Higroma – oynaq kapsulundan və ya vətər qişasından əmələ gələn kistoz xoşxassəli törəmədir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sinovial kista
- vətər kistası
Xəstəlik haqqında
Higroma – oynaq kapsulundan və ya vətər qişasından əmələ gələn kistoz xoşxassəli törəmədir.
Sinovial kista oynaq boşluğu və ya vətər qişası ilə əlaqəsi ola bilən, birkameralı və ya çoxkameralı, maye ilə dolu törəmədir. Yunan dilindən tərcümədə «higroma» «maye tərkibli şiş» deməkdir.
Kistoz törəmələr travmanın nəticəsidir; bunun nəticəsində zədələnmiş vətərin və ya sinovial kisənin lokal hipoksiyası və həmin sahədə hüceyrələrarası əlaqələrin pozulması yaranır. Bu isə kaskad mexanizmini – birləşdirici toxumaya destruktiv təsir göstərən sərbəst-radikal oksidləşməni işə salır.
Higroma (vətər qanqionu), yumşaq toxumaların patoloji vəziyyətlərinin beynəlxalq klassifikatoruna (Enzinger, 1969) əsasən, oynaq kapsulundan və ya vətər qişasından inkişaf edən xoşxassəli prosesdir. Bu kistanın divarı sıx birləşdirici toxuma liflərindən formalaşır (daxili qat fibroblastlarla örtülüdür). Törəmə bir- və ya çoxkameralı ola bilər. Higromanın daxilində sarımtıl rəng çalarlı jeleabənzər tərkib olur.
Təcrübə göstərir ki, şişəbənzər törəmələr səbəbindən həkimə müraciət edən insanların 60%-dən çoxunda higroma aşkarlanmışdır. Higromaların ölçüləri xeyli dəyişkəndir və 10 sm-ə qədər çata bilər, lakin daha çox onların böyüməsi 2–4 sm-də dayanır. Patoloji proses ən çox bilək oynağı nahiyəsində rast gəlinir, bir qədər az hallarda barmaqların və ya dirsəyin nahiyəsində, həmçinin ayaqda və ya dizdə lokalizasiya olunur.
Müalicə higromanın lokalizasiyası və ölçüləri ilə müəyyən edilir. 2 taktika tətbiq olunur – konservativ (törəmənin punksiyası) və operativ (klassik yolla, lazer koaqulyasiyası və digər azinvaziv metodlarla radikal çıxarılma).
Səbəbləri
Higromanın yaranması ən çox oynaq boşluğundan sinovial qişanın prolapsı ilə əlaqələndirilir ki, bu da öz növbəsində travmatik və ya iltihabi amillərlə: oynaq kapsulunun zədələnməsi, artritlər, bursitlər ilə şərtlənə bilər. Beləliklə, higromanın əsas səbəbləri – travmatik təsir və ya iltihabi zədələnmədir. Zədələyici amilin təsiri altında vətər toxumaları və ya sinovial kisə kifayət qədər oksigen almır. Lokal hipoksiya sərbəst radikalların yaranmasına gətirib çıxarır. Sonuncular antioksidant fermentləri kasad olan birləşdirici toxumanı dağıdır. Hipoksiya fibrobastların funksiyasını spesifik şəkildə stimullaşdırır, onlar aktiv şəkildə bölünməyə başlayırlar. Nəticədə fibrobastlar çoxlu miqdarda glikozaminoglikanlar sintez edir, bunlar isə higromanın boşluğunu dolduran mayenin əsas komponentidir.
Risk amillərinə aiddir:
- Vətər qişasının və ya sinovial bursanın səthi lokalizasiyası;
- Oynaqlara və ya vətərlərə artmış yük ilə əlaqəli təkrarlanan iş.
Higromaların inkişafına genetik meylin olduğu barədə fərziyyə mövcuddur. Belə ki, valideynləri bu patologiyadan əziyyət çəkən ailələrdə uşaqlar da çox vaxt oxşar problemlə qarşılaşırlar. Bəzən higroma hamiləlik zamanı gestasion hormonların təsiri ilə birləşdirici toxumanın struktur dəyişiklikləri nəticəsində formalaşa bilər.
Təsnifat
Aşağıdakı higroma növləri ayırd edilir:
- Izolyasiya olunmuş – oynaqın ana qişası ilə əlaqəsi yoxdur;
- Klapanlı – higromadan olan maye geri oynaq kisəsinə daxil ola bilmir;
- Əlaqəli – higroma ilə oynaq kisəsi arasında anastomoz fəaliyyət göstərir («anastomozlu higroma»).
Sonuncu variantda higromanın boşluğundan olan maye vaxtaşırı oynaq kisəsinə axır, lakin sonradan yenidən higromanın lümeninə qayıda bilər (oynaq yırtığında «qum saatı» fenomeni). Bu, öz-özünə sağalma barədə yanlış təəssürat yaradır.
Klinik mənzərə
Higromanın əsas simptomları:
- Şişəbənzər törəmənin olması ilə bağlı kosmetik diskomfort;
- Məişətdə və ya işdə gündəlik fəaliyyətlərin yerinə yetirilməsi zamanı narahatlıq;
- Zəif və ya orta xarakterli ağrı hissləri (lakin hər üçüncü xəstədə ağrı olmur).
Əksər hallarda ağrı higromaya təzyiq göstərildikdə və ya onun əzilərkən yaranır. Hesab olunur ki, higroma damarları və sinirləri nadir hallarda sıxır, buna görə də xəstəni ifadəli ağrılar narahat etmir.
Patoloji ocaq necə görünür? Törəmənin üzərindəki dəri örtükləri bütün hallarda dəyişməmiş olur, rəng və dəri temperaturu normadan fərqlənmir. Higromanın hərəkətliliyi zəif ifadə olunur, palpasiya zamanı gərgin-elastik konsistensiya qeyd edilir (bərk və yumşaq konsistensiya arasında orta). Diqqət higromanın oynaqlardan birinə yaxın yerləşməsinə yönəlir. Higromanın yerləşdiyi hərəkətli birləşmənin funksiyası əksər hallarda pozulmur, lakin kistoz törəmə böyüdükcə xəstələr hərəkətlər zamanı narahatlıq və ya hətta oynaqda maksimal fleksiyaya/ekstensiyaya cəhd zamanı ağrı hiss etdiklərini qeyd edirlər.
Higromanın ovuc səthində (biləkdə) orta və ya dirsək sinirinin gedişinə yaxın lokalizasiyası göstərilən sinir kötüklərinin sıxılmasına səbəb ola bilər ki, bu da onların innervasiya zonasında orta dərəcəli ağrı və barmaqlarda keyimə ilə müşayiət olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə görə, higromanın diaqnostikası şikayətlərin qiymətləndirilməsinə, obyektiv müayinə məlumatlarına və instrumental müayinə metodlarının nəticələrinə əsaslanır.
- Ultrasəs skan edilməsi – törəmənin ölçülərini, yerləşməsini, eləcə də iri damarlarla münasibətini müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da xüsusilə cərrahi müdaxilənin planlaşdırılması zamanı vacibdir. USM-in üstünlüyü higromanın ayaqcığının müəyyən edilməsi və kistanın mənşə yerinin vizualizasiyasıdır.
- Rentgenoqrafiya – rentgendə higromanın konturlarını və onun ətraf sümük strukturları ilə qarşılıqlı münasibətini müəyyən etmək olar.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) və ya kompüter tomoqrafiyası (KT) – differensial diaqnostika üçün vacib olan daha detallı əlamətləri müəyyən etməyə imkan verir. Hesab edilir ki, MRT USM və rentgenoloji müayinə zamanı alınan qeyri-qənaətbəxş məlumatlarda göstərişdir. MRT higromanın oynaq boşluğu ilə əlaqəsinin vizualizasiyası imkanını təqdim edir.
Müalicə
Müasir tibbdə higromanın iki müalicə üsulu nəzərdən keçirilir: müxtəlif punksiya variantlarını nəzərdə tutan konservativ üsul və onun radikal şəkildə çıxarılması hesab edilən higromanın cərrahi yolla götürülməsi.
Konservativ terapiyada higromalarda müxtəlif punksiya müdaxiləsi üsulları istifadə olunur:
- Törəmənin möhtəviyyatının aspirasiya edilməsi ilə punksiya;
- Punksiyadan sonra higromanın boşluğuna hormonal vasitələrin, sitostatiklərin yeridilməsi ilə punksiya;
- Sinovial higromanın lazer obliterasiyası;
- Higromanın artroskopik müalicəsi.
Punksiyalar arasında sıx elastik sarğı və oynağın longet immobilizasiyası tövsiyə oluna bilər.
Cərrahi müalicə
Konservativ müalicənin uğursuzluğu radikal müalicə üsulu kimi cərrahi müdaxilənin tətbiqi üçün göstəriş hesab olunur. Higromanın əməliyyatının əsasını, oynaq boşluğu və ya vətər qılıfı ilə əlaqəni aradan qaldırmaq məqsədilə onun ayaqcığının tikilməsi ilə kistanın çıxarılması təşkil edir. Higromanın oynaq boşluğu ilə əlaqəsini itirdiyi hallarda («qopmuş» və ya «izolyasiya olunmuş» higroma) sadə şəkildə higromanın çıxarılması göstərişdir.
Higroma «ayaqcıq» vasitəsilə oynaq boşluğu ilə əlaqə saxlayır. Buna görə əməliyyat zamanı bu əlaqə mütləq aradan qaldırılmalıdır (bu, higromanın residiv riskini azaltmağa imkan verir). Bəzi hallarda kistik törəmələr arteriyaya yaxın yerləşir. Buna görə cərrahları cərrahi müdaxiləni həyata keçirərkən bütün manipulyasiyaları son dərəcə dəqiq və diqqətlə yerinə yetirirlər, xüsusilə də higromanın ayaqcığının ayrılması zamanı, arteriyanın zədələnməsi və qanaxma ehtimalı ilə bağlı risk mövcud olduqda.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə higromadan sonra reabilitasiya əməliyyat olunmuş ətraf üçün istirahət yaradılmasını, immobilizasiya üçün longetanın istifadə olunmasını və xəstənin 4–6 həftə müddətinə fiziki yüklərdən azad edilməsini nəzərdə tutur.
Profilaktika
Higromanın profilaktikasının əsas istiqaməti travmaların və oynaqların iltihabi zədələnmələrinin qarşısının alınmasıdır. Travma alındıqda və ya artrit inkişaf etdikdə vaxtında ixtisaslı tibbi yardım üçün travmatoloqa müraciət etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Higromaların müalicəsi məsələsinə dair baxışlar tibb elminin inkişafı ilə dinamik şəkildə dəyişmişdir. Kiçik ölçülü higromalar (0,5–1,0 sm-ə qədər) xəstəni narahat etməyə və oynaq funksiyasını pozmaya bilər. Belə hallarda 6 ay müddətində pasiyentlərin müşahidəsi və higromanın vəziyyətinə nəzarət, onun spontan yox olma ehtimalı nəzərə alınmaqla mümkündür. Uşaq praktikasında xəstələrin 30%-dən çoxunda öz-özünə sağalma baş verir. Uzun onilliklər ərzində cərrahlar tərəfindən higromanın «əzmə» üsulu tətbiq olunmuşdur, lakin hazırda qeyd olunur ki, bu üsuldan istifadə etdikdə xəstələrin 80–90%-ində xəstəliyin residivi yaranır, buna görə də əksər mütəxəssislər ondan imtina etməyi təklif edirlər. Bu gün 2 yanaşma tətbiq olunur – konservativ və ya cərrahi. Optimal variantı xəstəliyin klinik mənzərəsi nəzərə alınmaqla travmatoloq-ortoped seçməyə kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped məşğul olur.
Bu halda higromanın oynağın boşluğu ilə əlaqə zonasinda klapan olur. Belə növ higromada oynaq sekreti sərbəst şəkildə higromanın boşluğuna daxil olur, lakin klapan səbəbindən mayenin higromadan oynağın boşluğuna geriyə axını mümkün deyil. Bu, bəzi xəstələrdə konservativ terapiyanın aşağı effektivliyinin səbəblərindən biri ola bilər.
Kistanın tərkibi — selik, zülal və fibrin komponenti ehtiva edən jeleyəbənzər mayedir.
Bu, beyin qişasının altında likvorun toplanmasıdır. Böyük ölçülərdə kompressiya ağırlaşmaları inkişaf edə bilər. Bu lokalizasiyalı higromaların müalicəsini neyrocərrah aparır.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
