Hemoartroz — bu, əksər hallarda travmatik təsirin nəticəsi olan, oynağın boşluğuna qanın tökülməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Oynaqdaxili qansızma
- oynağa qan sızması
Xəstəlik haqqında
Hemoartroza ən çox asanlıqla zədələnə bilən diz oynağı məruz qalır. Bundan əlavə, qanaxma sağ/sol bud-çanaq, dirsək, çiyin, topuq kimi digər iri və orta oynaqlarda da baş verə bilər. Kiçik oynaqların (əl və ayaq barmaqlarının) hemoartrozu nadir hallarda rast gəlinir.
Hemoartrozun birbaşa mexanizmi damarların cırılması hesab olunur; bunun nəticəsində qan qan laxtası əmələ gələnədək sərbəst şəkildə oynaqdaxili boşluğa axır.
Hemoartrozun əsas təzahürləri zədələnmiş oynaqda ağrı və onun funksional vəziyyətinin pozulmasıdır. Müvafiq patoloji prosesi həkimə şübhələndirməyə problemli oynağın ətraflı müayinəsi və palpasiya kömək edir (ödem, toxumaların gərginliyi və ağrılılıq müəyyən edilir). Yekun diaqnoz əlavə müayinə əsasında qoyulur; buna oynağın ultrasəs və rentgenoloji müayinəsi daxildir. Mürəkkəb klinik hallarda kompüter tomoqrafiyası və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası, həmçinin diaqnostik artroskopiya (endoskopik alətlərin oynaq boşluğuna yeridilməsi və oynaqdaxili dəyişikliklərin vizual görüntülənməsi) aparıla bilər.
Hemoartrozun müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi metodlarla aparıla bilər. Müalicə proqramının seçimi patoloji prosesin dərəcəsi və oynağın ilkin vəziyyəti nəzərə alınmaqla hər bir pasiyent üçün fərdi şəkildə tərtib olunur. Əsas istiqamətlər zədələnmiş oynağın sakitliyinin təmin edilməsi (immobilizasiya), soyuq tətbiqi, qanın punksiya və aspirasiyası (geniş qanaxma olduqda) və müxtəlif terapevtik istiqamətli oynaqdaxili inyeksiyalardır (iltihabəleyhinə, metabolik-metabolik və s.).
Səbəbləri
Hemoartrozun əsas səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlərdir:
- Birbaşa zərbə və ya yıxılma nəticəsində kontuziyalar;
- Peşəkar idmanla, xüsusilə travma riski yüksək olan növlərlə məşğul olmaq;
- Oynağın daxilində yerləşən sümüklərin sınığı;
- Tibbi oynaqdaxili müdaxilələr (prosedurun metodologiyasına riayət edilmədikdə və ya oynağın tipik qan təchizatından fərqlənən damarların gedişinin fərdi xüsusiyyətləri olduqda risk artır);
- Qanaxmaya meyillə müşayiət olunan qanın laxtalanmasının pozulması (ən geniş yayılmış patoloji irsi yolla ötürülən hemofiliyadır).
Kəskin oynaq travması zamanı qan damarlarının cırılması nəticəsində oynaq boşluğuna qan axır. Oynaqda toplanan qan və onun parçalanma məhsulları yüksək oksidləşdirici qabiliyyətə malikdir, toxuma metabolizmini pozur, hipoksiyaya və yalnız oynaqdaxili strukturlarda deyil, həm də paraartikulyar toxumalarda molekulyar səviyyədə dəyişikliklərə səbəb olur ki, bu da sonradan sürüşkən aparatında bitişmələrin əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır və oynağın funksiyasının tam bərpasına mane olur. Buna görə də müalicəni bu cür risklər nəzərə alınmaqla təyin etmək vacibdir.
Təsnifat
Hemoartroz lokalizasiyaya görə təsnif edilir — qanaxmaya məruz qalan oynağın nəzərə alınması ilə.
Prosesin aktivliyinə görə 2 forma ayırd edilir:
- Kəskin;
- Təkrarlanan.
Mərhələlər
Hemoartrozda həkimlər iki fərqli şeyi qiymətləndirirlər: kəskin qanaxmanın həcmini və təkrarlanan qanaxmalardan sonra oynaqda yaranan dəyişikliklərin dərəcəsini.
Kəskin hemoartrozun dərəcələri
- I dərəcə. Oynaqda az miqdarda qan var, oynağın konturları bir qədər hamarlaşıb, ağrı orta dərəcədədir. Adətən sakitlik və soyuq kifayət edir.
- II dərəcə. Qanın miqdarı daha çoxdur, oynaq nəzərəçarpacaq dərəcədə şişib, hərəkət ağrılı və məhduddur. Çox vaxt punksiya tələb olunur.
- III dərəcə. Oynaq boşluğu qanla dolub, gərgindir, ağrı güclüdür. Punksiya mütləqdir, oynaqdaxili zədələnmələr axtarılır.
Təkrarlanan hemoartrozun nəticələri
Qanaxmalar, xüsusən də hemofiliyada, dəfələrlə təkrarlandıqda oynaqda artropatiya inkişaf edir. Rentgenoloji təsnifata görə (məsələn, Arnold–Hilgartner) əvvəlcə yalnız yumşaq toxumalar şişir, sonra qığırdaq zədələnir və oynaq yarığı daralır, ən ağır mərhələdə oynaq deformasiyaya uğrayır və hərəkətsizləşir. Erkən mərhələlərdə qanaxmaların qarşısının alınması və reabilitasiya, gec mərhələlərdə isə endoprotezləmə müzakirə olunur.
Dərəcəni və mərhələni həkim müayinə, USM və rentgenoqrafiyanın nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Hemoartrozun əsas simptomları bunlardır:
- Zədələnmiş oynağın həcmcə böyüməsi;
- Ağrılı hisslər, oynaq boşluğuna nə qədər çox qan tökülərsə, bir o qədər intensiv olur;
- Oynağın hərəkətliliyinin pozulması və qeyri-stabilliyin yaranması;
- Funksiyanın pozulması, məsələn, diz hemoartrozunda ayağa söykənmə nəzərəçarpacaq ağrı törədir, bunun nəticəsində oynağın reflektor fleksiyası baş verir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə görə, hemoartrozun diaqnostikası üçün oynağın obyektiv müayinəsindən əlavə aşağıdakı müayinə metodları tətbiq oluna bilər:
- USM. Ultrasəs müayinəsi qanaxmanın dərəcəsini və onun törətdiyi nəticələrin xarakterini müəyyən etməyə imkan verir.
- Rentgen-skanlaşdırma. Rentgenoqrafik müayinə sümük toxumasının vəziyyətini daha ətraflı qiymətləndirməyə kömək edir (öz növbəsində, yumşaq toxuma törəmələrinin qiymətləndirilməsi üçün USM daha informativdir).
- KT və MRT. Bu metodlar dəqiq diaqnozun qoyulması və müalicənin optimal taktikasının müəyyən edilməsi üçün aşkar edilmiş rentgenoloji və ya exoqrafik əlamətlərin kifayət etmədiyi mürəkkəb klinik hallarda istifadə olunur.
Müalicə
Uşaqlarda və böyüklərdə oynaqların travmatik zədələrinin müalicəsi üçün oynaq punksiyası ilə sonradan gips sarğısı ilə immobilizasiya (2 həftə və daha çox) kimi üsullardan istifadə oluna bilər. Müasir travmatologiya azinvaziv müalicənin innovativ üsullarından geniş şəkildə istifadə edir.
Hemofiliya və ya digər qanaxma pozuntuları fonunda hemartroz olduqda əsas müalicə çatışmayan laxtalanma faktorunun mümkün qədər tez yeridilməsidir. Az miqdarda hemartroz olduqda zədələnmiş oynaq immobilizasiya edilir və soyuq terapiya tətbiq olunur. İltihabi dəyişikliklər inkişaf etdikdə onların aradan qaldırılması üçün sistemli və ya lokal (oynadaxili inyeksiyalar) şəkildə yeridilə bilən kortikosteroid preparatları təyin edilir.
İtirilmiş oynaq funksiyasının bərpası üçün kifayət qədər çox müalicə üsulu təklif edilmişdir. Son vaxtlar oynaqdaxili PRP-terapiya tətbiq olunur (sübut bazası məhduddur) ki, bu da oynaq boşluğuna pasiyentin xüsusi hazırlanmış plazmasının yeridilməsini nəzərdə tutur; həmin plazma trombosit konsentratıdır. Trombositlərdə qanaxmanın sorulmasını və zədələnmiş toxumaların təbii regenerasiya proseslərini stimullaşdıran böyümə faktorları vardır. Trombositlər özləri başqa toxumalara çevrilmir; onların ifraz etdiyi böyümə faktorları yalnız əzələ, qığırdaq və sümük toxumalarının öz hüceyrələrinin bərpa proseslərini stimullaşdıra bilər.
Cərrahi müalicə
Hemartroz zamanı əməliyyatın əsas növü zədələnmiş oynağın artroskopiyasıdır. Həkim müəyyən nöqtələrdə dərini deşərək oynaq boşluğuna xüsusi alətlər daxil edir. Əvvəlcə oynaqdaxili strukturlar müayinə olunur, daha sonra isə axmış qanın evakuasiyası aparılır. Ardınca boşluq antiseptiklərlə işlənir ki, bunlar iltihabi ağırlaşmaların inkişaf riskini azaldır, həmçinin bitişmələrin yaranmasının qarşısını alır.
Reabilitasiya
Hemartrozdan sonra reabilitasiya zədələnmiş toxumalara kompleks təsir göstərən və onların ən tam bərpasına kömək edən fizioterapevtik prosedurlar kursunun aparılmasını nəzərdə tutur. Fizioterapevtik metodlar mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa, metabolik prosesləri stimullaşdırmağa və fibrozlaşma riskini azaltmağa kömək edir.
Profilaktika
Hemartrozun profilaktikası travmatizmin qarşısının alınmasından ibarətdir. Travma riski yüksək olan idman növləri ilə məşğul olarkən qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək lazımdır. Mümkün olduqda dizlər üzərində uzun müddət qalmaqdan imtina etmək lazımdır, çünki xroniki travmatizasiya hemartrozun inkişafı üçün zəmin yaradır.
Yadda saxla!
Hemartrozların müalicəsinin, punksiya, oynaq boşluğunun sanasiyası, immobilizasiya və sonrakı reabilitasiyanı əhatə edən, ümumqəbul edilmiş üsulları məlumdur. Bununla belə, kifayət qədər tez-tez oynaqdaxili strukturların işemiyasının profilaktikası aparılmır ki, bu da oynaq üzərinə erkən yüklənmələr zamanı hialin qığırdaq tərəfdən degenerativ dəyişikliklərə gətirib çıxarır. Travmatoloq-ortopedlər hemartroz probleminin həllinə kompleks yanaşırlar. Bu, təkcə kəskin vəziyyətlərin müalicəsində yaxşı terapevtik nəticələr əldə etməyə deyil, həm də funksional defisit formalaşmadan uzaq dövrdə oynaq funksiyasının optimal bərpasını təmin etməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Patoloji prosesin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur.
Tibbi yardımın vaxtında göstərilmədiyi halda və ya oynaq boşluğuna təkrarlanan qanaxmalar zamanı qığırdaq lövhəsinin, sinovial kisənin və daxili oynaq bağlarının distrofik-degenerativ ağırlaşmaları inkişaf edə bilər. Hemartroz həmçinin oynağı əmələ gətirən strukturların iltihabi prosesləri riskini artırır.
Bu, irsi xəstəlikdir, daha çox oğlanlarda rast gəlinir (X-xromosomla bağlıdır), qızlar isə simptomsuz daşıyıcı ola bilərlər). İlk təzahürlərdən biri kimi spontan yaranan dərialtı və oynaqdaxili qanaxmalar hesab olunur; bunlar minimal travmalarla (bəzən hətta yüngül toxunma zamanı) provokasiya olunur. Xəstəliyin diaqnostikasını hematoloq həkim aparır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
