Düpyüitren kontrakturası ovuc aponevrozunun fibrozlaşması nəticəsində barmaqların tədricən bükülmüş vəziyyətdə qalması ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ovuc fassial fibromatozu
- Düpyüitren xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Ovuc fassial fibromatozu (sinonim: Düpüitren kontrakturası) birləşdirici toxumanın idiopatik xəstəliyidir və səciyyəvi klinik irəliləmə ilə gedir: əvvəlcə dəridə çəkilmələr, sonra dərialtı hiperproliferativ düyünlər və sıx birləşdirici toxuma bağları meydana çıxır; həmin bağlar aponevrozun qalınlaşmasını formalaşdırır, dermanı infiltrasiya edir və barmaqlara yayılır. Bu, daraq-falanqa, proksimal və distal falanqaarası oynaqların hərəkətliliyinin məhdudlaşmasına, sonra isə davamlı kontrakturalara və əlin deformasiyalarına gətirib çıxarır.
İrsi meyllilə yanaşı, müxtəlif xarici mühit amilləri təsvir olunur: alkoqol və nikotin asılılığı, əllərin travmatizasiyası, yaşlanma və əmək fəaliyyəti prosesində əllərə düşən intensiv yüklər. Risk qrupuna kişilər düşür; bu patoloji proses ən çox onlarda inkişaf edir və tez-tez sağ və sol ovuc eyni vaxtda zədələnir.
Bu xəstəlikdə əlin ovuc səthində keçən vətərlərin ətrafında birləşdirici toxuma bağlarının artması müşahidə olunur. Nəticədə onlar qısalır, barmaq davamlı bükülmüş vəziyyətdə olur, onun açılması isə məhdudlaşır və ya mümkün olmur. Nəticədə əlin əşyaları tutmaq və saxlamaq funksiyası itir, əl funksional cəhətdən natamam olur. Patoloji dəyişmiş vətər palpasiya zamanı sıx bağ şəklində müəyyən edilir; bu zaman əlləmə tez-tez ağrı ilə müşayiət olunur. Düpüitren kontrakturasının irəliləməsi barmaqların tam hərəkətsizliyinə gətirib çıxara bilər.
Düpüitren kontrakturasının əsas müalicə variantı cərrahi müdaxilədir. Erkən mərhələlərdə azinvaziv üsullar tətbiq oluna bilər. Gec mərhələlərdə onlar az effektlidir, çünki patoloji prosesin residivinə gətirib çıxarır.
Səbəbləri
Metakarpofalangeal və proksimal falanqlararası oynaqların ekstenziyasını məhdudlaşdıran fibromatoz düyünlərin və vətərəbənzər tellərin formalaşması genetik meyilliyi olan, əlverişsiz həyat tərzi sürən və əl əməyi zamanı əlin mikrotravmatizasiyasına məruz qalan insanlarda baş verir. Bununla belə, Düpüitren kontrakturasının dəqiq səbəbləri hazırkı dövrə qədər dəqiqləşdirilməmişdir.
Düpüitren xəstəliyinin patogenezinin lokal oksigen çatışmazlığı şəraitində perivaskulyar fibroblastların, perisitlərin və miofibroblastların proliferasiyasını işə salan ilkin amilləri – mikrodamarların daralması və damar endotelinin autoimmun zədələnməsidir. Mikrodamarların daxili örtüyü ilə yanaşı, işə salan autoimmun zədələnmənin daha bir hədəfi mövcuddur – perinevral hüceyrələr.
Düpüitren kontrakturasında barmaq sinirlərinin neyropatiyasının ehtimal olunan mexanizmləri – onların spiral tellərə cəlb olunması, həmçinin ovuc sinirlərinin patoloji dəyişmiş aponevroz ilə bilək çarpaz bağı arasında sıxılmasıdır. Ağrılı fibromatoz düyünləri olan xəstələrdə sinir liflərinin düyünlərə və tellərə doğru böyüməsi izlənilmişdir.
Təsnifat
Travmatologiyada Düpüitren kontrakturasını 3 ağırlıq dərəcəsinə bölmək qəbul edilmişdir:
- Birinci dərəcə. Ovucda diametri 1 sm-dən çox olmayan sıx konsistensiyalı düyünün mövcudluğu. Bu sıxlaşmanın palpasiyası xoşagəlməz ağrılı hisslərlə müşayiət oluna bilər. Patoloji tel metakarpofalangeal oynağın sərhədindən kənara çıxmır.
- İkinci dərəcə. Tel kobudlaşır və sərtləşir, distal istiqamətdə böyüyür və birinci barmaq falanqasına çatır. Bu mərhələdə dəri örtüyü ovuc aponevrozu ilə birləşir, dəri kobud və sıx olur. Vizual olaraq vətər dəstələrinin gərginliyi və çökəkliklər müəyyən edilir. Metakarpofalangeal oynaq düz bucaq altında və hətta daha çox dərəcədə əyilmə vəziyyətindədir. Barmağı düzəltmək demək olar ki, mümkünsüz olur.
- Üçüncü dərəcə. Patoloji tel distal istiqamətdə böyüməyə davam edir və ikinci-üçüncü falanqaya çatır. Davamlı əyilmə təkcə metakarpofalangeal oynağı deyil, həm də falanqlararası oynaqları əhatə edir. Onlarda da əyilmə kəskin şəkildə məhdudlaşır. Ağır hallarda əlin tam hərəkətsizliyi inkişaf edə bilər.
Klinik mənzərə
Ovuc fibromatozu ilə zədələnmə tezliyinə görə əl barmaqları aşağıdakı şəkildə bölünür:
- birinci yer – dördüncü barmaq, o, demək olar ki, hər ikinci xəstədə patoloji prosesə cəlb olunur;
- ikinci yer – beşinci barmaq, onun zədələnməsi xəstələrin üçdə birində müşahidə olunur;
- üçüncü yer – orta barmaq, onun zədələnməsi hər beşinci xəstədə rast gəlinir;
- dördüncü yeri birinci və ikinci barmağın patoloji zədələnməsi bölüşür (təxminən 2-5% hallarda).
Düpüitren kontrakturasının simptomları kifayət qədər spesifikdir, buna görə diaqnozun qoyulması üçün əlin obyektiv müayinəsi və palpasiyası kifayət edir. Bu xəstəliyə işarə edən əlamətlərə aşağıdakılar aiddir:
- düyün və ya tel şəklində ovuc sıxlaşmasının olması (sıxlaşma tək və ya çoxsaylı ola bilər);
- barmaqların əyilmə vəziyyətində olması;
- metakarpofalangeal və/və ya falanqlararası oynaqda düzəlmə imkanlarının məhdudlaşması;
- ovucda qabarıqlıqların və çökəkliklərin olması (dərinin aponevrozla birləşməsi səbəbindən);
- xəstələrdə ağrıların nadir aşkarlanması – yalnız hər onuncu insan ovuc səthində yerləşən, lakin qolun yuxarı seqmentlərinə yayıla bilən ağrılardan şikayət edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, Düpüitren kontrakturasının diaqnostikası klinik müayinənin nəticələrinə – əlin obyektiv müayinəsinə və ovuc səthinin palpasiyasına əsaslanır. Əlavə müayinə üsulları adətən patoloji prosesin proqressivləşmə dərəcəsini müəyyən etmək və cərrahi müdaxilə üçün optimal vaxtı təyin etmək məqsədilə təyin olunur.
- Düpüitren kontrakturası olan xəstələrin elektroneyroqrafik müayinəsində median və dirsək sinirlərinin hissiyyat liflərində keçirmə sürətinin təkcə barmaqlar səviyyəsində deyil, həm də önqolda azalması aşkar edilmişdir.
- Ultrasəs skanlaması patoloji prosesə cəlb olunmuş vətərlərin vəziyyətini vizual qiymətləndirməyə kömək edir.
- Rentgenoqrafiya kontrakturanın uzun müddət mövcud olması nəticəsində zərər çəkə bilən sümük toxumasının vəziyyətini qiymətləndirməyə kömək edir. Metakarpofalangeal və falanqlararası oynaqlarda degenerativ dəyişikliklər və ankiloz inkişaf edə bilər.
Müalicə
Radioterapiya, kortikosteroid inyeksiyaları, iynə aponevrotomiyası, kollagenaza inyeksiyaları da daxil olmaqla az invaziv üsulların çoxsaylı işlənib hazırlanmasına baxmayaraq, açıq fassiektomiya Düpüitren kontrakturasının müalicəsinin aparıcı üsulu olaraq qalır.
Erkən mərhələlərdə patoloji prosesin proqressivləşməsini ləngitmək üçün konservativ müalicə üsulları tətbiq oluna bilər. Əsas tədbirlərə aşağıdakılar aiddir:
- sinir toxumasının vəziyyətini yaxşılaşdırmağa və mikrosirkulyasiyanı gücləndirməyə kömək edən, həmçinin birləşdirici toxuma strukturlarına əlverişli təsir göstərən fizioprosedurlar;
- ovuc aponevrozunun relaksasiyasına yönəlmiş fiziki hərəkətlərin (məşqlərin) yerinə yetirilməsi;
- barmaqları düzəlmə vəziyyətində fiksasiya edən ortezlərin geyinilməsi – bu konstruksiyalar adətən yalnız yuxu zamanı taxılır.
Ağrı sindromu olan az sayda xəstədə kortikosteroidlər və lokal anestetiklərdən istifadə etməklə dərman blokadalarının aparılması göstərişdir. Proses proqressivləşdikdə əməliyyatsız keçinmək mümkün olmur.
Cərrahi müalicə
Düpüitren kontrakturasının cərrahi müalicəsi əsas üsuldur. O, əlin funksiyasını məhdudlaşdıran patoloji dəyişmiş birləşdirici toxuma strukturlarının kəsilib çıxarılmasına yönəlib. Əməliyyat üçün optimal vaxtı həkim patoloji prosesin proqressivləşmə sürətinə əsaslanaraq seçir. Adətən, cəlb olunmuş oynaq təxminən 30° bucaq altında davamlı əyilmə vəziyyətində olduqda cərrahi müdaxilə tövsiyə edilir.
Xəstənin tibbi yardıma gec müraciət etdiyi hallarda toxumalarda davamlı degenerativ proseslər inkişaf etdiyi üçün əlin funksional vəziyyətini bərpa etmək həmişə mümkün olmur. Bu vəziyyətdə yeganə müalicə variantı artrodezdir – barmağın hərəkət imkanının itirilməsi ilə fizioloji vəziyyətdə fiksasiyası.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı bərpa dövrü əlin funksiyasının qorunmasına yönəlib və adətən aşağıdakıları əhatə edir:
- barmaqların açılmış vəziyyətdə saxlanması üçün fərdi şina (ortez), əsasən gecə vaxtı;
- həkimin və ya reabilitoloqun nəzarəti altında barmaqların bükülməsi və açılması üçün müalicəvi məşqlər;
- ödemin azaldılması üçün əlin qaldırılmış vəziyyətdə saxlanması;
- yara sağaldıqdan sonra çapığa qulluq və masaj;
- fizioterapevtik prosedurlar.
Profilaktika
Düpüitren kontrakturasının effektiv profilaktika üsulları işlənib hazırlanmamışdır. Əlin mikrotravmatizasiyasından qaçmaq, barmaqlar üçün isinmə hərəkətləri etmək, siqaretdən imtina etmək tövsiyə olunur. Bu qaydalara riayət olunması xüsusilə ağırlaşmış irsiyyəti olan xəstələr üçün göstərişdir.
Yadda saxla!
Düpüitren kontrakturası ovuc aponevrozunun çökməsindən ibarətdir. Onun proqressivləşən gedişi bir və ya bir neçə barmağın aradan qaldırılması mümkün olmayan əyilmə deformasiyasına səbəb olur. Müalicənin zəruriliyini müəyyən edən erkən diaqnostika tələb olunur. Fibromatozun müddəti artdıqca əksər xəstələrdə təkcə kontrakturanın dərəcəsi deyil, həm də patoloji prosesin ovucda yayılması proqressivləşir. Müvafiq olaraq, patoloji ocaqları sağlam toxumalar daxilində aradan qaldırmaq və ağırlaşmalardan qaçmaq daha çətinləşir. Düpüitren kontrakturası zamanı ixtisaslaşdırılmış tibbi yardım göstərilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
