Kürək sümüyünün sınığı travma nəticəsində sümük bütövlüyünün pozulmasıdır. Zədənin yeri, yerdəyişmə dərəcəsi, oynaq səthinin iştirakı və yumşaq toxumaların vəziyyəti müalicə taktikasının seçilməsində əsas rol oynayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kürək sınığı
- skapula sınığı
Xəstəlik haqqında
Kürək sümüyü sınıqlarının yayılması dayaq-hərəkət aparatı travmalarının ümumi strukturunda 1,5%-i keçmir. Zədə xəttinin istiqaməti müxtəlif ola bilər, buna əsasən travmanın təsnifatı aparılır.
Sağ və ya sol kürək sümüyünün sınığı bilavasitə zərbə, çiyin başının bilvasitə təsiri və ya qopma mexanizmi nəticəsində baş verə bilər. Bu lokalizasiyalı travmalar üçün sınığın klassik əlamətləri – şişkinlik, funksiya pozulması, ağrı, qançırlar xarakterikdir. Lakin zədə xəttinin topikasından asılı olaraq klinik mənzərənin dəyişkənliyi mümkündür.
Kürək sümüyü sınıqlarının müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər. Son zamanlar kürək sümüyü sahəsinin cərrahiyyəsi fəal şəkildə inkişaf edir. Düzgün və vaxtında aparılmış əməliyyat sağalma müddətini sürətləndirməyə və insana aktivliyini daha tez qaytarmağa imkan verir. Lakin bu cür müdaxilələr yüksək mürəkkəblik ilə fərqlənir, buna görə də cərrahi müalicə ixtisaslaşdırılmış mərkəzlərdə aparılır. Ən yaxşı nəticələrə nail olmaq üçün gündəlik praktikaya qabaqcıl müalicə üsulları tətbiq edilir.
Səbəbləri
Kürək sümüyünün sınığı travmatizmin nəticəsidir. Ən çox bu, kürək sümüyü nahiyəsinə birbaşa zərbə dəyməsi və ya oraya yıxılma zamanı baş verən birbaşa sümük travmasıdır. Bəzi hallarda yüksək enerjili təsir kürək sümüyünə dolayı yolla ötürülə bilər, məsələn, düz qol üzərinə yıxılarkən kürək sümüyü ikinci dərəcəli olaraq zədələnir (adətən bu, onun çıxıntılarının zədələnməsi və ya oynaq boşluğunun travmalaşması ilə müşayiət olunur). Kürək sümüyünün sınığı məişət, idman, nəqliyyat və ya istehsalat travmasının nəticəsi ola bilər.
Təsnifat
Topoqrafik əlamətə görə kürək sümüyü sınıqlarının aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- kürək sümüyü gövdəsinin bütövlüyünün pozulması;
- çıxıntıların (akromial və ya kürəkvari çıxıntının) bütövlüyünün pozulması;
- kürək sümüyü boynunun bütövlüyünün pozulması;
- kürək sümüyü bucaqlarının bütövlüyünün pozulması (kənar sınıq);
- kürək sümüyü ostisinin (qabarığının) bütövlüyünün pozulması;
- oynaq çuxurunun bütövlüyünün pozulması.
Dəri örtüyünün vəziyyətinə görə sınıqlar qapalı (dəri toxunulmamış) və açıq (kürək sahəsində yara olan) ola bilər.
Sümük qırıntıları yerini dəyişə (yerdəyişmə ilə olan zədələnmələr) və ya tipik yerdə qala bilər (yerdəyişməsiz zədələnmələr).
Praktiki baxımdan kürək sümüyü sınıqları 3 kateqoriyaya bölünür:
- A kateqoriyası – sınıq xətti çiyin oynağının hüdudlarından kənarda keçir;
- B kateqoriyası – zədə xətti çiyin oynağını qismən əhatə edir;
- C kateqoriyası – zədə xətti oynaq boşluğunun daxilində yerləşir (bu cür sınıqlar ən mürəkkəb olanlardır).
Klinik mənzərə
Kürək sümüyü sınığının simptomları zədənin topikası ilə bağlıdır.
- Gövdənin anatomiyası pozulduqda və ya bucaqlar zədələndikdə ağrıdan əlavə, üçbucaqlı yastıq əlaməti adlanan (qansızma ilə bağlı üçbucaq formalı şişkinlik) müəyyən edilir. Əl ilə yoxlarkən həkim kürək sümüyünün patoloji formasını, qeyri-xarakterik hərəkətliliyi və sümük xırıltısını aşkar edə bilər. Əlin funksiyasının qismən pozulması müşahidə olunur.
- Çuxurun (oynaq boşluğunun) daxili sınığı intensiv ağrı, çiyin birləşməsinin boşluğuna qansızma, funksiyanın əhəmiyyətli məhdudlaşması ilə müşayiət olunur. İnsan çiyin oynağında hərəkət edə bilmir.
- Kürək sümüyü boynunun sınığı demək olar ki, həmişə sümük qırıntılarının vəziyyətinin dəyişməsi ilə əlaqəlidir, nəticədə çiyin qabağa və aşağıya doğru enir. Çiyin oynağının forması dəyişir, bu zaman hətta vizual olaraq akromial çıxıntı yaxşı müəyyən edilir, onun altında çökmə formalaşır. Travma yerinin əl ilə yoxlanması güclü ağrılılıqla müşayiət olunur, sümük krepitasiyası müəyyən edilə bilər.
- Akromion və ya kürəkvari çıxıntının sınığı çiyin oynağında hərəkətlərin əhəmiyyətli məhdudlaşması ilə müşayiət olunur, çünki insanı intensiv ağrı sindromu narahat edir. Zədələnmiş sahə şişkindir. Təxminən ikinci-üçüncü günlərdən qançır görünür. Çıxıntıların palpator müayinəsində sümük xırıltısı müəyyən edilir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Çiyin qurşağının travmatik zədələnməsi və kürək sümüyü sınığına şübhəli əlamətlərin olması zamanı rentgenoqrafik müayinə aparılır. Şəkillər ən azı 2 proyeksiyada – düz və lateral – çəkilir.
Kürək sümüyünün bütövlüyünün pozulması insanın ümumi vəziyyətini ağırlaşdıran digər zədələnmələrlə əlaqəli ola bilər. Bu cür vəziyyətlər arasında qabırğa sınıqları, plevra boşluğunda hava və ya qanın yığılması, ağciyər zədəsi, kəllə-beyin travması, üz travması, onurğa zədələnmələri ola bilər. Həkim bu xüsusiyyətləri kompleks müayinə proqramını tərtib edərkən nəzərə alır.
Müalicə
Əksər hallarda kürək sümüyü sınığının müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Lakin bəzi hallarda əməliyyatın yerinə yetirilməsi üçün göstərişlər yaranır.
Kürək sümüyü sınıqları çox vaxt sümük qırıntılarının əhəmiyyətli yerdəyişməsi ilə müşayiət olunmur, buna görə də, bir qayda olaraq, repozisiya aparılmır. Həkimin qarşısında duran vəzifə kürək sümüyünə düzgün vəziyyət vermək üçün əli düzgün fiksasiya etməkdir. Dezo sarğısı qoyulmazdan əvvəl zədələnmiş sahənin yerli anesteziyası aparılır, bu zaman qoltuqaltı nahiyəyə dəstəkləyici valik qoyulur.
Yerdəyişmə ilə olan sınıqlarda əvvəlcə sümük qırıntılarının düzgün vəziyyətini bərpa etmək tələb olunur. Bunun üçün qapalı repozisiya aparıla bilər, əhəmiyyətli yerdəyişmədə isə cərrahi müalicəyə üstünlük verilir. Repozisiyanın effektivliyi klinik müayinə və rentgenoloji nəzarət vasitəsilə qiymətləndirilir.
Son zamanlar kürək sümüyü sınıqlarında cərrahi müalicə üsulları daha tez-tez tətbiq olunmağa başlayıb. Bu, onların uzunmüddətli immobilizasiya tələb etməməsi və sümük qırıntılarını mükəmməl dəqiqliklə uyğunlaşdırmağa imkan verməsi ilə əlaqədardır ki, bu da insanın adət etdiyi həyat tərzinə daha tez qayıtması üçün şərait yaradır.
Kürək sümüyü sınığının cərrahi müalicəsinə göstərişlər aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- qırıntılı sınıq;
- oynaq çıxıntısının zədələnməsi;
- kürək sümüyü boynunun zədələnməsi;
- kürək sümüyü və körpücük sümüyünün birgə zədələnməsi;
- oynaq çıxıntısının çiyin oynağının hüdudlarından kənara yerdəyişməsi.
Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır. Cərrah kürək sümüyü tərəfindən çiyin qurşağına giriş yaradır. Bundan sonra sümük qırıntılarının uyğunlaşdırılması və ardından onların sümüküstü lövhələr və vintlərlə fiksasiyası aparılır. Bu konstruksiyalar kürək sümüyünün sümük möhkəmliyi ən yüksək olan sahələrində – ost, oynaq çıxıntısı, kürək sümüyünün daxili və xarici kənarında qoyulur. Cərrahi müalicədə sağalma dövrü adətən təxminən 2 həftə təşkil edir, bundan sonra çiyin oynağının aktiv bərpası aparılır.
Çiyin oynağının qabarıq hemartrozunda oynaq boşluğunun sonrakı sanasiyası ilə müalicəvi artroskopiya aparıla bilər. Bu, posttravmatik osteoartroz risklərini azaltmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Sümük fraqmentlərinin birləşməsindən sonra kürək sümüyü sınığından sonrakı aktiv reabilitasiya mərhələsi başlayır. Bu zaman xəstə müalicəvi bədən tərbiyəsi çərçivəsində xüsusi hərəkətlər yerinə yetirərək çiyin oynağının işlədilməsi ilə məşğul olur. Fizioterapiya prosedurları, masaj və oynağın teyplənməsi çiyin qurşağının funksionallığının bərpasını sürətləndirir.
Profilaktika
Kürək sümüyü sınığının profilaktikası travmatizmin qarşısının alınmasına yönəlmişdir. Hündürlükdə iş görərkən mühafizə vasitələrindən istifadə edilməlidir.
Yadda saxla!
Kürək sümüyü fraqmentlərinin sürüşməsi ilə olan sınıqlara az rast gəlinir. Lakin onlar hər dəfə baş verdikdə potensial ağırlaşmaların sayı artır. Əlverişsiz nəticələr sırasına çiyin oynağının funksiyasının pozulması, posttravmatik artrozun inkişafı, əzələ disfunksiyası və impinjment-sindromun (çiyin manjetinin xroniki travmalaşması, onun sonrakı zədələnməsi və davamlı ağrılarla nəticələnməsi) yaranması daxildir. Buna görə də hazırda kürək sümüyü sınıqlarının cərrahi müalicəsi üçün göstərişlər genişləndirilmişdir.
Suallar və cavablar
Müalicə sınığın lokalizasiyası, yerdəyişməsi, stabilliyi, oynaq səthinin iştirakı və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
