Fəqərənin yarımçıxığı fəqərə oynaqlarında tam çıxıq olmadan anatomik münasibətin qismən pozulmasıdır. Travmatik hallarda onurğa stabilliyi və nevroloji status qiymətləndirilməlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vertebral sublüksasiya
- fəqərənin yerdəyişməsi
Xəstəlik haqqında
Vertebral yarımçıxığın əsasında oynaq səthlərinin ya sagittal, ya da frontal müstəvidə vəziyyətinin dəyişməsi durur (müvafiq olaraq rotasion mexanizm və ya sürüşmə mexanizmi). Fəqərələrin yerdəyişməsi nəticəsində spinal kanal deformasiyaya uğrayır, ağrılar (sinir köklərinin sıxılması) yaranır və ya daxili orqanların işi pozulur.
Yarımçıxığın ən tez-tez rast gəlinən lokalizasiyası boyun və bel seqmentləridir, yəni ən böyük hərəkətliliyə malik zonalardır. Döş nahiyəsi çox daha az travmaya məruz qalır.
Fəqərənin yarımçıxıq simptomları cüzi ifadə olunur. Klinik mənzərənin bulanıqlığı xəstələrin tibbi yardıma gec müraciət etməsinin səbəbinə çevrilir. Patoloji proses birləşən nahiyələrə, məsələn, bel-oma, boyun-döş nahiyəsinə və s. təsir etdikdə simptomatika daha aydın olur.
Diaqnostikada rentgen-skanlama mühüm köməklik göstərir. Lakin mürəkkəb klinik hallarda onurğa sütununun addım-addım öyrənilməsi göstərişdir, bunun üçün tomoqrafiya (kompüter və ya maqnit-rezonans) aparılır.
Yarımçıxığın müalicəsi əsasən konservativ üsullarla həyata keçirilir. Onların effektiv olmadığı hallarda cərrahi müdaxilənin aparılması məsələsi həll olunur.
Fəqərənin yarımçıxığı onun fəqərələrarası oynaqda qismən yerini dəyişməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: travmatoloq-ortoped.
Səbəbləri
Anadangəlmə yarımçıxıqların səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- bətndaxili inkişaf mərhələsinin xüsusiyyətləri ilə bağlı vertebral sütunun anormal quruluşu;
- iri döl, kiçik çanaq sümüklərinin deformasiyaları və digər amillərlə əlaqəli doğuş prosesinin ağırlaşmış gedişi.
Təsnifat
Səbəbedici amil nəzərə alınmaqla vertebral yarımçıxıqlar aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:
- anadangəlmə və ya qazanılmış vəziyyət;
- travmatik və qeyri-travmatik yarımçıxıqlar.
Qazanılmış yarımçıxıqlar aşağıdakı səbəbedici amillərlə əlaqədardır:
- travmatik təsir (yıxılma, birbaşa zərbə, nəqliyyat qəzaları və s.);
- onurğa sütununu əhatə edən əzələlərin kəskin, həddindən artıq güclü yığılması;
- fəqərələrarası oynaqlarda kəskin əyilmə-açılma;
- onurğa sütununun strukturlarını əhatə edən törəmələr;
- onurğa sütununun qazanılmış deformasiyaları.
Travmatik zədələnmə ehtimalı aşağıdakı şəraitlərdə artır:
- ağırlıq qaldırmaq;
- əzələləri yükə hazırlayan isinmə olmadan fiziki hərəkətlərin yerinə yetirilməsi;
- eyni vəziyyətdə uzun müddət qalmaq;
- soyuğun yerli təsiri;
- əzələ spazmı ilə müşayiət olunan patoloji proseslər;
- 35-40 yaşlarında başlayan və müxtəlif insanlarda müxtəlif sürətlə gedən sümük-qığırdaq strukturlarının yaşla bağlı degenerasiyası.
Klinik mənzərə
Onurğanın yarımçıxıq simptomları 2 kateqoriyaya bölünür:
- onurğa sütununun anatomiyasının dəyişməsi faktı ilə əlaqədar olan qeyri-spesifik simptomlar;
- xarakteri vertebral kanalın zədələnmə səviyyəsi ilə şərtlənən spesifik simptomlar.
Vertebral yarımçıxığın qeyri-spesifik əlamətləri bunlardır:
- palpasiya zamanı güclənə bilən lokal ağrılılıq (əvvəlcə kəskin xarakter daşıyır, sonra intensivliyi azalır);
- refleks olaraq yaranan və onurğa kanalını zədələnmədən qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş əzələ gərginliyi (lakin belə vəziyyət patoloji xarakter daşıyır və uzunmüddətli spazm zamanı davamlı vertebral deformasiya inkişaf edir);
- ürək döyüntüsü tezliyinin artması, tənəffüs pozğunluqları və tərləmənin artması – bu vegetativ simptomlar kəskin ağrıya cavab olaraq yaranır.
Tədricən inkişaf edən qeyri-travmatik yarımçıxıq mexanizmində ağrı sindromu hətta olmaya bilər və ya cüzi ifadə oluna bilər. Lakin zaman keçdikcə yalnız kürəyin hüdudlarında lokalizasiya olunmayan, həmçinin (zədələnmə səviyyəsindən asılı olaraq) qola və ya ayağa da yayılan ağrı və diskomfort yaranır. Əzələ zəifliyi müşahidə oluna bilər, duruş pozula bilər və s.
Spesifik simptomlar kompressiya səviyyəsi ilə müəyyən olunur:
- boyun yarımçıxığında baş beynin qidalanması pozulur (fəqərə arteriyasının sıxılması), bu, baş gicəllənməsi, baş ağrısı, gözdə çəyirtkə uçuşması, qulaqlarda cingilti və digər əlamətlərlə müşayiət olunur;
- yuxarı döş nahiyəsində yarımçıxıq zamanı çiyin sinir kələfi sıxılır – qol əzələlərinin zəifliyi, barmaqların keyimə, yuxarı ətraf dərisinin soyuması yaranır;
- bel-oma seqmentində yarımçıxıq zamanı çanaq orqanlarının funksiyası zərər çəkir;
- oma-büzdüm nahiyəsinin yarımçıxığı adətən oturarkən yaranan ağrılarla xarakterizə olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Vertebral yarımçıxıqdan şübhələnilən xəstənin müayinə proqramına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- rentgenoqrafiya və ya kompüter tomoqrafiyası – sümük strukturlarını yaxşı vizuallaşdırmağa imkan verir (KT-də skanlama addımı 3-4 mm təşkil edir, buna görə də əldə edilən görüntülər yüksək dəqiqliyi ilə fərqlənir);
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası – yumşaq toxuma strukturlarının qiymətləndirilməsi üçün ən informativdir (fəqərələrarası yırtıq və ya disk protruziyasından şübhələnildikdə seçim metodudur);
- elektromioqrafiya – müxtəlif nahiyələrdə sinir-əzələ keçiriciliyini qiymətləndirməyə imkan verən müayinə;
- iştirak edən əzələlərin ultrasəs skanlanması;
- nevroloqun konsultasiyası – spesifik sıxılma simptomlarının istisna edilməsinə/aşkarlanmasına yönəlmişdir;
- vertebrobazilyar nahiyə damarlarının ultrasəs skanlanması.
Müalicə
Yarımçıxıqların müalicəsi ən çox konservativ üsullarla aparılır. Bununla belə, bəzi hallarda cərrahi müdaxilə göstəriş ola bilər.
Boyun fəqərəsinin yarımçıxığının kəskin travma dövründə müalicəsi birmomentli manual reduksiya və ya Glisson ilgəyi vasitəsilə tədricən çəkmə yolu ilə aparılır. Fəqərələrin düzgün vəziyyətinin fiksasiyası üçün Şans yaxalığından istifadə olunur.
Köhnəlmiş çıxıqlarda, sinir köklərinin sıxılma simptomları olmadıqda, konservativ müalicə də göstəriş sayılır. Belə vəziyyət kəskin ağrı sindromu ilə müşayiət olunarsa, nesteroidlərin qəbulu, fiksasiya edici korset taxılması və funksional istirahət tövsiyə olunur.
Cərrahi müalicə aşağıdakı hallarda aparılır:
- konservativ müalicə taktikasından terapevtik nəticənin olmaması;
- sinir strukturlarının sıxılması simptomları;
- yarımçıxığın proqressivləşməsi.
Cərrahi müdaxilə zədələnmiş seqmentin fiksasiyasına və mümkün neyroloji pozğunluqların qarşısının alınmasına yönəlmişdir.
Reabilitasiya
Reabilitasiya mərhələsində aşağıdakı istiqamətləri əhatə edə bilən kompleks mərhələli bərpa aparılır:
- fizioterapevtik prosedurlar;
- masaj;
- gimnastik məşqlər;
- teypləmə.
Profilaktika
Vertebral yarımçıxıqların və onların əlverişsiz nəticələrinin profilaktikası onurğa ətrafı əzələlərin möhkəmləndirilməsinə yönəlmişdir. Bunun üçün müntəzəm fiziki aktivlik, üzgüçülük və digər sağlamlaşdırıcı üsullar tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Onurğanın boyun nahiyəsində və onurğa beynindəki patoloji dəyişikliklər tez-tez travmatizmin nəticəsi olur. Belə zədələnmələrdə boyun nahiyəsinin fəqərələrarası dəliklərindən keçən magistral damarlar ikincili olaraq prosesə cəlb olunur. Belə pozğunluqların nəticəsi angiodistoniya nəticəsində arterial təzyiqin yüksəlməsi, venoz damarlar üzrə qanın axınının çətinləşməsi ola bilər. Hesab olunur ki, belə pozğunluqların əsasında öz vəziyyətini dəyişmiş fəqərə tərəfindən arterial gövdələrin sıxılması, həmçinin kiçik damarların spazmlaşması durur. Belə patoloji dəyişikliklər yalnız onurğa sütununun anatomiyasının bərpasına deyil, həm də nevroloji pozğunluqların qarşısının alınmasına yönəlmiş müalicə proqramının planlaşdırılmasında nəzərə alınır.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
