Poliomielit poliovirusun törətdiyi yoluxucu xəstəlikdir. Əksər infeksiyalar yüngül keçsə də bəzi hallarda motor neyronların zədələnməsi və iflic yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uşaq iflici
Xəstəlik haqqında
Mərkəzi sinir sistemini zədələyən və iflicə səbəb olan virus infeksiyasına poliomielit deyilir. Bu xəstəliyin və onun ağırlaşmalarının müalicəsi ilə nevroloqlar və ortopedlər məşğul olur.
Poliomielit sinir sistemini zədələyən virus təbiətli yoluxucu xəstəlikdir. Virus hücumunun əsas hədəfi insanın hərəki fəallığına, həssaslığa və daxili orqanların fəaliyyətinin tənzimlənməsinə cavabdeh olan onurğa beynidir. Bundan əlavə, poliomielit baş beynin zədələnməsi, tənəffüsün pozulması və ətrafların deformasiyası ilə ağırlaşa bilər. İnfeksiyanın erkən simptomları, bədən temperaturunun yüksəlməsi və zəiflik kimi, adi soyuqdəymə ilə oxşarlıq təşkil edə bilər. Bəzi xəstələrdə mərkəzi sinir sisteminin zədələnmə simptomları tez əmələ gəlir. Vaxtında müalicə olunmadıqda poliomielit ölümlə nəticələnə bilər.
Poliomielit yetkin insanlarda son dərəcə nadir hallarda diaqnoz qoyulur. Virus infeksiyasına daha çox məktəbəqədər yaşlı uşaqlar meyillidirlər. Dayaq-hərəkət aparatının yetişmə və formalaşma dövründə poliomielit xəstəni əlil edən ən ağır ağırlaşmalara səbəb olur. İflic formasını keçirmiş insanlarda sonradan ömürlük hərəki, bəzən isə tənəffüs pozğunluqları qala bilər. Həkimlər xəstəliyin inkişafının qarşısını yalnız vaxtında aparılan vaksinasiya vasitəsilə ala bilərlər. Əgər infeksiya artıq baş veribsə, həkimlər ümumi möhkəmləndirici terapiya aparır və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını alırlar.
Səbəbləri
Poliovirusla yoluxma ən çox xəstə insanla və ya infeksiyanın simptomsuz daşıyıcısı ilə təmasda baş verir. Virus əsasən bağırsaqda çoxalır və nəcislə uzun müddət xaric olur, suda və ətraf mühitdə uzun müddət qalır, buna görə də əsas ötürülmə yolu fekal-oral yoldur – çirklənmiş əllər, su və qida vasitəsilə. Xəstəliyin ilk günlərində virus burun-udlaq selikində də olur, buna görə hava-damcı yolu ilə ötürülmə də mümkündür, lakin daha az əhəmiyyət daşıyır.
Həkimlərə quruluşuna və xəstəliyin gedişatına görə fərqlənən üç tip poliovirus məlumdur. Yoluxmaların böyük əksəriyyəti simptomsuz və ya yüngül keçir, iflic forması isə yoluxanların 1%-dən az hissəsində inkişaf edir; iflic hallarının çoxu I tip poliovirusla bağlıdır.
Yoluxma risk amilləri:
- İmmunitetin anadangəlmə və qazanılmış pozğunluq formaları. QİÇS-infeksiyası olduqda xəstəlik vaksinasiyadan sonra inkişaf edə bilər;
- Uşaqlarda kifayət qədər olmayan şəxsi gigiyena;
- Vaxtında vaksinasiyanın olmaması və uşaq müəssisələrinə getmə;
- Yaşayış yerində əlverişsiz sanitariya şəraiti;
- Uşağın 5 yaşa qədər olan yaşı.
Müxtəlif ölkələrin tibb təşkilatlarının birgə səyləri sayəsində poliomielit tədricən aradan qalxır. İnkişaf etmiş ölkələrdə bu infeksiya nadir və qəflətən yaranır. Bu və ya digər ölkədə xəstəliyin yayılma səviyyəsi birbaşa səhiyyənin təşkilindən və virusa qarşı peyvənd olunmuş insanların sayından asılıdır.
Klinik mənzərə
Simptomların olmaması ilə xarakterizə olunan inkubasiya dövrü yoluxmadan sonra 7-12 gün ərzində davam edə bilər. Poliomielitin erkən əlamətləri, hərarət, zəiflik və diareya kimi, bağırsaq infeksiyası və ya soyuqdəymə əlamətlərinə bənzəyə bilər. Bəzi hallarda xəstələrdə baş beynin qişalarının iltihabı və ya qeyri-spesifik infeksion simptomatikanın müşahidə olunduğu, orta dərəcədə xoşxassəli infeksiya forması yaranır. Poliomielitin bu formaları nadir hallarda ağır ağırlaşmalara səbəb olur. Simptomların olmadığı virus daşıyıcılığı da uşaqlarda və yetkinlərdə aşkarlanır.
Poliomielitin iflic formasının əlamətləri:
- Həssaslıq qorunmaqla yuxarı və aşağı ətrafların hərəkətliyinin pozulması;
- Reflekslərin itməsi;
- Ətraf əzələlərində zəiflik hissi;
- Aşağı ətrafların qeyri-xarakterik vəziyyəti (əyilməsi);
- Gecə vaxtı güclənən tənəffüs pozğunluğu;
- Ətrafların qısalması və deformasiyası;
- Qarında ağrılar və diareya;
- Baş gicəllənməsi və zəiflik.
Əgər sizdə bu kimi simptomlar müşahidə olunursa, həkimə müraciət etməyi məsləhət görürük. Vaxtında məsləhət sağlamlığınız üçün mənfi nəticələrin qarşısını alacaq.
Sonradan xəstədə xəstəliyin ağırlaşma simptomları yarana bilər. Bu, boğulma hissi, güclü baş gicəllənməsi və psixi həyəcandır. Kəskin tənəffüs çatışmazlığı simptomları yarandıqda təcili tibbi yardım tələb olunur. Dayaq-hərəkət pozğunluqları onurğanın əyilməsi, kosolaplıq, yastıpəncəlik və digər deformasiyalarla təzahür edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Poliomielitdən şübhələndikdə nevroloqun qəbuluna yazılmaq lazımdır. Həkimi qəbul zamanı xəstəliyin simptomlarını öyrənir və reflekslərin və hərəki fəallığın pozulması kimi infeksiyanın xarakterik əlamətlərini aşkar etmək üçün ümumi müayinə aparır. Diaqnostikanın bu mərhələsində nevroloq rotavirus infeksiyası və ya qrip kimi oxşar erkən simptomları olan hər hansı digər infeksiyanın mövcudluğunu istisna edir. Diaqnozu təsdiqləmək və xəstənin vəziyyətinin ağırlığını qiymətləndirmək üçün laborator və instrumental tədqiqatlar aparılır.
Istifadə olunan diaqnostika üsulları:
- Burun-udlaq yaxması. Bu tədqiqat virus saxlayan bioloji material nümunəsi almaq üçün aparılır. Həkim xəstədən ağzını geniş açmasını xahiş edir və steril tamponla burun-udlaq selikini götürür. Alınmış material steril konteynerə yerləşdirilir və törədicini aşkar etmək üçün mikrobioloji tədqiqat aparılması məqsədilə laboratoriyaya göndərilir;
- Nəcis analizi. Bu, daha bir rahat və informativ tədqiqat üsuludur. Həkim xəstəyə və ya xəstə uşağın valideynlərinə nəcis nümunəsinin necə götürülməsini izah edir. Steril konteynerə qablaşdırılmış material virusu aşkar etmək üçün laboratoriyada öyrənilir;
- Lyumbal punksiya – xəstənin onurğa beyni mayesinin tədqiqi vasitəsilə diaqnozun təsdiqi üsuludur. Prosedur uzanmış və ya oturmuş vəziyyətdə aparıla bilər. Bu zaman həkim xəstədən ayaqlarını və belini əyməsini, həmçinin dizlərini əlləri ilə qucaqlamasını xahiş edir. Mütəxəssis narahatlıq hisslərini aradan qaldırmaq üçün ağrıkəsici preparat vurur və xəstənin yaşından asılı olaraq düzgün onurğaarası boşluğu seçir. Həkim dərini deşir, iynəni onurğa beyni mayesini saxlayan hörümçəkaltı boşluğa çatdırır və material götürür. Poliomielit xəstələrində onurğa beyni mayesi deşikdən sonra təzyiq altında axır. Prosedur başa çatdıqdan sonra həkim xəstədən iki saat ərzində qarnı üstə uzanmış vəziyyətdə qalmasını xahiş edir;
- Elektromioqrafiya – periferik sinirlərin, innervasiyanın və əzələlərin işləmə qabiliyyətinin vəziyyətini öyrənən instrumental tədqiqat üsuludur. Nevroloq iflic zamanı onurğa beyninin zədələnmə sahəsini müəyyən etmək üçün bu proseduru aparır. Tədqiqat zamanı həkim xəstənin dərisini antiseptiklə işləyir və aparata birləşdirilmiş elektrodları yerləşdirir. 30-45 dəqiqə ərzində məlumat toplanılır.
Laboratoriyasının müasir diaqnostik avadanlığı həkimlərə tədqiqatları tez aparmağa və təhlükəli xəstəliyin müalicəsinə dərhal başlamağa imkan verir.
Xidmətlər
Müalicə
Yüksək ixtisaslaşdırılmış müalicə aparmaq və daimi həkim nəzarəti təmin etmək üçün poliomielitli xəstə hospitallaşdırılır. Nevroloqları xəstəliyin simptomlarının yüngülləşdirilməsinə, ağırlaşmaların qarşısının alınmasına və dayaq-hərəkət sisteminin bərpasına yönəlmiş terapiya aparırlar. Xəstəyə kifayət qədər qida maddələrinin daxil olması üçün xüsusi pəhriz təyin olunur, qidanın udulmasında çətinlik olduqda isə xüsusi zond istifadə edilir. Nevroloq poliomielitin artıq yaranmış ağırlaşmalarını diqqətlə qiymətləndirir və orqanizmin həyati vacib funksiyalarının dəstəklənməsi üsulunu seçir.
Aparılan müalicə:
- Ağır tənəffüs çatışmazlığı zamanı süni ağciyər ventilyasiyası aparatlarının tətbiqi. Xüsusi aparat lazımi konsentrasiyada oksigen olan qaz qarışığının verilməsi vasitəsilə tənəffüs çatışmazlığını kompensasiya edir. Baş beynin tənəffüs mərkəzinin ağır zədələnməsi halında aparat tənəffüs əzələlərini və tənəffüsün tənzimlənmə sistemini əvəz edərək nəfəsalma və nəfəsvermə proseslərinə tam nəzarət edir. Hava vermək üçün maska və ya traxeyaya yerləşdirilən intubasiya borusu istifadə olunur;
- Xəstənin vəziyyətinin yüngülləşdirilməsinə yönəlmiş dəstəkləyici terapiya. Yataq rejimi, ağrıkəsici və qızdırmasalıcı vasitələr, əzələ ağrısını azaltmaq üçün isti kompreslər, maye və elektrolit balansının saxlanması tətbiq olunur;
- Kəskin infeksiyadan sonra bərpaedici terapiya. Dayaq-hərəkət aparatının işini yaxşılaşdırmaq üçün nevroloq müxtəlif reabilitasiya prosedurları təyin edir. İlk növbədə bu, müalicəvi masaj və əzələ atrofiyasının qarşısını almağa imkan verən əzələlərin elektromiostimulyasiyasıdır, həmçinin müalicəvi bədən tərbiyəsi aparılır;
- Xəstəliyin ağırlaşmalarını yüngülləşdirmək üçün xüsusi vasitələrdən istifadə. Ortoped zərurət olduqda zədələnmiş ətraflara gips sarğıları və şinlər qoyur.
- Tətbiq olunan kompleks reabilitasiya üsulları xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir.
Profilaktika
Həkim tövsiyələrinə əməl edilməsi poliovirusla yoluxmanın qarşısının alınmasına kömək edir.
Əsas profilaktika üsulları:
- Peyvənd planına uyğun vaksinlərin vaxtında tətbiqi;
- Xəstənin ailənin digər üzvlərindən təcrid edilməsi;
- İmmunitetin anadangəlmə patologiyalarında daimi müayinələr.
Həkimləri xəstəliyin profilaktika üsullarını izah etmək və müayinələr təyin etmək üçün konsultasiyalar keçirir.
Yadda saxla!
Poliomielitin effektiv müalicəsi yoxdur, lakin peyvəndlə onun qarşısını tamamilə almaq olar. Uşağınızın peyvəndlərinin milli təqvimə uyğun tam olduğunu yoxlayın; xəstəliyin hələ qeydə alındığı ölkələrə səfərdən əvvəl böyüklər də həkimlə məsləhətləşməlidir. Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- qızdırmadan sonra qəflətən yaranan qol və ya ayaqda zəiflik, iflic;
- nəfəs almanın, udmanın və ya danışmanın çətinləşməsi;
- yüksək temperaturla birlikdə güclü baş ağrısı, ənsə əzələlərinin gərginliyi, əzələ ağrıları.
Uzun illər əvvəl poliomielit keçirmiş insanlarda yeni əzələ zəifliyi, güclü yorğunluq və oynaq ağrıları yaranarsa, bu, postpoliomielit sindromunun əlaməti ola bilər — planlı şəkildə nevroloqa müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Uşaqların immun sistemi hələ tam formalaşmadığından və peyvənd olunmamış uşaqlarda qoruyucu antitellər mövcud olmadığından, onlar poliovirusa qarşı böyüklərdən daha həssasdır. Xəstəlik daha çox çirklənmiş su, qida və ya əllər vasitəsilə yayıldığından, gigiyena qaydalarına az riayət edən yaş qrupu əlavə risk altındadır. Planlı peyvəndlənmə bu riski əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Bu, zədələnmənin dərəcəsindən asılıdır. Bəzi xəstələrdə hərəki funksiya vaxt keçdikcə qismən bərpa olunur, xüsusən reabilitasiya erkən başlandıqda. Digər hallarda, onurğa beynindəki sinir hüceyrələri ciddi zədələndikdə, əzələ zəifliyi və ya iflic uzun müddət, bəzən həmişəlik qala bilər. Dəqiq proqnozu nevroloq zədələnmənin həcminə görə fərdi qaydada verir.
Bəli, peyvənd olunmamış və ya immuniteti zəif olan böyüklər də poliovirusla yoluxa bilər, baxmayaraq ki, xəstəlik daha çox uşaqlıq yaşında rast gəlinir. Böyüklərdə gediş bəzən daha ağır keçə bilər. Peyvəndlənmə tarixçəsi bilinməyən və ya natamam olan yeniyetmə və böyüklərdə əlavə peyvəndləmə zərurəti həkim tərəfindən qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
