Spondilolistez bir fəqərənin qonşu fəqərəyə nisbətən önə və ya arxaya yerdəyişməsidir. Degenerativ, istmik və digər formaları mövcuddur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Fəqərələrin sürüşməsi
Xəstəlik haqqında
Spondilolistez – onurğa sütunu strukturlarının artmış hərəkətliliyi ilə əlaqədar fəqərələrin önə və ya arxaya sürüşməsidir. Yuxarıda yerləşən fəqərə sürüşür.
Spondilolistez ən çox onurğa sütununun bel nahiyəsində, o cümlədən beşinci bel fəqərəsinin birinci oma fəqərəsi ilə birləşmə zonasında rast gəlinir. Bu patologiya boyun nahiyəsində xeyli az rast gəlinir. Prosesin bu cür topik yayılması onurğa sütununun məruz qaldığı yüklə izah olunur (o, bel-oma nahiyəsində maksimaldır).
Xəstələrin əsas şikayətləri ayağa yayılan bel ağrılarıdır. Alt ətraflarda əzələ zəifliyi, tez yorulma və paresteziyalar müşayiətedici əlamətlərdir. Diaqnoz klinik müayinə məlumatları əsasında qoyulur, bu da ilk növbədə rentgenoloji olmaqla vizuallaşdırıcı diaqnostika ilə tamamlanır. Kəskin spondilolistez təhlükəli patologiya hesab olunur, çünki ağır nevroloji simptomatikaya səbəb ola bilər.
Spondilolistezin müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparılır. Müalicə proqramının seçimi vertebral sütunun əyilmə dərəcəsi, yerdəyişmiş fəqərənin sabitliyi və ya qeyri-sabitliyi, həmçinin nevral kompressiyanın şiddəti ilə müəyyən edilir. Əməliyyatlar insanın aktivliyini məhdudlaşdıran və onurğa beyni üçün təhlükə yaradan ağır deformasiyalar zamanı tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Spondilolistezin simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- bel və oma nahiyəsində ağrılar;
- fiziki yüklənmə zamanı ağrı hissinin güclənməsi;
- ağrıların ayaqlara irradiasiyası (bu əlamət həmişə müsbət olmur);
- yeriş pozğunluğu, axsaqlıq;
- ayaqlarda dövri və ya daimi əzələ zəifliyi;
- aşağı ətraflarda sürünən qarışqa hissi;
- ayaq əzələlərinin spazmı;
- pəncə və baldır nahiyəsində hissiyyatın pisləşməsi;
- ayaq üstə durarkən və ya hərəkət edərkən ayaqlarda ağırlıq hissi;
- ayaqlardakı xoşagəlməz simptomları aradan qaldırmaq üçün gecə qalxıb gəzmək zərurəti;
- düz ayağı qaldırmaqda çətinlik;
- bir və ya hər iki ayaqda dəri temperaturunun aşağı düşməsi;
- keçici axsaqlıq – əzələ zəifliyinin yaranması ilə əlaqədar hər 10-15 dəqiqə gəzintidən sonra dayanmaq zərurəti.
Spondilolistez növlərinin təsnifatı xəstəliyin inkişafının etiopatogenetik mexanizminə əsaslanır. Aşağıdakı növlər ayırd edilir:
- spondilolizli (klassik, əsl) tip – fəqərə qövsünün oynaq şöbəsində əvvəlcə defekt əmələ gəlir, nəticədə yuxarıda yerləşən fəqərənin gövdəsi önə doğru sürüşür (sürüşmə nə qədər çox olarsa, defekt bir o qədər artır);
- displastik tip – yuxarıda yerləşən fəqərənin sürüşməsi doğuşdan mövcud olan vertebral sütunun inkişaf anomaliyası (bitişməmiş qövs, inkişafdan qalmış fəqərə gövdəsi və s.) nəticəsində baş verir;
- degenerativ tip – fəqərəarası diskdə və ya qövs-çıxıntı oynaqlarında baş verən distrofik proseslər fəqərənin sürüşməsinə səbəb olur;
- travmatik tip – spondilolistez travmanın birbaşa nəticəsi ola bilər və ya ikincili deformasiya nəticəsində gecikmiş dövrdə inkişaf edə bilər;
- patoloji tip – yuxarıda yerləşən fəqərənin sürüşməsi sümük-əzələ sisteminin ilkin patologiyası (natamam osteogenez, onurğanın yenitörəmələri və s.) ilə şərtlənir;
- əməliyyatdan sonrakı tip – onurğa sütunu üzərində cərrahi müdaxilələrdən sonra, fəqərə qövsləri və ya qövs-çıxıntı birləşmələri zədələndikdə yarana bilər.
Təsnifat
Rentgenoloji məlumatlara əsasən spondilolistezin aşağıdakı ağırlıq dərəcələri ayırd edilir:
- birinci dərəcə – fəqərə dörddə bir hissə sürüşüb;
- ikinci dərəcə – fəqərə yarıya qədər sürüşüb;
- üçüncü dərəcə – fəqərə dörddə üç hissə sürüşüb;
- dördüncü dərəcə – fəqərə bütün eni boyunca sürüşüb;
- beşinci dərəcə – fəqərənin düşməsi, bu zaman onurğa beyninin travmatik zədələnmə riski artır.
Diaqnostika
Spondilolistezin ilkin diaqnozu obyektiv ortopedik müayinənin nəticələrinə əsasən qoyula bilər. Onurğanın palpasiyası zamanı önə sürüşmüş fəqərə nahiyəsində çökəkliyin aşkarlanması spondilolistetik vəziyyətin etibarlı əlaməti kimi qiymətləndirilir. Bu xəstəliyin digər təzahürləri aşağıdakılar ola bilər:
- vertebral sütunun bel şöbəsində önə yönəlmiş qövsün artması;
- çanağın vəziyyətinin dəyişməsi;
- oma şöbəsinin vertikallaşması;
- kürəyin düzləşməsi;
- onurğa sütununun yan proyeksiyada əyilməsi ki, bu da spondilolistez ilə skoliozun tez-tez birləşməsi ilə əlaqədardır;
- onurğanın hərəkətliliyinin azalması – xüsusilə geri-irəli əyilmələr pozulur;
- onurğanı açan əzələlərin tonusunun artması.
Yekun diaqnozun qoyulması üçün vizuallaşdırıcı müayinə üsulları aparılır:
- 3 və daha çox müstəvidə aparılan rentgen-skanlaşdırma, o cümlədən funksional sınaqların keçirilməsi ilə, bel-oma nahiyəsində maksimal bükülmə və sonrakı maksimal açılma daxil olmaqla;
- mielografiya – sinir köklərinin sıxılma dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verən rentgenkontrast müayinə (kontrast maddənin yeridilməsi üçün onurğa beyni punksiyası aparılır);
- maqnit-rezonans skanlaşdırma – müasir mərhələdə diaqnostikanın «qızıl» standartı hesab olunur, çünki onurğa sütununun yumşaq toxuma komponentinin vəziyyətini müəyyən etməyə və sinir köklərinin sıxılma dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir;
- kompüter tomoqrafiyası – sümük strukturlarının vəziyyətini qiymətləndirir, buna görə də bu müayinə patoloji prosesin ilkin mərhələlərində az informativdir (maqnit-rezonans tomoqrafiyasından fərqli olaraq).
Xidmətlər
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, ağırlaşmasız stabil spondilolistetik deformasiyanın müalicəsinə konservativ terapiya ilə başlanılır. Cərrahi müdaxilə məsələsi müvafiq klinik göstərişlər olduqda spondilolistezin üçüncü dərəcəsindən başlayaraq nəzərdən keçirilir.
Konservativ müalicənin əsas məqsədi onurğa-hərəkət seqmentlərini stabilləşdirmək və ağrı sindromunu aradan qaldırmaqdır. Kəskin nevroloji simptomatika olmadıqda spondilolistezin birinci-ikinci dərəcəsində tətbiq edilir.
Konservativ proqramın əsas istiqamətləri bunlardır:
- onurğanı düzgün vəziyyətdə saxlayan əzələ korsetini möhkəmləndirməyə imkan verən müalicəvi bədən tərbiyəsi və üzgüçülük;
- müvafiq əzələlərin elektrik stimulyasiyası;
- ağrı sindromunun ifadəliliyini azaltmağa kömək edən iltihabəleyhinə vasitələrin qəbulu;
- fizioterapevtik olanlar da daxil olmaqla isidici prosedurlar (əlavə ağrıkəsici təsir göstərir);
- sinir köklərinin ödeminin ifadəliliyini azaldan və onların trofikasını yaxşılaşdıran neyroprotektor terapiya;
- korset taxılması – kəskinləşmə dövründə tövsiyə olunur (onurğanın stabilləşdirilməsi ağrının ifadəliliyini azaltmağa imkan verir, lakin uzunmüddətli taxılması əks-göstərişdir, çünki paravertebral əzələlərin ikincili atrofiyasına səbəb ola bilər).
Spondilolistez zamanı əməliyyat onurğanın zədələnmiş seqmentinin etibarlı fiksasiyası və sonrakı stabilliyi məqsədilə aparılır. Cərrahi müdaxilə ön, dorsal (arxa) və ya kombinə olunmuş yolla yerinə yetirilə bilər. Vertebral sütunun anatomik quruluşunun bərpası üçün tibbi titandan hazırlanmış xüsusi lövhələr və fiksatorlar istifadə olunur. Əməliyyata əks-göstəriş orqanın funksional aktivliyinin pozulması ilə müşayiət olunan ağır somatik xəstəliklərin mövcudluğudur.
Reabilitasiya
Spondilolistezdən sonra erkən dövrdə keçirilən əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya quraşdırılmış lövhə ətrafında osteoporozun qarşısını almağa yönəlmişdir. Bunun üçün fiziki yüklənməni məhdudlaşdırmaq (lakin yataq rejiminə əməl etməmək), həmçinin D vitamini ilə kalsium preparatlarının qəbulu tövsiyə olunur. İmplant ətrafında təzə sümük toxuması əmələ gəldikcə, fiziki aktivlik rejimi genişləndirilir. Müalicəvi bədən tərbiyəsi MBT üzrə mütəxəssisin nəzarəti altında aparılır. Əməliyyatdan sonrakı ilk ay uzun müddət oturmaq tövsiyə edilmir. Reabilitasiyanın kompleks proqramına həmçinin qalıq nevroloji pozğunluqları aradan qaldırmağa kömək edən fizioprosedurlar da daxil ola bilər.
Profilaktika
Profilaktika onurğa sütununun anadangəlmə anomaliyalarının vaxtında korreksiyasına yönəlmişdir. Travma alınarsa, yaxın və uzaq deformasiyaların inkişafının qarşısını almaq üçün mümkün qədər tez travmatoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. Onurğanın sağlamlığının qorunmasında düzgün oturma, əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsi və uzunmüddətli oturaq işdə mütəmadi hərəkət fasilələri böyük rol oynayır.
Yadda saxla!
Xəstələr sadə sözlərlə spondilolistezin nə olduğu və onun necə müalicə edildiyi ilə maraqlanırlar. Bu mürəkkəb termin onurğa sütununun elə quruluşunu ifadə edir ki, bu zaman yuxarıda yerləşən fəqərə aşağıda yerləşən fəqərəyə nisbətən önə keçir. Spondilolistez onurğa sütununun normal anatomik-funksional vəziyyətini pozur, nəticədə yükün qeyri-bərabər paylanması baş verir. Belə vəziyyət kürəkdə ayaqlara irradiasiya edən dövri və ya daimi ağrı sindromunun yaranmasına gətirib çıxarır. Əgər spondilolistez boyun seqmentini əhatə edirsə, ağrı qollara ötürülür (skalen sindromu). Bu xəstəliyin müalicəsi əsasən konservativ üsulla aparılır. Lakin qabarıq deformasiya inadcıl ağrılarla birləşdikdə, məsələ ortopedik əməliyyat xeyrinə həll olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Əlaqəli Xəstəliklər
- İşialgiya (oturaq sinirinin nevralgiyası)
- Açıq sınıq
- Adheziv kapsulit
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Ankiloz
- Araxnodaktiliya
- Artropatiya
- Asetabulumun sınığı
- At ayağı (ekvinus deformasiya)
- Axilles vətərinin tendiniti
- Axilles vətərinin zədələnməsi
- Axillobursit
- Axillodiniya
- Axondroplaziya
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
