Daban mahmızı daban sümüyündə, çox vaxt plantar fassiyanın yapışma sahəsində yaranan sümük çıxıntısıdır. Daban ağrısının özü isə daha çox plantar fassiitlə əlaqəli olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kalkaneal şpor
Xəstəlik haqqında
Daban mahmızı – daban sümüyündə, adətən pəncə (plantar) fassiyasının birləşdiyi yerdə əmələ gələn sümük çıxıntısıdır (osteofit). O, çox vaxt plantar fassiitlə – pəncə bağının (fassiyasının) mikrotravmatizasiyası nəticəsində inkişaf edən xroniki vəziyyətlə – birlikdə rast gəlinir, lakin bunlar eyni anlayış deyil. Dabanda ağrının əsas mənbəyi adətən fassiyanın özünün zədələnməsi və iltihabıdır. Sümük çıxıntısı isə həmişə ağrı vermir: o, heç bir şikayəti olmayan insanlarda da rentgendə təsadüfən aşkarlana bilər, onun ölçüsü də ağrının şiddəti ilə əlaqəli deyil.
Səbəbləri
Provokasiyaedici amillər ─ qadın cinsi, 40 yaşdan yuxarı yaş, daimi şəhərdə yaşamaq.
Xəstəliyin bilavasitə səbəbləri bunlardır:
- anadangəlmə düztaban;
- hamiləlik, xüsusilə çoxdöllü hamiləlik;
- artıq çəki;
- yaşla bağlı qan axınının və toxumaların bərpa sürətinin dəyişməsi;
- travmalar;
- ayaqların sinirlərinə, damarlarına və toxumalarına təsir edən sistem xəstəlikləri ─ şəkərli diabet, podaqra, revmatoid artrit.
40 yaşdan aşağı gənc kişi və qadınlarda daban mahmızının əmələ gəlməsinin səbəbləri intensiv fiziki yüklənmələr və ayağı fiksasiya etməyən narahat ayaqqabıların ─ şıppıların, taxta başmaqların, həddindən artıq hündür «iynədaban»ların geyilməsidir.
Alt taban fassiyası daban sümüyü ilə pəncə sümüklərinin başcıqlarını birləşdirən liflü toxumadan ibarət bağdır. Yeriyərkən bağ gərilir, əsas yüklənmə daban sümüyünün qabarına bitişmə yerinə düşür. Bu yerdə mikrotravmalar qaçılmazdır, lakin mülayim yüklənmə və kifayət qədər istirahət zamanı onlar sağalmağa macal tapır.
Yüklənmə həddindən artıq olarsa, cırılma yerində aseptik (mikroorqanizmlərin iştirakı olmadan) iltihab yaranır. Məhz bu iltihab yerində tədricən sümük çıxıntısı əmələ gətirən kalsium toplanır. Sümüküstlük qıcıqlanır və çıxıntı ya bağın müstəvisində, ya da onun üzərində böyüməyə başlayır.
Daban mahmızı bir ayaqda və ya hər iki ayaqda eyni zamanda əmələ gələ bilər ki, bu da həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Klinik mənzərə
Daban mahmızı əmələ gəldiyi andan həmişə özünü büruzə vermir. Ağrının şiddəti və diskomfort sümük çıxıntısının yerləşdiyi yerdən asılıdır. Sümük çıxıntısı sinir ucuna nə qədər yaxın (səthi) yerləşərsə, ağrı bir o qədər güclü olur.
Hər şey dabanda «mismar» hissi ilə başlayır. İlk 2 həftədə bu özünəməxsus ağrı yalnız ilk addımlarda narahat edir, sonra isə özbaşına sakitləşir. Lakin zaman keçdikcə ağrı hissiyyatı yüklənmə, xüsusilə uzun müddət yeriyəndə güclənir.
Ağrıdan qaçmağa çalışan xəstə dabana basmamağa çalışır. İnsanın yerişi dəyişir, bədən çəkisi düzgün paylanmır. Ayağın xarici kənarı və ön hissələri həddindən artıq yüklənir, bu da eninə düztaban formalaşmasına gətirib çıxarır. Ön hissələr genişlənir, birinci barmağın əsasında «sümük» (çıxıntı) əmələ gəlir.
Müalicə edilmədikdə vəziyyət tədricən pisləşir. Ağrı daimi olur, ayaq hətta sakit vəziyyətdə də ağrıyır. Ağrı tutmaları özbaşına başlaya və bitə bilər, ən yersiz anda narahat edə bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Daban mahmızından xarakterik simptoma ─ yeriyərkən ağrıya görə şübhələnmək olar. Dabanı əl ilə yoxlayarkən ən çox ağrıyan yeri tapmaq mümkündür. Lakin diaqnoz qoymaq üçün müayinə tələb olunur, çünki yeriyərkən dabanda ağrı digər xəstəliklərdə də ola bilər:
- podaqra – sidik cövhəri mübadiləsinin pozulması;
- revmatoid artrit – oynaqların spesifik autoimmün iltihabı;
- Bexterev xəstəliyi, yaxud ankilozlaşdırıcı spondiloartrit;
- osteomielit – sümüyün və ətraf yumşaq toxumaların irinli-nekrotik iltihabı;
- sümük vərəmi;
- zədə (əzilmə);
- vətərlərin dartılması və ya bilək-ayaq oynağının bağ aparatının zədələnməsi;
- bakterial və ya virus təbiətli iltihab.
Bir xəstəliyi digərindən ayırmaq üçün aşağıdakı müayinələr təyin oluna bilər:
- ümumi klinik və qanın biokimyəvi analizi;
- klinik sidik analizi;
- ayağın rentgenoqrafiyası;
- ayağın MRT-si.
Ortoped həkim müşayiətedici xəstəlikləri aşkar edərsə, klinik vəziyyətə uyğun olaraq ixtisaslaşmış mütəxəssislərin ─ revmatoloqun, infeksionistin, travmatoloqun, terapevtin və ya digərlərinin konsultasiyası tələb olunacaq.
Xidmətlər
Müalicə
Daban mahmızını yalnız həkim müalicə edə bilər, çünki hər insanda xəstəliyin xüsusiyyətləri fərqlidir. Əsas biliklər olmadan özbaşına müalicə yumşaq toxumaların zədələnməsinə, yanıqlara və digər xoşagəlməz hallara səbəb olur.
Müalicə əsasən konservativdir. Cərrahi üsullara yalnız son çarə kimi müraciət olunur, bu zaman qənaətbəxş az travmatik üsullara üstünlük verilir.
Aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
- dərman müalicəsi;
- fizioterapevtik, o cümlədən zərbə-dalğa terapiyası;
- ultrasəslə təsir;
- lazer terapiyası;
- masaj;
- müalicəvi bədən tərbiyəsi.
Medikamentoz müalicəni həkim fərdi qaydada seçir. Dərmanlar iltihabın azaldılmasına və ağrının yüngülləşdirilməsinə yönəlib. Müxtəlif dərman formalarından istifadə olunur: tabletlər, məlhəmlər, plastırlar.
Kifayət qədər nadir hallarda göstərişlərə əsasən dərmanların dabanın ağrılı nahiyəsinə (pəncə fassiyasının birləşmə yerinə) yeridilməsi aparılır. Bu manipulyasiyanı cərrah yerinə yetirir. Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə vasitələr öyrəşmənin qarşısını almaq üçün qısa kursla təyin edilir.
Konservativ müalicənin əsasını pəncə fassiyası və baldır əzələlərinin dartılma məşqləri, ortopedik taban altlıqları və dabana düşən yükün azaldılması təşkil edir. Fizioterapiya əlavə fayda verə bilər. Baldır və ayaq əzələlərinin masajı, palçıq vannaları və applikasiyalar, dərman elektroforezi və sonoforez (ultrasəs dalğaları vasitəsilə dərini zədələmədən dərmanların yeridilməsi) tətbiq olunur. Həmçinin ultrasəs və müalicəvi bədən tərbiyəsindən istifadə edilir. Bu fizioterapiya üsullarının (palçıq, elektroforez, ultrasəs, lazer) bir çoxunun effektivliyinin sübut bazası məhduddur.
Zərbə-dalğa terapiyasından geniş istifadə olunur. Onun təsiri toxumalarda qan dövranının və bərpa proseslərinin stimullaşdırılması, ağrı həssaslığının azaldılması ilə izah olunur. Prosedur sümük çıxıntısını aradan qaldırmır, lakin digər üsullar kömək etmədikdə xroniki plantar fassiitdə ağrını azalda bilər.
Lazer vasitəsilə mübadilə prosesləri sürətləndirilir, yumşaq toxumaların bərpası üçün şərait yaradılır.
Cərrahi müalicə
Sümük çıxıntısının fassiyanın bir hissəsi ilə birlikdə çıxarıldığı skalpel vasitəsilə əməliyyatlar hazırda nadir hallarda aparılır, çünki belə müdaxilə ayağın anatomiyasını pozur.
Göstərişlərə əsasən radiotezlikli mikrotenomiya istifadə olunur ki, bu zaman fassiyanın osteofitli zədələnmiş hissəsi hərfi mənada «yandırılır». Bu zaman bağın qalan hissələri kəsilmir, zədəsiz qalır. Təsir sahəsinə eyni zamanda sinir ucu da düşür, o da dağıdılır. Bu, əksər hallarda ağrını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, lakin ağrının tam və həmişəlik keçəcəyinə zəmanət yoxdur.
Ayaqda diskomfort yarandıqda insan həkimə nə qədər tez müraciət edərsə, müalicə üçün bir o qədər az səy və vaxt lazım olacaq.
Profilaktika
Daban mahmızı və daban ağrısının əsas səbəbi olan plantar fassiitin qarşısını almaq üçün dabana və taban fassiyasına düşən yükü azaltmaq lazımdır.
- yaxşı amortizasiyalı, dabanı möhkəm tutan və azca hündür dabanlı ayaqqabı geyinmək;
- nazik altlıqlı şıppıllardan, düz yastı ayaqqabılardan və hündür dabanlardan uzun müddət istifadə etməmək;
- bərk səthlərdə uzun müddət ayaqyalın gəzməmək;
- artıq çəkini azaltmaq;
- baldır əzələlərini və taban fassiyasını müntəzəm dartan məşqlər etmək, xüsusən səhər və idmandan əvvəl;
- qaçış və digər yükləri tədricən artırmaq, köhnəlmiş idman ayaqqabısını vaxtında dəyişmək;
- yastıpəncəlik olduqda ortopedik altlıqlardan istifadə etmək;
- uzun müddət ayaq üstə işləyərkən fasilələr vermək.
Dabanda ilk ağrılar yarandıqda yükü azaltmaq və məşqlərə başlamaq prosesin xroniki hal almasının qarşısını almağa kömək edir.
Yadda saxla!
Dabandakı ağrı əksər insanlarda düzgün seçilmiş konservativ müalicə ilə bir neçə ay ərzində azalır. Rentgendə görünən sümük çıxıntısı həmişə ağrının səbəbi olmur, ona görə əsas məqsəd çıxıntını «aradan qaldırmaq» deyil, iltihabı və yükü azaltmaqdır. Özbaşına isti prosedurlar və xalq üsulları dərini zədələyə bilər. Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət edin:
- istirahətə və rahat ayaqqabıya baxmayaraq ağrının bir neçə həftədən çox davam etməsi;
- ağrının gecə, sakit vəziyyətdə də narahat etməsi;
- dabanda keyimə, yanma və ya qarışqa gəzməsi hissi;
- atılma və ya qaçış zamanı «qırılma» hissi ilə qəfil güclü ağrı;
- şəkərli diabet olduqda ayaqda istənilən ağrı və ya yara.
Daban şişib qızarıbsa, isti olubsa və temperatur yüksəlibsə, təcili həkim yardımı lazımdır.
Suallar və cavablar
Xeyr, daban mahmızı infeksion proses deyil. Bu, pəncə fassiyasının uzunmüddətli mikrotravmatizasiyası və iltihabı nəticəsində sümükdə çıxıntının əmələ gəlməsidir. Ağrı əsasən mexaniki və iltihabi mənşəlidir, mikrob törədici ilə bağlı deyil. Buna baxmayaraq, oxşar simptomlar bəzən başqa səbəblərdən — məsələn iltihabi oynaq xəstəliklərindən — də yarana bilər, buna görə müayinə vacibdir.
Hamiləlik dövründə artan çəki və bağların boşalması ilə yaranan daban ağrısı doğuşdan sonra, çəki və hormonal fon normallaşdıqca çox vaxt zəifləyir, lakin bu həmişə tam keçmə demək deyil. Simptomlar davam edərsə, adi müalicə üsulları — ayaqqabının seçimi, xüsusi məşqlər — tətbiq edilir. Ağrı uzun sürdükdə travmatoloq-ortopedin müayinəsi məsləhətdir.
Xeyr, daban mahmızı hallarının böyük əksəriyyəti cərrahi müdaxilə olmadan — fizioterapiya, xüsusi ortopedik vasitələr və yükün tənzimlənməsi ilə idarə olunur. Əməliyyat yalnız uzunmüddətli konservativ müalicə nəticə vermədikdə nəzərdən keçirilir. Bu qərarı travmatoloq-ortoped ağrının şiddətini və gündəlik fəaliyyətə təsirini nəzərə alaraq fərdi qaydada verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
