoskopiya – şişkinlik güclü işıq mənbəyi ilə işıqlandırılır; şəffaf maye ilə dolu kista işığı keçirir, bu da onu bərk törəmədən və bağırsaq ilgəyi olan yırtıqdan fərqləndirməyə kömək edir;
- Xayalığın və qasıq kanalının USM-i – əsas instrumental müayinədir; kistanın ölçüsünü, yerini, qarın boşluğu ilə əlaqəsini, xayanın və onun artımının vəziyyətini göstərir;
- Doppleroqrafiya – toxum ciyəsinin və xayanın damarlarında qan axınını qiymətləndirir;
- Spermoqramma – yetkin kişilərdə, xüsusən uşaq planlaşdırıldıqda və ya fertillik barədə sual yarandıqda;
- Ümumi qan və sidik analizləri – iltihab şübhəsi olduqda və əməliyyata hazırlıq zamanı.
Differensial diaqnostika qasıq yırtığı, xayanın hidroseli, spermatosele, varikosele, limfadenit və toxum ciyəsinin şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Funikulosele əksər hallarda ağırlaşmasız keçir, lakin böyük və uzun müddət mövcud olan kistada aşağıdakılar mümkündür:
- toxum ciyəsinin damarlarının və toxum axarının sıxılması;
- nadir hallarda xayanın qan təchizatına və fertilliyə mənfi təsir;
- kistanın iltihabı və irinləməsi;
- travma zamanı kistaya qansızma;
- kommunikasiya edən formada qasıq yırtığının qoşulması;
- estetik və psixoloji narahatlıq.
Müalicə
Müalicə taktikası pasiyentin yaşından, kistanın ölçüsündən, qarın boşluğu ilə əlaqəsindən və narahatlıq dərəcəsindən asılıdır. Dərmanlarla kistanın sorulmasına nail olmaq mümkün deyil, konservativ müalicə yalnız iltihab olduqda onun aradan qaldırılmasına yönəlir.
- Müşahidə – körpələrdə anadangəlmə funikulosele çox vaxt vaginal çıxıntının tədricən bağlanması ilə öz-özünə kiçilir və ya yox olur; ona görə uşaq cərrahı ilk dövrdə adətən dövri baxış və USM ilə müşahidəni tövsiyə edir. Böyüklərdə kiçik, narahatlıq yaratmayan və böyüməyən kista da müşahidə oluna bilər;
- Uşaqlarda əməliyyat – kista erkən uşaqlıq dövründən sonra da qalırsa, böyüyürsə və ya qasıq yırtığı ilə birləşirsə, qasıq nahiyəsindən kiçik kəsiklə və ya laparoskopik üsulla açıq qalmış vaginal çıxıntı bağlanır və kista çıxarılır;
- Böyüklərdə əməliyyat – narahatlıq yaradan, böyüyən və ya diaqnozu şübhəli kista kapsulası ilə birlikdə çıxarılır (enukleasiya); əməliyyat toxum axarını və damarları qorumaqla, mümkün olduqda azinvaziv üsulla aparılır;
- Punksiya və aspirasiya – mayenin iynə ilə sorulması müvəqqəti yüngüllük verir, lakin kista tez-tez yenidən dolur; buna görə bu üsul əsasən gərgin kistada müvəqqəti tədbir kimi və ya əməliyyatın mümkün olmadığı hallarda tətbiq edilir;
- İltihab olduqda – həkimin təyin etdiyi antibakterial və iltihabəleyhinə müalicə, sonra lazım olduqda planlı cərrahi müdaxilə.
Qasığı və ya xayalığı qızdırmaq, kompres qoymaq, kistanı əllə sıxmaq və ya xalq vasitələri ilə “əritməyə” çalışmaq olmaz – bu, iltihabı və travmanı gücləndirə bilər. Kistanı evdə iynə ilə deşmək infeksiya və qansızma ilə nəticələnə bilər.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra əksər pasiyentlər qısa müddətdə evə buraxılır. İlk günlərdə həkim yaranın vəziyyətinə nəzarət edir və sarğı aparır, bəzən dəstəkləyici alt paltarı (suspenzori) tövsiyə olunur. Tam sağalma adətən bir neçə həftə çəkir. Bu müddətdə ağır fiziki yükdən, idmandan, əməliyyat nahiyəsini qızdırmaqdan və cinsi əlaqədən çəkinmək lazımdır. Uşaqlarda aktiv oyunlar və velosiped sürmə həkimin icazəsi ilə bərpa olunur. Yara nahiyəsində artan ağrı, qızartı, şişkinlik və ya hərarət yaranarsa, həkimə müraciət edin.
Profilaktika
Anadangəlmə funikuloselenin spesifik profilaktikası yoxdur, lakin ağırlaşmaların və qazanılmış formanın riskini azaltmaq olar:
- yenidoğulmuş və kiçik yaşlı oğlan uşaqlarının pediatr tərəfindən müntəzəm baxışı;
- uşaqda qasıqda və ya xayalıqda şişkinlik aşkar edildikdə vaxtında uşaq cərrahına müraciət;
- idman zamanı və işdə qasıq nahiyəsinin travmalardan qorunması;
- cinsiyyət orqanlarının infeksiyalarının və iltihablarının vaxtında müalicəsi;
- uşaqlarda qəbizliyin və uzun sürən öskürəyin müalicəsi;
- yetkin kişilərin xayalığı müntəzəm öz-özünə yoxlaması və yeni şişkinlik zamanı uroloqa müraciəti.
Yadda saxla!
- Toxum ciyəsinin kistası xoşxassəli vəziyyətdir və həyat üçün təhlükə yaratmır.
- Körpələrdə kista çox vaxt öz-özünə keçir, ona görə ilk dövrdə həkim nəzarəti altında müşahidə kifayət edə bilər.
- Kista qalırsa, böyüyürsə və ya narahatlıq yaradırsa, əsas və etibarlı müalicə üsulu əməliyyatdır.
- Qasıqda və ya xayalıqda qəfil güclü ağrı və bərk şişkinlik təcili vəziyyətdir – gözləmək olmaz.
Suallar və cavablar
Xeyr, funikulosele yoluxucu xəstəlik deyil. O, toxum ciyəsi ətrafında mayenin toplanması nəticəsində yaranır və başqa insana ötürülmür. Diaqnozu uroloq və ya uşaq cərrahı müayinə zamanı dəqiqləşdirir.
Körpələrdə anadangəlmə funikulosele embrional kanalın bağlanmasının davam etməsi ilə çox vaxt özbaşına kiçilir və ya keçir. Əgər kista qalır, böyüyür və ya narahatlıq yaradırsa, uşaq cərrahına göstərmək lazımdır. Sonrakı taktikanı həkim uşağın yaşına və kistanın dinamikasına görə seçir.
Əksər hallarda, xüsusilə kiçik və əlamətsiz funikulosele zamanı fertillik pozulmur. Böyük və uzun müddət mövcud olan kistalar nadir hallarda toxum ciyəsinin strukturlarını sıxa bilər. Reproduktiv sağlamlıqla bağlı sualınız varsa, uroloq və ya androloq vəziyyətinizi qiymətləndirəcək.
Yırtıqda qarın boşluğunun möhtəviyyatı, məsələn bağırsaq ilgəyi qasıq kanalına çıxır, funikulosele isə yalnız maye ilə dolu boşluqdur. Yırtıq boğula bilər və təcili əməliyyat tələb edə bilər, ona görə bu vəziyyətləri yalnız həkim müayinə və USM ilə fərqləndirməlidir.
Punksiya mayeni çıxarır, lakin kistanın divarı qaldığı üçün o, tez-tez yenidən dolur. Ona görə bu üsul adətən müvəqqəti tədbir sayılır, davamlı nəticə üçün kista kapsulası ilə birlikdə çıxarılır.
Kista kapsulası ilə birlikdə tam çıxarıldıqda və uşaqlarda açıq qalmış kanal bağlandıqda təkrarlanma nadir olur. Əməliyyatdan sonra həkimin tövsiyələrinə əməl etmək və nəzarət müayinəsinə gəlmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Hamiləlik alınmır: cütlük müayinəyə haradan başlamalıdır?
Hamiləlik çətinliyinin qiymətləndirilməsi yalnız qadının analizlərindən ibarət deyil. Hər iki tərəfin tarixçəsi və məqsədli testlər bir plan daxilində…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
