Nevrit — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sinirin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Nevrit — periferik sinirin zədələnməsidir: sinir lifləri, onların qoruyucu mielin qişası və ya sinirin ətrafındakı toxumalar zədələnir. Nəticədə impulsların beyindən əzələlərə və dəridən beyinə ötürülməsi pozulur. Buna görə nevrit təkcə ağrı ilə deyil, həssaslığın azalması, keyimə və sinirin idarə etdiyi əzələlərdə zəiflik ilə də özünü göstərir. Nevralgiyadan fərqi də budur: nevralgiyada əsasən ağrı olur, nevritdə isə sinirin funksiyası pozulur.
Bir sinir zədələndikdə mononevritdən, bir neçə sinir eyni zamanda əziyyət çəkdikdə isə polinevritdən (polineyropatiyadan) danışılır. Ən çox üz siniri, qoldakı dirsək, mil və median sinirlər, oturaq siniri və ayaqdakı qamış siniri zədələnir. Səbəblər arasında sıxılma, travma, infeksiyalar, şəkərli diabet kimi mübadilə pozğunluqları və toksik təsirlər var.
Nevrit istənilən yaşda yarana bilər, lakin böyüklərdə, xüsusilə şəkərli diabeti olan, spirtli içkilərdən sui-istifadə edən və ya monoton hərəkətlərlə işləyən insanlarda daha tez-tez rast gəlinir. Vaxtında müalicə olunduqda sinirin funksiyası çox vaxt tam və ya qismən bərpa olunur.
Səbəbləri
Ən çox sinirlər sıxılma nəticəsində zədələnir. Sıxılma həm kəskin hərəkət zamanı, həm də statik vəziyyətdə uzun müddət qalarkən baş verə bilər. Qoltuq ağacları ilə hərəkət edən insanlarda tez-tez qoltuqaltı sinir zədələnir. Çox çömbələrək oturanlarda və ayaq üstə ayaq qoyub oturmağı sevənlərdə – ümumi incik (peroneal) siniri. Pianoçu və violonçelçilərdə – median sinir. Kökcük sindromu onurğa yırtıqları və osteoxondroz səbəbindən yaranır. Nevritlərin başqa səbəbləri də mövcuddur.
- İnfeksiyalar: qızılca, qrip, bruselyoz, malyariya, koronaviruslar, herpes. Üz sinirinin nevropatiyası məməvari çıxıntının və ya orta qulağın iltihabının fəsadı kimi inkişaf edə bilər.
- Soyuqdəymə. Soyuq hava axınının («siniri soyutmaq») nevritin müstəqil və aparıcı səbəbi olduğu sübut olunmayıb. Məsələn, üz sinirinin qəfil iflici çox vaxt virus infeksiyası (xüsusilə herpes virusları) ilə əlaqələndirilir, soyuq isə ən çox təhrikedici amil rolunu oynaya bilər.
- Mübadilə proseslərinin pozulması. Tipik nümunə – diabetik polinevropatiyadır, burada zədələyici amil kimi qlükozanın yüksək konsentrasiyası çıxış edir
- Əzələlərin, bağların şişməsini və yaxınlıqdakı sinirlərin sıxılmasını təhrik edən travmalar. Üçlü sinir tez-tez uğursuz stomatoloji müdaxilə səbəbindən iltihablanır.
- Arsen, alkoqol, qurğuşun, dəm qazı (karbon monoksid), dərman preparatları ilə zəhərlənmə.
- Sinirlərin qidalanma çatışmazlığına gətirib çıxaran damar tonusunun pozulması. Hipertoniya, şəkərli diabet fonunda yaranır.
Bir çox sinir liflərinin yolu olduqca dar sümük keçidlərindən keçir. Bu nahiyədəki çıxıntılar, lipomalar, varikoz düyünləri və digər yeni törəmələr tunel sindromunun inkişafına səbəb olur.
Təsnifat
Sinir lifinin hansı hissəsinin zədələndiyindən asılı olaraq aksonal və demielinizasiyaedici zədələnmə ayırd edilir. Birincisi sinirin oxu olan aksonların zədələnməsi ilə bağlıdır və adətən daha yavaş bərpa olunur. İkincidə sinir liflərini örtən mielin qişası dağılır (köhnə ədəbiyyatda bu, Gombo üzrə seqmentar demielinizasiya adlanırdı); belə zədələnmə çox vaxt daha tez və tam bərpa olunur. Zədələnmənin tipini elektroneyromioqrafiya müəyyən edir.
İnkişaf səbəblərindən asılı olaraq zədələnmə vibrasion, infeksion, peşə (toksik) xarakterli ola bilər. Nadir növlərə Dejerin-Sotta hipertrofik nevriti aiddir. Bu, liflərin degenerasiyasını təhrik edən genetik patologiyadır.
Klinik mənzərə
Müxtəlif lokalizasiyalı nevritlərin ümumi əlamətləri:
- müxtəlif xarakterli ağrılar;
- həssaslıq pozğunluqları: keyimə, qıcıqlanma, «qarışqa gəzməsi»;
- hərəki aktivliyin pozulması: qismən güc azalması (parez), tam (iflic), nəzarət edilən əzələlərin atrofiyası, vətər reflekslərinin itməsi şəklində;
- vegetativ və trofik pozğunluqlar: dərinin göyərməsi, depiqmentasiya, ocaqlı keçəllik, tərləmə, xoraların yaranması.
Hər bir nevritin nəzarət etdiyi sahənin xüsusiyyətləri ilə bağlı özünəməxsus təzahürləri var.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Əksər hallarda nevrit aydın klinik mənzərə verir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün nevroloq həkim funksional sınaqlar aparır, bu zaman xarakterik hərəki meyllər aşkar olunur.
Sinir kötüklərinin zədələnmə səviyyəsini və dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verən elektrofizioloji diaqnostik üsullar:
- elektroneyroqrafiya;
- çağırılmış potensiallar;
- elektromioqrafiya.
Zədələnmənin səbəblərini aşkar etmək üçün həkim infeksiyalara qan analizi, zədələnmiş nahiyənin USM, MRT və ya KT müayinəsini təyin edə bilər. Zərurət yarandıqda diaqnostika və müalicəyə kardioloq, endokrinoloq, infeksionist, onkoloq cəlb ediləcək.
Müalicə
Nevritlərin müalicəsi simptomların yüngülləşdirilməsindən və onların yaranma səbəblərinin paralel olaraq aradan qaldırılmasından ibarətdir. Proqramı diaqnostika nəticələrinə əsasən həkim tərtib edir. Proses 3 aya qədər çəkə bilər.
İnfeksion zədələnmələrdə antibiotiklər və ya antivirus preparatları təyin olunur. Güclü ağrını aradan qaldırmağa qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, antikonvulsantlar kömək edir. Sinirlərin bərpasına neyroprotektorlar, B qrupu vitaminləri, antixolinesteraza preparatları töhfə verir.
İşemiya zamanı sinirin qidalanmasını yaxşılaşdırmaq üçün şişkinliyəleyhinə və damar vasitələri təyin olunur. Terapiyanın birinci həftəsinin sonunda parafin və ozokerit aplikasiyaları kursu təyin olunur.
UVÇ, impuls cərəyanları, hormonlarla ultrafonoforez yaxşı effekt verir. Sonradan masaj və müalicəvi fiziki tərbiyə əlavə olunur. Ağrının aradan qaldırılmasına iynə-refleksoterapiya, bloklar kömək edir. Tunel sindromlarında preparatlar birbaşa zədələnmiş kanala yeridilir.
Cərrahi müalicə
Cərrahi üsullar konservativ müalicədən uzun müddət nəticə alınmadıqda tətbiq olunur. Əməliyyatları neyrocərrah aparır.
Onurğadan çıxan kökcüklərin sıxılmasını aradan qaldırmaq üçün yırtıq və ya osteofit çıxıntıları çıxarılır. Üz və digər sinirləri azad etmək üçün mikrovaskulyar dekompressiya tətbiq olunur. Əməliyyat zamanı həkim dəstə ilə damar arasına sıxılmanın qarşısını alan özünəməxsus bir təbəqə yerləşdirir. Azad edilmiş kötüklər bərpa olunmadıqda, onlar tikilir və ya plastika aparılır.
Reabilitasiya
Onurğada cərrahi əməliyyatdan sonra xəstə dəstəkləyici korset taxmalı, belə düşən yükü məhdudlaşdırmalıdır: əyilmələr, tullanmalar, ağırlıq qaldırmaq, uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalmaq. Həmçinin həddindən artıq qızma və soyuqlama da qadağandır. Vəziyyət sabitləşdikcə rejim genişləndirilir, sağalmanı sürətləndirmək üçün fizioterapiya və LFK (müalicəvi bədən tərbiyəsi) təyin olunur.
Profilaktika
Nevritlərin spesifik profilaktika tədbirləri mövcud deyil. Soyuq hava axınının, kondisioner və ventilyatorun, soyuq suda çimməyin nevritə səbəb olduğuna dair sübut bazası məhduddur. Buna baxmayaraq, şaxtalı havada üzü və ətrafları uzun müddət soyuğa məruz qoymamaq və donmanın qarşısını almaq məqsədəuyğundur, çünki güclü soyuq sinirləri birbaşa zədələyə bilər.
İntoksikasiyalardan qaçmaq lazımdır: spirtli içkilərdən sui-istifadə etməmək, dərini və tənəffüs orqanlarını sənaye zəhərlərindən qorumaq. Sıxılmanın qarşısını almaq üçün əlverişsiz vəziyyətlərdən qaçmaq, idmanla məşğul olarkən isə bandaj istifadə etmək lazımdır.
Metabolizmi yaxşılaşdırmaq, o cümlədən onurğanı dəstəkləyən əzələləri möhkəmləndirmək üçün mülayim intensivlikdə müntəzəm fiziki hərəkətlər faydalıdır.
Qripi və anginanı, xroniki sinusit və rinitləri də daxil olmaqla, infeksion iltihabları vaxtında və tam müalicə etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Nevriti özbaşına diaqnoz qoyub müalicə etməyə çalışmaq lazım deyil. Bir çoxlarının möcüzəvi vasitə hesab etdiyi qızdırma prosedurları yalnız şişkinliyi artıracaq və simptomları ağırlaşdıracaq. NPİV-lərin nəzarətsiz qəbulu mədə, qaraciyər, böyrək zədələnməsinə səbəb olacaq. Ağrıların yaranma səbəbini müəyyən etmək və adekvat müalicə təyin etmək yalnız həkimin işidir.
Müalicəsiz qalan iltihab tez-tez xroniki formaya keçir. Sinir toxumaları tədricən deqradasiyaya uğrayır ki, bu da iflicə qədər gedən dönməz həssaslıq pozğunluğuna gətirib çıxarır. Məsələn, üz sinirinin qabaqlaşmış iltihabında mimikaya cavabdeh olan əzələlərin kontrakturası, keratit, korluq mümkündür.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
