Mielit onurğa beyninin iltihabıdır: ayaqlarda zəiflik, hissiyyat pozuntusu, sidik və nəcis ifrazının pozulması ilə bir neçə saat və ya gün ərzində inkişaf edir. Təcili müayinə və müalicə tələb edən vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Onurğa beyninin iltihabı
- transvers mielit
- kəskin transvers mielit
- Myelitis
Xəstəlik haqqında
Mielit onurğa beyninin iltihabıdır. Onurğa beyni baş beyinlə bədən arasında hərəkət, hissiyyat və daxili orqanların fəaliyyətinə aid siqnalları ötürür. İltihab zamanı onun bir və ya bir neçə seqmentində sinir lifləri və onları örtən mielin qişası zədələnir, nəticədə zədə səviyyəsindən aşağıda hərəkət, hissiyyat, sidik kisəsi və bağırsaqların funksiyası pozulur.
Mielit müstəqil xəstəlik kimi və ya dağınıq skleroz, optikonevromielit spektri xəstəliyi, MOG-anticisim xəstəliyi kimi immun mənşəli xəstəliklərin, sistem autoimmun xəstəliklərin və infeksiyaların təzahürü kimi yarana bilər. Xəstəlik istənilən yaşda, o cümlədən uşaqlarda rast gəlinir, lakin daha çox gənc və orta yaşlı yetkinlərdə müşahidə olunur.
Mielit nadir, lakin ciddi vəziyyətdir: əlamətlər bir neçə saat və ya gün ərzində artır. Onurğa beynini sıxan cərrahi səbəbləri vaxtında istisna etmək və müalicəyə erkən başlamaq bərpa şansını artırır, ona görə ilk əlamətlərdə gecikmədən tibbi yardım almaq lazımdır.
Səbəbləri
Əksər hallarda mielit immun sistemin onurğa beyni toxumasına qarşı yönələn reaksiyası ilə bağlıdır. Bəzən iltihabı bilavasitə infeksiya törədir, bir qism pasiyentdə isə hərtərəfli müayinəyə baxmayaraq səbəb tapılmır.
- Demyelinləşdirici xəstəliklər – dağınıq skleroz, optikonevromielit spektri xəstəliyi, MOG-anticisim xəstəliyi; mielit onların ilk təzahürü ola bilər.
- Virus infeksiyaları – herpes qrupu virusları (o cümlədən suçiçəyi və qurşayıcı dəmrov virusu), enteroviruslar, HİV və digərləri.
- Bakterial və digər infeksiyalar – sifilis, Layme borreliozu, vərəm, bruselyoz, mikoplazma infeksiyası.
- Sistem autoimmun xəstəliklər – sistem qırmızı qurdeşənəyi, Şeqren sindromu, antifosfolipid sindromu, sarkoidoz.
- İnfeksiyadan sonrakı immun reaksiya – keçirilmiş virus infeksiyasından bir neçə həftə sonra yarana bilər; peyvənddən sonra belə reaksiya çox nadir hallarda təsvir olunub.
- Paraneoplastik mielit – nadir hallarda bədxassəli şişə qarşı yaranan immun cavab onurğa beyninə yönəlir.
- İdiopatik mielit – bütün müayinələrə baxmayaraq səbəb aşkar edilmədikdə belə adlanır.
B12 vitamini və mis çatışmazlığı, şüalanma, onurğa beyninin qan dövranının pozulması da mielitə bənzər mənzərə yarada bilər; bu vəziyyətlər diaqnostika zamanı mütləq nəzərə alınır.
Təsnifat
- Kəskin tam transvers mielit – onurğa beyninin müəyyən səviyyədə bütün en kəsiyi boyu zədələnməsi; hər iki tərəfdə simmetrik zəiflik və hissiyyat pozuntusu ilə gedir.
- Parsial (qismən) mielit – en kəsiyin bir hissəsinin zədələnməsi; əlamətlər asimmetrik və daha yüngül olur, dağınıq skleroz üçün xarakterikdir.
- Uzun seqmentli mielit – MRT-də üç və daha çox onurğa seqmenti boyu uzanan ocaq; optikonevromielit spektri xəstəliyi və MOG-anticisim xəstəliyi üçün tipikdir.
- İnfeksion mielit – virus və ya bakteriyanın onurğa beyninə bilavasitə təsiri ilə yaranır.
- Gedişinə görə – birdəfəlik (monofazik) və təkrarlanan mielit; təkrarlanma əsasən əsas immun xəstəlikdən asılıdır.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən bir neçə saatdan bir neçə günə qədər müddətdə inkişaf edir və zədənin səviyyəsindən asılıdır: boyun şöbəsi zədələndikdə qollar da tutulur, döş və bel şöbələrində isə əsasən ayaqlar.
- ayaqlarda, bəzən qollarda sürətlə artan zəiflik, yerimənin çətinləşməsi, ağır hallarda iflic;
- bədəndə müəyyən səviyyədən aşağı keyimə, gizildəmə, yanma hissi, isti və soyuğu zəif hiss etmə;
- döş qəfəsini və ya qarnı «kəmər» kimi sıxma hissi;
- bel, kürək və ya boyunda ağrı, bəzən qurşayıcı xarakterli;
- sidik tutulması, tez-tez və ya qəfil sidik ifrazı istəyi, sidiyi saxlaya bilməmə;
- qəbizlik və ya nəcisi saxlaya bilməmə;
- cinsi funksiyanın pozulması;
- sonrakı dövrdə əzələ spastikliyi, ayaqlarda qıcolmaya bənzər yığılmalar.
Uşaqlarda xəstəlik çox vaxt keçirilmiş infeksiyadan sonra başlayır, ağrı və hərarət daha qabarıq ola bilər; kiçik uşaq gəzməkdən imtina edir, şıltaqlıq edir. Hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövrdə ilk əlamətlər yorğunluq və ya bel ağrısı kimi qəbul olunub diqqətdən kənarda qala bilər.
Dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər ayaqlarda və ya qollarda zəiflik saatlar ərzində artırsa, bədəndə hissiyyatın «səviyyəsi» yaranıbsa, sidik ifraz etmək mümkün deyilsə, nəfəs almaq çətinləşibsə və ya eyni zamanda görmə kəskin pisləşibsə. Belə hallarda evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Mielit şübhəsi təcili müayinə tələb edir. İlk növbədə onurğa beynini sıxan şiş, qansızma, abses və ya disk yırtığı kimi cərrahi səbəblər istisna edilməlidir, çünki onlar tamamilə başqa müalicə tələb edir.
- Anamnez və nevroloji müayinə – əlamətlərin başlama sürəti, keçirilmiş infeksiyalar, əvvəlki görmə və ya hissiyyat epizodları; həkim əzələ gücünü, refleksləri və hissiyyatın pozulma səviyyəsini yoxlayır.
- Onurğanın kontrastla MRT-si – əsas üsuldur: iltihab ocağının yerini və uzunluğunu göstərir, sıxılma səbəblərini istisna edir.
- Baş beynin MRT-si – dağınıq skleroza və digər demyelinləşdirici xəstəliklərə xas ocaqları aşkar edir.
- Onurğa beyni mayesinin analizi (lumbal punksiya) – iltihab əlamətlərini, infeksiyaları, oliqoklonal zolaqları göstərir.
- Qan analizləri – AQP4 və MOG anticisimləri, infeksiyalar (sifilis, HİV, herpes virusları və s.), autoimmun markerlər, B12 vitamini və mis səviyyəsi.
- Göz müayinəsi – görmə sinirinin iltihabı əlamətlərini aşkar edir, bu da optikonevromielit və ya dağınıq skleroz barədə düşünməyə əsas verir.
Differensial diaqnostika onurğa beyninin sıxılması, onurğa beyni infarktı, damar malformasiyaları, B12 vitamini çatışmazlığı və Gilyen-Barre sindromu ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- davamlı əzələ zəifliyi, qismən və ya tam iflic;
- neyrogen sidik kisəsi, təkrarlanan sidik yolları infeksiyaları, böyrəklərin zədələnmə riski;
- bağırsaq funksiyasının pozulması, xroniki qəbizlik;
- spastiklik və xroniki neyropatik ağrı;
- yataq yaraları, ayaq venalarında tromboz və ağciyər arteriyasının emboliyası riski – uzun müddət hərəkətsiz qalanlarda;
- depressiya və narahatlıq;
- təkrarlanma – əsas xəstəlikdən asılı olaraq.
Müalicə
Kəskin mielit stasionarda, nevroloji şöbədə müalicə olunur. Müalicənin məqsədi iltihabı tez dayandırmaq, ağırlaşmaların qarşısını almaq və bərpanı dəstəkləməkdir. Taktika səbəbdən asılıdır və həkim tərəfindən fərdi seçilir.
- Vena daxili qlükokortikoidlər – immun mənşəli mielitdə ilk addımdır, qısa kurs şəklində təyin olunur.
- Plazmaferez – qlükokortikoidlərə cavab kifayət olmadıqda və ya ağır hallarda; qandan zərərli anticisimləri təmizləyir.
- Vena daxili immunoqlobulin – seçilmiş hallarda, xüsusən bəzi uşaqlarda və MOG-anticisim xəstəliyində.
- Antivirus və ya antibakterial preparatlar – infeksion səbəb təsdiqləndikdə və ya ona güclü şübhə olduqda.
- Əsas xəstəliyin uzunmüddətli immunoterapiyası – dağınıq skleroz, optikonevromielit spektri xəstəliyi və ya MOG-anticisim xəstəliyində təkrarlanmanın qarşısını almaq üçün.
- Dəstəkləyici müalicə – sidik kisəsinin kateterizasiyası, tromboz profilaktikası, ağrı və spastikliyin müalicəsi, yataq yaralarının qarşısının alınması, qəbizliyin tənzimlənməsi.
- Erkən reabilitasiya – vəziyyət sabitləşən kimi başlanır.
Kəskin dövrdən sonra evdə dəri qulluğu, bədən vəziyyətinin müntəzəm dəyişdirilməsi, kifayət qədər maye qəbulu və sidik ifrazına nəzarət vacibdir. Hormon preparatlarını öz-özünə dayandırmaq və ya qəbul qaydasını dəyişmək, həmçinin «xalq üsulları»na ümid edib həkimə müraciəti gecikdirmək olmaz.
Reabilitasiya
Reabilitasiya kəskin dövrdə başlayır və aylarla davam edir. O, müalicəvi bədən tərbiyəsini, yeriş və tarazlıq məşqlərini, ergoterapiyanı (gündəlik işlərə yenidən uyğunlaşma), sidik kisəsinin idarə olunmasının, o cümlədən lazım olduqda özünü kateterizasiyanın öyrədilməsini, dayaq vasitələrinin seçilməsini əhatə edir. Psixoloji dəstək də vacibdir. Bərpa ilk aylarda daha sürətli olur, lakin bir il və daha uzun müddət davam edə bilər.
Profilaktika
Mielitin xüsusi profilaktikası yoxdur. Lakin bəzi tədbirlər xəstəliyin riskini və təkrarlanma ehtimalını azaldır:
- peyvənd təqvimi üzrə peyvəndlər – qızılca, suçiçəyi, poliomielit kimi infeksiyalardan qoruyur;
- infeksiyaların, o cümlədən cinsi yolla ötürülən infeksiyaların vaxtında müayinəsi və müalicəsi;
- gənə sancmalarından qorunma – təbiətdə qapalı geyim, repellentlər;
- dağınıq skleroz, optikonevromielit və ya MOG-anticisim xəstəliyi diaqnozu qoyulubsa, həkimin təyin etdiyi uzunmüddətli müalicəni fasiləsiz davam etdirmək;
- yeni zəiflik, keyimə və ya görmə pozuntusu yarandıqda gecikmədən nevroloqa müraciət etmək;
- balanslı qidalanma, B12 vitamini çatışmazlığının vaxtında aşkarlanması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Mielit şübhəsində təcili yardım çağırılmalıdır. Sonrakı müalicə və müşahidəni nevroloq aparır; lazım olduqda reabilitoloq, uroloq və oftalmoloq qoşulur.
Yadda saxla!
- Saatlar və ya günlər ərzində artan ayaq zəifliyi, bədəndə hissiyyatın «səviyyəsi» və sidik ifrazının pozulması təcili vəziyyətdir – dərhal 103-ə zəng edin.
- Müalicəyə nə qədər tez başlanarsa, bərpa şansı bir o qədər yüksək olur.
- Mielit dağınıq sklerozun və ya digər immun xəstəliyin ilk əlaməti ola bilər, ona görə kəskin dövrdən sonra nevroloq müşahidəsi vacibdir.
- Reabilitasiya bərpanın ayrılmaz hissəsidir və aylarla davam edir.
Faydalı Məqalələr
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Suallar və cavablar
Bir çox pasiyentdə funksiyalar qismən və ya tam bərpa olunur. Bərpa ilk aylarda daha sürətli gedir. Zədənin ağırlığı və müalicənin vaxtında başlanması proqnoza təsir edir.
Bəli, mielit dağınıq sklerozun ilk təzahürü ola bilər. Ona görə baş beynin MRT-si və onurğa beyni mayesinin analizi aparılır, lazım olduqda uzunmüddətli müalicə başlanır.
Mielitin özü yoluxucu deyil. Onu yaradan bəzi infeksiyalar ötürülə bilər, lakin əksər hallarda səbəb immun mexanizmlərdir.
Sidik kisəsinin funksiyası çox vaxt əzələ gücündən daha yavaş bərpa olunur. Bəzi pasiyentlərdə müvəqqəti və ya uzunmüddətli kateterizasiya lazım olur. Uroloq sidik kisəsinin vəziyyətini qiymətləndirir və uyğun idarəetmə üsulunu seçir.
Birdəfəlik mielit çox vaxt təkrarlanmır. Lakin optikonevromielit spektri xəstəliyi, MOG-anticisim xəstəliyi və ya dağınıq sklerozla bağlı mielit təkrarlana bilər. Belə hallarda uzunmüddətli immun müalicə təkrarlanma riskini azaldır.
Keyimə və zəiflik saatlar ərzində artırsa və ya sidik ifrazı pozulursa, gözləmək olmaz – dərhal 103-ə zəng edin. Bu əlamətlər həm mielitdə, həm də onurğa beyninin sıxılmasında yaranır və hər ikisi təcili müayinə tələb edir. Yüngül, dəyişməyən əlamətlərdə də yaxın vaxtda nevroloqa müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
