Kəskin prostatit — klinik əlamətləri, səbəbi və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Prostat vəzinin kəskin iltihabı

Xəstəlik haqqında

Kişi sidik sistemi və prostat; kişi cinsiyyət orqanları (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Kəskin prostatit klinik təzahürləri olan, infeksion təbiətli prostat vəzisinin iltihabi zədələnməsidir.

Kəskin prostatit aktiv cinsi həyat sürən gənc kişilərin xəstəliyinə aiddir – əsasən 30-45 yaş kateqoriyasında rast gəlinir. Lakin son zamanlar bu patologiyanın 60 yaşdan yuxarı insanlarda da diaqnostika hallarının artması müşahidə olunur ki, bu da prostat vəzinin bədxassəli şişindən şübhələnildikdə aparılan prostat biopsiyasının klinik təcrübəyə fəal tətbiqi ilə bağlıdır.

Prostatın qalınlığından uretranın prostatik hissəsi keçir. Buna görə də vəzinin iltihabı zamanı patoloji prosesə sidik kanalı da cəlb oluna bilər. Bəzi hallarda uretranın sıxılması o qədər ifadəli ola bilər ki, kəskin sidik ləngiməsinin inkişafına gətirib çıxarır. Lakin bu, kəskin prostatitin yeganə ağırlaşması deyil. Bakteriyaların artmış aktivliyi immun sisteminin zəifləməsi ilə birləşdikdə irinli iltihaba və dərhal cərrahi açılma tələb edən absesin formalaşmasına səbəb ola bilər. Əks halda o, çanaq toxumasına özbaşına boşala bilər və paraprostatik fleqmonaya gətirib çıxara bilər.

Prostatitin uzaqmüddətli nəticələrinə erektil pozğunluqlar və sonsuzluq daxil ola bilər. Bu pozğunluqlar orqanın funksional cəhətdən fəal hissəsinin iltihabi zədələnməsi ilə bağlıdır. Sadalanan ağırlaşmaların risklərini azaltmaq üçün müalicəyə mümkün qədər erkən başlamaq vacibdir.

Səbəbləri

Kəskin prostatitin səbəbləri və risk faktorları

Kəskin prostatitin səbəbləri əsasən yuxarıya doğru yolla prostata daxil olan infeksion agentlə bağlıdır. Ən çox rast gəlinən törədicilər enterobakteriyalardır:

bağırsaq çöpü;
proteus;
klebsiella;
psevdomonadlar;
enterokoklar.

Prostatın kəskin iltihabına səbəb olan infeksiyaların əksəriyyəti qarışıqdır. Enterobakteriyalardan başqa mikrob populyasiyasında qızılı stafilokokk, anaeroblar, mikoplazmalar, xlamidiyalar və s. aşkar oluna bilər.

Ayrıca kateqoriyaya spesifik mikrob agentlərin səbəb olduğu kəskin prostatit aiddir:

neisseria gonoreası;
trixomonadlar;
vərəm mikobakteriyaları.

Aşağıdakı amillər kəskin prostatitin inkişaf ehtimalını artırır:

müşayiət edən sidik-cinsiyyət infeksiyasının olması (sidik kanalının, xayanın və ya onun artımının iltihabı);
sidik kanalının daralması;
sidik kisəsinin vaxtında boşaldılmaması, sidiyin durğunluğu və onun yuxarı yerləşən sidik sistemi şöbələrinə mümkün atılması;
prostat vəzində konkrementlərin olması;
soyuqlama;
2 və daha çox cinsi tərəfdaşın olması;
təkcə vaginal seksin deyil, digər növlərin də praktikası;
şəkərli diabet və piylənmə;
immunitetin aşağı fəallığı;
sidik kisəsinə kateter yeridilməsi;
sidik kanalına dərman preparatlarının yeridilməsi;
diaqnostik və müalicəvi sistoskopiya;
prostat biopsiyası;
hipodinamiya, qeyri-müntəzəm cinsi həyat, bağırsağın funksional pozğunluqları fonunda prostat vəzində durğunluq hadisələri.

Təsnifat

Kəskin prostatitin mərhələləri

Klinik baxımdan uroloqlar patoloji prosesin 2 mərhələsini ayırd edirlər:

seroz iltihab — bu zaman konservativ terapiya yaxşı effekt verir;
irinli iltihab — bu zaman cərrahi müdaxilə üçün göstərişlər genişlənir.

Kəskin prostatitin simptomatikası müxtəlif ola bilər:

tipik gediş;
atipik gediş (vəzinin qalınlığında «soyuq» absesin formalaşması ilə bağlıdır).

Klinik mənzərə

Kəskin prostatitin əsas əlamətləri

Kişilərdə kəskin prostatitin simptomları:

bədən temperaturunun 38°C və yuxarı qalxması;
sidik kisəsini boşaltmaq üçün tez-tez sidiyə getmə istəyi;
sidik ifrazı zamanı çətinlik, gərginləşmə zərurəti;
zəif sidik axını;
çanaq nahiyəsində, aralıqda, xayalıqda və oma nahiyəsində ağrılar.

Kəskin prostatitdə ağrı sindromu dominant əlamətdir. Ağrılar demək olar ki, həmişə mövcuddur və kişini əsəbi və psixi cəhətdən tükənmiş edir. Bağırsağın boşalması zamanı, ayaq-ayaq üstə atıldıqda və ya uzun müddət oturarkən ağrılar daha da güclənir ki, bu da sosial fəaliyyəti və adi həyat tərzini kəskin şəkildə məhdudlaşdırır.

Sistem iltihabi cavab fonunda intoksikasiya simptomları – zəiflik, ürəkbulanma və qusma, iştahasızlıq yaranır, gecə vaxtı tərləmə artır.

Bəzi xəstələrdə qeyri-tipik gedişli kəskin prostatit rast gəlinir. Bu halda ağrılar və sidik ifrazının pozulması müşahidə olunmur, diaqnoz isə urologun vəzinin qalınlığında «soyuq» irinli ocağı aşkar etdiyi barmaqla rektal müayinənin nəticələrinə əsasən qoyulur.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Kəskin prostatitin diaqnostikası

Kişidə kəskin prostatitin simptomları olduqda, zəruri diaqnostik tədbirlər aparılana qədər müalicə təyin edilmir. Bir tərəfdən onlar dəqiq diaqnoz qoymağa, digər tərəfdən isə xəstəliyin mənşəyini müəyyən etməyə və sidik-cinsiyyət sisteminin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.

Birinci mərhələdə uroloq barmaqla rektal müayinə aparır. Kəskin prostatit zamanı prostatın ağrılılığı və böyüməsi müəyyən edilir. Vəzi gərgindir, sərhədləri qeyri-aydın, konturları isə kələ-kötürdür. Bəzən uroloq genişlənmiş follikulları təmsil edən kiçik qabarcıqları müəyyən edə bilər.

Diaqnostikanın növbəti addımı kimi kiçik diametrli (1-1,5 sm) datçikin düz bağırsağa yeridildiyi transrektal ultrasəs müayinəsi aparılır. Həkim vəzinin vəziyyətini, konturlarını və strukturunu ətraflı öyrənir, ölçmələr aparır və qan axınını qiymətləndirir.

Ümumi klinik qan və sidik analizi iltihabi dəyişiklikləri təsdiqləyir, üçstəkanlı sidik sınağı isə topik laboratoriya diaqnostikası aparmağa (sidik-cinsiyyət sistemində patoloji prosesin lokalizasiyasını müəyyən etməyə) imkan verir. Kəskin bakterial prostatitdə prostat masajı və sekretin götürülməsi bakteriemiya riski səbəbindən əks-göstərişdir. Səbəbkar törədici sidiyin və qanın mikrobioloji müayinəsi ilə aşkar edilir. Kompleks diaqnostika çərçivəsində qonoreya infeksiyasını istisna etmək üçün uretral sürtmələrin mikroskopiyası da təyin edilir.

Patogen kimi xlamidiya və mikoplazmaların da çıxış edə biləcəyini, standart mikrobioloji müayinə üsullarının isə onları aşkar edə bilmədiyini nəzərə alaraq, diaqnostika proqramına PCR-testləşdirmə daxil edilə bilər.

Müalicə

Kəskin prostatitin müalicə istiqamətləri

Kəskin prostatitin müalicəsi stasionar şəraitdə aparılır, çünki bu vəziyyət təcili hallara aiddir. İstənilən anda xəstənin vəziyyəti pisləşə bilər ki, bu da təcili tibbi yardım göstərilməsini tələb edəcək.

Kəskin prostatitin müalicəsinin əsasını medikamentoz terapiya təşkil edir. O, infeksiyaya qarşı mübarizəyə və kəskin sidik ləngiməsinin qarşısının alınmasına yönəlmişdir.

Kəskin prostatitdə antibakterial terapiya inyeksion antibiotiklərin köməyi ilə aparılır. Adətən potensial patogenlərin bütün spektrini tam örtən bir neçə əksmikrob preparat təyin edilir. Temperatur normallaşdıqdan sonra antibiotiklərin daxilə (tablet və ya kapsul şəklində) qəbuluna davam etmək mümkündür. Kəskin sidik ləngiməsinin qarşısını almaq üçün alfa-adrenoblokatorlardan istifadə edilir. Kəskin prostatitin kompleks müalicəsində mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran preparatlar, fermentlər və işlədici vasitələr faydalı ola bilər. Analgetiklər və spazmolitiklər ağrının şiddətini azaltmağa kömək edir.

Medikamentoz terapiyanın müalicəvi effektini gücləndirmək üçün kəskin dövrdə spirtli içkilərdən və acı qidadan istifadəni məhdudlaşdırmaq lazımdır. Bu məhsullar sidik yollarının selikli qişasını qıcıqlandıra və beləliklə prostat vəzində durğunluq proseslərini gücləndirə bilər.

Prostatda irinli ocaq olduqda onun açılması göstərişdir. Son illər belə əməliyyatları az travmatik üsulla – ultrasəs nəzarəti altında prostat vəzinin dəri üzərindən punksiyası yolu ilə yerinə yetirmək mümkündür. İrinli boşluq boşaldılır, sonra diqqətlə antiseptiklərlə işlənir. Yara ifrazatının maneəsiz ayrılması və çanaq toxumasına düşməməsi üçün həkim drenaj qoyub saxlayır.

Klinik vəziyyət absesin az travmatik açılmasına imkan vermədiyi hallarda aralıq girişindən istifadə olunur. Xəstə xüsusi əməliyyat stolunda, dizlərini və bud-çanaq oynaqlarını bükərək uzanır. Uroloq aralıq nahiyəsində xayalığa yaxın kəsik aparır və prostata giriş formalaşdırır. Sonra absesi açır, onu boşaldır və boşluğu sanasiya edir. Yarada drenaj saxlanılır.

Reabilitasiya

Reabilitasiya mərhələsində sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq və şəxsi gigiyena tədbirlərinə diqqətlə riayət etmək tövsiyə olunur. İnfeksion ağırlaşmaların profilaktikası üçün antibakterial preparatların qəbulu davam etdirilir. Yara sağaldıqdan sonra uroloq müntəzəm cinsi həyat sürməyi (həftədə 2–3 dəfə), bağırsağın funksiyasına nəzarət etməyi və fiziki fəallığa kifayət qədər diqqət ayırmağı məsləhət görür. Bu, prostat vəzisinin funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.

Profilaktika

Kəskin prostatitin profilaktikası

Prostatın kəskin iltihabı risklərini azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:

müntəzəm cinsi həyat sürmək;
təsadüfi intim təmaslarda prezervativdən istifadə etmək;
gündəlik nəcis ifrazını təmin etmək (kifayət qədər tərəvəz, lif və su qəbulu);
həftədə ən azı 150 dəqiqə idmanla məşğul olmaq;
uzunmüddətli ofis işi zamanı bədən tərbiyəsi fasilələri etmək.

Yadda saxla!

Kişidə prostatit üçün xarakterik şikayətlər yarandıqda uroloq geniş diaqnostik axtarış aparır. İlk növbədə müayinə oxşar təzahürlərə malik ola biləcək xəstəliklərin istisna edilməsinə yönəldilir. Belə ki, prostatitdən şübhələndikdə sidik kisəsinin və prostatın bədxassəli şişini, sidik-daş xəstəliyini, qasıq yırtığını, sistiti, uretranın daralmasını, xaya artımının xroniki iltihabını və urologiyaya aid olmayan problemləri, xüsusilə çanaq dibi mialgiyasını, paraproktiti və s. istisna etmək lazımdır. Yalnız yekun diaqnoz qoyulduqdan sonra məqsədyönlü müalicə aparmaq mümkündür.