Enterovirus infeksiyası — enteroviruslar tərəfindən törədilən, mədə-bağırsaq traktında çoxala bilən, lakin digər orqanlara da təsir göstərə bilən xəstəliklər sinfidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bağırsaq virusu infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Enterovirus infeksiyası — enteroviruslar tərəfindən törədilən, mədə-bağırsaq traktında çoxala bilən, lakin digər orqanlara da təsir göstərə bilən xəstəliklər sinfidir.
Anlamaq vacibdir ki, «enterovirus infeksiyası» tək bir konkret xəstəlik deyil, ağırlıq dərəcəsi və simptomatikası ilə fərqlənən nosoloji formaların böyük spektridir.
İnfeksiyalara həssaslıq hər yerdə rast gəlinir, lakin ən çoxsaylı yoluxmalar uşaq kollektivlərində baş verir. Demək olar ki, hər bir uşaq 5 yaşına çatana qədər enterovirus infeksiyasının bu və ya digər formasını keçirəcək.
Enterovirus infeksiyası bütün dünyada geniş yayılıb: hər il çoxlu sayda hal qeydə alınır, onların əhəmiyyətli hissəsi isə uşaqlardır; infeksiyanın bir çox halları simptomsuz və ya yüngül keçir.
Xəstəliyin artımı adətən isti aylarda (maydan sentyabra qədər) qeydə alınır.
Bu, törədiciləri Picornaviridae ailəsinə aid enteroviruslar olan virus xəstəlikləri kateqoriyasıdır. Buraya koksaki virusları, echoviruslar və polioviruslar daxildir. Onlar insan orqanizmində aktiv şəkildə çoxala bilir, hər yarımtip üçün xarakterik olan müxtəlif əlamətlərə səbəb olur. Ən çox infeksiya yüngül respirator xəstəliklər şəklində təzahür edir, lakin bəzi hallarda meningit və ya miokardit kimi daha ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.
İnfeksiyanın ən tanınmış ötürülmə yolları bunlardır:
- Fekal-oral yol — viruslar xəstə insanın nəcislərində ola bilər və çirklənmiş qida, su, məişət əşyaları və predmetlər vasitəsilə sağlam orqanizmə daxil ola bilər;
- Hava-damcı və təmas-məişət yolu — virus həm yoluxmuş insanla təmas zamanı, həm də üzərində virusların olması mümkün olan əşyalarla (məsələn, oyuncaqlarla) qarşılıqlı əlaqə zamanı, sonra isə ağıza, buruna və ya gözlərə toxunma ilə ötürülür.
- Vertikal yol — virus hamiləlik zamanı və ya doğuş vaxtı anadan uşağa keçə bilər; yenidoğulmuşlarda infeksiya ağır gedə bilər.
Törədicilər ətraf mühitdə kifayət qədər uzun müddət qala bilər. Nəcisdə adi temperaturda viruslar bir neçə həftə yaşaya bilər. Dondurulduqda onlar bir neçə il ərzində həyat qabiliyyətini saxlayırlar. Qaynadılma, qurudulma və xlor əsaslı dezinfeksiya məhlulları kimi adi yuyucu vasitələrin tətbiqi zamanı (0,3-0,5 q/l konsentrasiyada) viruslar tez məhv olur. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, viruslar mədə şirəsində pH dəyişikliklərinə kifayət qədər davamlıdır.
Simptomlara yüksək temperatur, baş ağrısı, boğaz ağrısı, səpki, əzələ və oynaq ağrıları, həmçinin qarında ağrı və narahatlıq daxil ola bilər.
Aşağıdakı simptomlar yarandıqda həkimə müraciət etmək lazımdır:
- Qızdırmasalıcı dərmanlar qəbul etdikdən sonra da enməyən yüksək temperatur.
- Güclü baş ağrısı, boyun əzələlərinin rigidliyi (meningit simptomu).
- Qıcolma sindromu.
- Təkrarlanan qusma və ishal.
- Yuxululuq, şüurun pozulması.
- Nəfəs almaqda çətinlik, təngnəfəslik.
- Əzələ ağrıları.
- Aşkar zəiflik.
- Ürəyin fəaliyyətində dəyişikliklər.
Bu tövsiyələr ümumi xarakter daşıyır və həkim konsultasiyasını əvəz edə bilməz.
EVI-nin diaqnozu və müalicəsi ixtisaslı tibb mütəxəssisi tərəfindən qoyulmalı və aparılmalıdır. Özünü müalicə təhlükəlidir və ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər.
Səbəbləri
Enterovirus infeksiyalarının yayılmasına kömək edən əsas səbəblər və mənbələr:
- İnfeksiyalaşmış insanla təmas.
- Öskürmə və ya asqırma zamanı hava-damcı yolu ilə yoluxma.
- Gigiyena səviyyəsinin aşağı olması — xüsusən də çoxlu insanların olduğu yerlərdə (məktəblər, uşaq bağçaları, idman meydançaları) virusların ötürülməsinə kömək edə bilər.
- Nadir hallarda virus hamiləlik zamanı anadan uşağa keçə bilər.
- Mövsümi amil — halların ən çoxu yay və payız aylarında qeydə alınır.
- Zəifləmiş immunitet — yenidoğulmuşlar, yaşlılar, xroniki xəstəlikləri olan insanlar daha həssasdırlar.
- Səyahətlər — bu cür infeksiyaların daha geniş yayıldığı bölgələrə səfərlər yoluxma riskini artıra bilər.
Sağaldıqdan sonra orqanizm uzunmüddətli immun cavab yaradır. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, bu cavab spesifikdir və yalnız müəyyən viruslara qarşı yönəlir. Məhz buna görə uşaq enterovirus infeksiyası ilə ildə bir neçə dəfə xəstələnə bilər.
Yetkinlərdə bu hadisə analoji şəkildə müşahidə olunur. Pasiyent təhlükəli mikroorqanizmləri əlamətlər meydana çıxmazdan bir neçə gün əvvəl ifraz etməyə başlayır və sağaldıqdan sonra daha beş həftə ərzində virus daşıyıcısı olaraq qalır.
Təsnifat
- Koksaki virusu — A və B yarımtipləri viral meningit, ensefalit, miozit, herpetik angina, vezikulyar stomatit və konyunktivitə səbəb ola bilər. Koksaki virusları tez-tez əl, ayaq və ağız sindromu kimi tanınan sindromla əlaqələndirilir; bu sindrom əllərdə, ayaqlarda, ağızda və ağız ətrafında səpki şəklində təzahür edir.
- Echoviruslar — meningit, miokardit, hepatit, həmçinin kəskin respirator virus infeksiyası və bağırsaq infeksiyasına səbəb ola bilir.
- Polioviruslar — vaksinasiyanın sayəsində poliomielit hallarının nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasına baxmayaraq, polioviruslar hələ də mövcuddur və hələ də təhlükəlidir.
- Bəzi viruslar qripə bənzər simptomlarla tənəffüs sistemində problemlərə səbəb ola bilər.
- Miokardit və perikardit yaradan törədicilər.
Enterovirus infeksiyaları adətən yüngül keçir, lakin bəzi hallarda, xüsusilə kiçik uşaqlarda və immuniteti zəif olan həssas insanlarda ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.
Klinik mənzərə
İnkubasiya dövrü 3 gündən 32 günədək davam edir, lakin əlamətlər artıq 1-2 gün sonra ortaya çıxır. Təəccüblüdür ki, xəstələrin demək olar ki, 80%-ində xəstəlik praktik olaraq simptomsuz keçir. Təxminən 12-13% yoluxma yüngül formada olur və yalnız 2-4%-də daha ağır gedişat müşahidə olunur, xüsusilə uşaqlarda və yaşlı insanlarda.
Bir qayda olaraq, infeksiya qızdırma, qarın ağrıları, qusma, diareya və dəridə səpgilər şəklində özünü göstərir. Qeyd etmək vacibdir ki, bu xəstəlik yoluxucudur. Xəstəlik kəskin başlayır, temperaturun 39 dərəcəyə yüksəlməsi ilə müşayiət olunur, bu isə 3-5 gün davam edir, sonra azalır. Bəzi hallarda patologiya dalğavari şəkildə özünü göstərir: temperatur əvvəlcə normaya düşür, sonra yenidən yüksəlir. Bu mərhələdə pasiyentlər yorğunluq, artmış yuxululuq, baş ağrıları və ürəkbulanma, eləcə də əzələ ağrıları kimi ümumi intoksikasiya simptomlarını hiss edə bilərlər.
Xəstəliyin bir neçə klinik forması ayırd edilir:
- Diareya — nəcis duru, sulu, çox vaxt həzm olunmamış qida hissəcikləri ilə olur, gündə 5-6 dəfəyədək. Qarın ağrıları və köp ilə müşayiət oluna bilər.
- Herpangina — yüksək temperatur və badamcıqlarda və udlağın arxa divarında səpginin əmələ gəlməsi ilə təzahür edir, bu səpkilər sürətlə mayeli qabarcıqlara çevrilir. Körpələrdə hipertermiya fonunda qıcolmalar yarana bilər.
- Vezikulyar stomatit uşağın ağız boşluğunun selikli qişasında aftoz elementlərlə xarakterizə olunur.
- Epidemik mialgiya üşütmə və qarında, beldə və aşağı ətraflarda tonik əzələ ağrıları törədir.
- Ekzantema əsasən üz və gövdə dərisində, bəzən də ətraflarda məxmərəkə oxşar səpgilərlə özünü göstərir.
- Eninə mielit çanaq orqanlarının fəaliyyətinin pozulması ilə birlikdə əllərin və ayaqların parez və ifliclərinə səbəb olur.
- Seroz meningit — intensiv baş ağrıları, hipertermiya, narahatlıq, qida qəbulu ilə əlaqəli olmayan təkrarlanan qusma ilə xarakterizə olunur.
- Ürək infeksiyaları — miokardit və perikardit zəiflik, döş qəfəsində ağrılar, taxikardiya, His dəstəsinin blokadaları və AT-nin azalması ilə müşayiət olunur.
- Uveit və konyunktivit — göz yaşarması və fotofobiya, göz daxilində yad cisim hissi ilə təzahür edir. 1-2 gün sonra ödem, konyunktivanın qızarması və bol seroz-irinli ifrazat qoşulur.
- Poliomielit — süstlük, zəiflik, müxtəlif əzələ qruplarının parezləri və yerişdə dəyişikliklərlə təzahür edir.
Qeyd etmək vacibdir ki, bütün yuxarıda sadalanan simptomlar bütün pasiyentlərdə olmaya bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika bir neçə mərhələdən ibarətdir. İlk növbədə həkim pasiyenti vizual olaraq müayinə edir və onun əsas şikayətlərini dinləyir: yüksək temperatur, baş və əzələ ağrıları, səpkilər, zəiflik, habelə mümkün ishal və ya qusma. Daha sonra həkim epidemioloji anamnez toplamalıdır: yoluxmuş şəxslərlə təmaslar, yaşayış şəraiti, səyahətlər və s. Haqqında məlumat.
Daha dəqiq diaqnoz üçün laborator müayinələr aparılır:
- Seroloji analiz — qanda entnrovoviruslara qarşı anticisimlərin müqayisəli analizi aparılır.
- İnstrumental metodlar — meninqoinfeksiya şübhəsi olduqda beyində baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün MRT və ya KT tələb oluna bilər.
Xəstəliyi ixtisaslı terapevt və ya pediatr diaqnostika edir. Zərurət olduqda pasiyent dar ixtisaslı mütəxəssisə konsultasiyaya yönləndirilir.
Müalicə
Müalicə kompleks xarakter daşıyır. Əsas müalicə simptomların yüngülləşdirilməsinə və immun sistemin dəstəklənməsinə yönəlir.
Uşaqlar, xüsusilə də kiçik yaşlılar üçün ümumi vəziyyəti izləmək və zərurət olduqda həkim çağırmaq vacibdir. Meningit və ya miokardit kimi daha ciddi təzahürlər zamanı müalicə hospitalizasiyanı və antiviral preparatların tibb mütəxəssislərinin ciddi nəzarəti altında tətbiqini əhatə edə bilər.
Xəstəliyin yüngül forması olan yetkinlər evdə müalicə oluna bilər, orta və ağır gedişdə isə xəstəxanada.
Dərmanların seçimi mövcud simptomlara əsasən fərdi qaydada aparılır.
Temperaturun aşağı salınması üçün qızdırmasalıcı preparatlar (nurofen, parasetamol) təyin edilir.
Boğazda iltihabı azaltmaq üçün yerli antiseptiklər tətbiq olunur.
Enterovirus infeksiyasını antibiotiklərlə müalicə etmək göstərilmir, çünki antibiotiklər virusa heç bir təsir göstərmir, onlar yalnız bakterial infeksiya zamanı effektivdir.
İshal və qusma zamanı çox maye qəbul etmək və sorbentlər istifadə etmək tövsiyə olunur. Aydın dehidratasiya, xüsusilə bir yaşadək uşaqlarda, olduqda venadaxili rehidratasiya tələb oluna bilər. Güclü susuzlaşma zamanı itirilmiş mayenin bərpası üçün Rehidron tövsiyə olunur.
Mio- perikarditli pasiyentlər üçün uzunmüddətli yataq rejimi və dar ixtisaslı mütəxəssis — kardioloq həkimin konsultasiyası tövsiyə olunur.
İmmunstimulyatorlar və simptomatik terapiya da kompleks yanaşmanın bir hissəsi ola bilər.
Bundan əlavə, istirahət rejiminə riayət etmək, qidanın yüngüllüyü və həzm olunabilirliyinə vurğu ilə düzgün qidalanmaq tövsiyə olunur. Xəstəlik dövründəki pəhriz «ağır» məhsulların: qızardılmış, ədviyyatlı yeməklərin, hisə verilmiş məhsulların istisna edilməsini nəzərdə tutur. Qidalanma minimum yağ tərkibli qaynadılmış və ya bişirilmiş məhsulları əhatə etməlidir, bağırsaqda qıcqırmanın qarşısını almaq üçün süd məhsulları və çiy tərəvəzlərlə meyvələrdən çəkinmək lazımdır.
Profilaktika
Hazırkı vaxtda poliomielit olmayan enteroviruslardan qoruyacaq heç bir vaksinasiya mövcud deyil. Yoluxmadan qaçmağın ən yaxşı yolu — ətrafınızdakı kimlərdənsə biri xəstə olduqda evdə qalmaqdır. Xəstəliyin kollektiv daxilində yayılmasının qarşısını almaq lazımdır, buna görə də müalicə müddətində pasiyent ətrafdakılardan təcrid olunmalıdır.
İnfeksiyanın profilaktikası üçün yeməkdən əvvəl, tualetə getdikdən sonra və ya yoluxmuş insanlarla təmasdan sonra əlləri yumaq tövsiyə olunur.
Yalnız filtrdən keçirilmiş su içmək və termik emaldan keçmiş məhsullardan istifadə etmək.
Müntəzəm təmizlik və tez-tez toxunulan yerlərin dezinfeksiyası da enterovirusların yayılma riskinin azalmasına kömək edir.
Əgər səfər planlaşdırırsınızsa, ziyarət ediləcək regionlarda bu kimi xəstəliklərin alovlanmasının olub-olmadığını yoxlamaq vacibdir. Belə hallar mövcud olduqda, bu səfərdən imtina etmək daha yaxşıdır.
Profilaktik tədbirlərə həmçinin əhali üçün yoluxmanın ötürülmə yolları və onun qarşısının alınması üsulları barədə məlumatlılığın artırılmasına kömək edən maarifləndirici proqramlar daxildir.
Epidemiyalar dövründə insanların kütləvi toplaşmalarından qaçmaq və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə nəzarət etmək vacibdir. Yoluxucu xəstəliyin ilk simptomları ortaya çıxdıqda dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır. Profilaktik tədbirlər çərçivəsində antiseptiklərdən istifadə etmək və xəstə insanlarla təması mümkün qədər məhdudlaşdırmaq da tövsiyə olunur, bu da infeksiyanın yayılma riskini minimuma endirməyə kömək edəcək.
Uşaqlarda
Uşaqlarda simptomatika böyüklərə nisbətən daha kəskin təzahür edir. İnfeksion hücum sürətlə inkişaf edir ki, bu da hələ yetişməmiş immun sistemi və uşaq orqanizminin fizioloji xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Məsələn, körpələrin MƏD-i virus infeksiyalarına qarşı daha az müdafiəyə malikdir.
Kiçik pasiyentlərdə yüksək temperatur və diareya aşkar olunur ki, bu da onların infeksiyalara daha yüksək həssaslığı və istilikvermənin zəif olması ilə bağlıdır. Bu, orqanizmin ağır susuzlaşmasına, şok vəziyyətlərinə və hətta komaya gətirib çıxara bilər.
Zərif uşaq dərisində infeksiya fonunda tez-tez geniş səpgilər və boğaz selikli qişasının katarı əmələ gəlir.
Uşaqlarda meningitin — baş beynin qişalarının iltihabının inkişaf ehtimalı da artır. Bu vəziyyət qıcolmalar, iflic, şüurun pozulması və hidrosefaliya ilə müşayiət oluna bilər.
Digər uşaqların yoluxması baxımından təhlükəli olan bu vəziyyət xəstəliyin aşkar simptomları yaranmazdan əvvəl də mövcud ola bilər. Buna görə yoluxmanı minimuma endirmək üçün ehtiyat və gigiyena tədbirlərinə riayət etmək tövsiyə olunur.
Məktəbəqədər və məktəb müəssisələrində enterovirus infeksiyasının ağır formalarının yayılmasının qarşısını almaq üçün karantin tətbiq etmək lazımdır.
Əksər hallarda uşaqlar bir-iki həftə xəstələnirlər, lakin bu, fərdi xarakter daşıyır. Çox şey virusun yarımnövündən və uşağın immun sisteminin vəziyyətindən asılıdır.
Yadda saxla!
Enterovirus infeksiyası əksər hallarda bir neçə gün ərzində özü keçir və evdə müalicə olunur. Lakin nadir hallarda virus beyin qişalarını, ürəyi və ya sinir sistemini zədələyir. Belə ağırlaşmaları erkən tanımaq vacibdir. Antibiotiklərlə özbaşına müalicə olunmayın: onlar virusa təsir etmir.
Aşağıdakılardan hər hansı biri yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın:
- güclü baş ağrısı, boyun əzələlərinin gərginliyi, işığa həssaslıq;
- qıcolmalar, yuxululuq, çaşqınlıq, huşun pozulması;
- ətraflarda zəiflik və ya hərəkət edə bilməmək;
- təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, ürək döyüntüsünün pozulması;
- uşaqda susuzlaşma əlamətləri: 6–8 saatdan artıq sidiyin olmaması, gözyaşısız ağlama, ləngimə;
- üç aylığadək körpədə hərarətin yüksəlməsi.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəli, təkrar infeksiya mümkündür. 70-dən çox serotip mövcuddur və bir serotipə qarşı immunitet digər serotiplərdən qorunma təmin etmir. Bundan əlavə, bəzi insanlarda, xüsusilə immuniteti zəif olanlarda, hətta eyni serotiplə belə yoluxma bir neçə dəfə baş verə bilər. Bu, xüsusilə uşaq bağçalarında və məktəblərdə daha tez-tez yoluxan uşaqlar üçün aktualdır.
Vanna qəbul edərkən gigiyenaya riayət etmək vacibdir: vannanın yaxşı təmizləndiyinə və dezinfeksiya olunduğuna əmin olun. Əgər siz artıq sağalmısınızsa və özünüzü normal hiss edirsinizsə, çimmək rahatlamağa və özünüzü daha yaxşı hiss etməyə kömək edə bilər.
İctimai yerlərdə və açıq su hövzələrində çimmək tövsiyə edilmir. Enteroviruslar su vasitəsilə asanlıqla ötürülür, xüsusilə də hovuz və ya su hövzələrindəki mühit sanitar normalara uyğun olmadıqda. Bununla belə, əgər sizdə kəskin vəziyyət yoxdursa, dənizdə və ya təmiz, yaxşı təmizlənmiş hovuzda çimməyə icazə verilə bilər.
Unutmaq olmaz ki, temperaturun, səpginin, qarın ağrılarının olması zamanı su prosedurlarından uzaq durmaq daha yaxşıdır.
Səpgi bir neçə gündən iki həftəyədək davam edə bilər. Adətən o, xəstəliyin 3-7-ci günündə əmələ gəlir və əllərin, ayaqların, ağız və gözlərin selikli qişalarının dərisində qızartı, xırda səpgilər və ya qabarcıqlar şəklində özünü göstərir.
Əksər hallarda səpgi hər hansı tibbi müdaxiləyə ehtiyac olmadan öz-özünə keçir. Bununla belə, pasiyentin vəziyyətini diqqətlə izləmək çox vacibdir və əgər səpgiyə hipertermiya, qusma, ishal və ya digər narahatedici simptomlar müşayiət olunarsa, təcili olaraq sahə həkiminə müraciət etmək lazımdır.
İnfeksion xəstəliklər üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
